Khi đón người giúp việc mới để trông con nhỏ, ba điều tuyệt nhiên không nên làm là: giao con một mình cho người đó ngay từ ngày đầu; chỉ dặn miệng một lần rồi đi làm; và bỏ qua phần giấy tờ, thông tin liên lạc vì nể hay vì người giới thiệu là người quen. Tuần đầu là lúc rẻ nhất để phát hiện chỗ không hợp.
Người ta hay vội vì hết phép, vì người cũ nghỉ đột ngột, vì ông bà không trông được nữa. Cái vội làm cả nhà bỏ qua những bước tưởng là thủ tục nhưng chính là chỗ giữ an toàn cho con. Bài này đi theo đúng trình tự: trước ngày người mới tới, tuần đầu ở cùng nhau, chuyện tiền và giấy tờ, rồi lời nói hằng ngày. Mỗi điều cấm có lý do, hậu quả điển hình và việc làm thay. Bài không bàn mức lương, cũng không bàn kỹ năng nghề của người chăm.
Vì sao tuần đầu với người chăm mới là tuần dễ hỏng nhất
Tình huống hay gặp: mẹ hết thời gian nghỉ sinh, người giúp việc được giới thiệu qua họ hàng hoặc qua trung tâm, tới nhà chiều chủ nhật, sáng thứ hai cả nhà đi làm. Người mới chưa biết bếp ở đâu, con ngủ giờ nào, con dị ứng gì; đứa trẻ chưa biết người này là ai.
Hai bên đều đang thử nhau. Người chăm mới thường ngại hỏi vì sợ bị chê không biết việc, còn bố mẹ ngại dặn kỹ vì sợ bị cho là khó tính. Khoảng trống giữa hai cái ngại ấy là chỗ sự cố chen vào.
Điểm không quay lại được là khi con đã ở một mình với người mới nhiều ngày mà bố mẹ chưa từng thấy họ chăm con thế nào, hoặc khi đã ứng một khoản tiền lớn rồi mới thấy không hợp. Lúc đó đổi người vừa mất tiền vừa làm con chao đảo thêm một lần nữa.
Trước khi người mới tới: những việc đừng bỏ qua
Đừng nhận người chỉ qua một cuộc gọi, không gặp trực tiếp. Người giới thiệu là chỗ quen, nghe giọng thấy hiền, thế là hẹn ngày lên. Gặp tận nơi mới thấy sức khoẻ, cách nói chuyện, cách người đó nhìn đứa trẻ. Thay vào đó, hẹn gặp một buổi có cả con, nhờ họ bế, chơi với con mười lăm phút, hỏi về những đứa trẻ họ từng trông và vì sao nghỉ ở nhà trước.
Đừng bỏ qua giấy tờ tuỳ thân và liên lạc người nhà của họ. Nhiều nhà ngại hỏi vì sợ mất lòng, nhất là khi người đó do người quen giới thiệu. Nếu có chuyện, bố mẹ không biết liên lạc với ai, không biết quê người đó ở đâu. Thay vào đó, nói từ đầu như một nếp chung: "Nhà nào cũng làm vậy, chị cho em xin bản chụp căn cước và số của người nhà để em lưu." Thoả thuận công việc thì ghi ra giấy, hai bên giữ mỗi người một bản; phần pháp lý cụ thể tra văn bản hiện hành hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Đừng giấu chuyện nhà sẽ lắp hoặc đã có camera. Có nhà lắp camera trong phòng khách và không nói, để "xem người thật". Người chăm phát hiện ra thường thấy bị coi như kẻ gian, quan hệ hỏng từ đầu, và quay lén ở những chỗ riêng tư còn có thể vướng chuyện pháp lý. Thay vào đó, nói rõ trước khi nhận việc camera đặt ở đâu, để làm gì, và tuyệt đối không đặt ở chỗ người đó thay đồ, tắm, ngủ.
Tuần đầu: những việc tuyệt nhiên đừng làm
Đừng giao con một mình cho người mới ngay ngày đầu. Hết phép rồi, ai cũng muốn ngày đầu đã đi làm được. Nhưng một người lạ với một đứa trẻ lạ, không có ai ở giữa, là lúc con khóc nhiều nhất và người chăm lúng túng nhất. Thay vào đó, sắp xếp ít nhất hai ba ngày có một người nhà ở cùng: ngày đầu bố mẹ làm, người mới xem; ngày thứ hai người mới làm, bố mẹ xem; ngày thứ ba bố mẹ đi vài tiếng rồi về.
Đừng chỉ dặn miệng một lần rồi đi. Dặn trong mười phút buổi sáng, cả chục việc, người mới gật hết nhưng nhớ được một nửa. Hậu quả hay gặp là con bị cho ăn thứ dị ứng, ngủ sai giờ, hoặc người chăm không biết gọi ai khi con sốt. Thay vào đó, viết một tờ dán ở bếp: giờ ăn, giờ ngủ, thứ con không được ăn, số điện thoại bố mẹ, số người nhà gần nhất, và dòng chữ to "Con khó thở, co giật, li bì: gọi 115 trước, gọi bố mẹ sau".
Đừng để người mới tự xoay xở với thuốc của con. Bố mẹ để sẵn lọ thuốc trong tủ và dặn "con sốt thì cho uống". Người mới không biết liều, không biết lần trước cho lúc nào. Thay vào đó, quy ước rõ: người chăm không tự cho con dùng bất cứ thuốc gì khi chưa gọi được bố mẹ; thuốc bác sĩ đã kê thì bố mẹ ghi rõ cách dùng theo đơn và người chăm báo lại mỗi lần cho.
Đừng sửa người mới trước mặt con một cách gay gắt. Thấy họ bế sai tư thế, cho ăn không đúng ý, bố mẹ buột miệng nói nặng. Con nhìn thấy người lớn chăm mình bị mắng, người chăm mất uy và mất tự tin. Thay vào đó, chờ lúc con ngủ, nói riêng và cụ thể: "Em muốn chị cho bé ngồi ghế khi ăn, chị thử làm vậy từ mai nhé."
Tiền, lời nói và những ngày sau
Đừng ứng trước một khoản lương lớn khi chưa qua thời gian thử. Người mới xin ứng vì việc nhà ở quê, bố mẹ nể và cũng sợ người ta bỏ đi. Nếu sau vài ngày thấy không hợp, chuyện tiền thành rắc rối, có khi người đó đi mất. Thay vào đó, thoả thuận từ đầu về thời gian thử và cách trả; nếu thật cần giúp, chỉ ứng số nhỏ, ghi rõ ra giấy, hai bên cùng ký.
Đừng nói xấu người chăm cũ trước mặt người mới. Kể lể "chị trước lười lắm" tưởng là dặn khéo, nhưng người mới hiểu rằng nhà này rồi cũng sẽ nói về mình như thế. Thay vào đó, nói điều mình mong muốn một cách trực tiếp: "Nhà em cần con được ra ngoài chơi mỗi chiều."
Đừng bỏ qua những thay đổi nhỏ ở con. Con quấy hơn khi người chăm tới, có vết bầm không ai giải thích được, sợ một góc nhà: người lớn hay gạt đi vì đang cần người. Thay vào đó, hỏi chuyện nhẹ nhàng, quan sát thêm vài hôm, về nhà bất chợt vào giờ khác thường, và nếu có dấu hiệu đáng lo về sức khoẻ thì đưa con đi khám.
Tự soát trước khi giao con cho người chăm mới
Trước buổi sáng đầu tiên bố mẹ đi làm, hãy chắc mình KHÔNG đang ở các ô bên trái:
| Đừng | Hậu quả hay gặp | Thay vào đó |
|---|---|---|
| Nhận người qua một cuộc gọi | Không biết người thật | Gặp trực tiếp, có cả con |
| Bỏ qua giấy tờ, liên lạc | Có chuyện không biết gọi ai | Xin bản chụp, số người nhà |
| Giấu camera | Quan hệ hỏng, vướng riêng tư | Nói rõ chỗ đặt, không đặt chỗ riêng tư |
| Giao một mình ngày đầu | Con khóc, người chăm lúng túng | Hai ba ngày có người nhà ở cùng |
| Dặn miệng một lần | Quên việc quan trọng | Tờ dặn dán ở bếp |
| Để người mới tự cho thuốc | Sai liều, sai lúc | Gọi bố mẹ trước khi cho bất cứ thuốc gì |
| Sửa gay gắt trước mặt con | Người chăm mất uy | Nói riêng, cụ thể |
| Ứng lương lớn khi chưa thử | Rắc rối tiền nong | Thoả thuận thử việc, ứng nhỏ có giấy |
| Gạt đi thay đổi lạ ở con | Bỏ sót dấu hiệu | Hỏi, quan sát, đi khám khi cần |
Phần lớn những điều trên không cần tốn tiền, chỉ cần không vội. Bố mẹ nào xin được thêm vài ngày phép cho tuần đầu thì đó là mấy ngày phép đáng dùng nhất.
Nếu thấy không hợp hoặc có chuyện đáng lo
Khi tuần đầu cho thấy người mới không hợp, hoặc có dấu hiệu đáng lo, làm theo thứ tự:
- Nếu con có thương tích, biểu hiện lạ về sức khoẻ, đưa con đi khám trước, mọi chuyện khác để sau. Khẩn cấp thì gọi 115.
- Ghi lại những gì đã thấy: ngày giờ, chuyện gì, ai có mặt. Giữ đoạn camera nếu nhà có, đừng xoá.
- Nói chuyện thẳng với người chăm khi có mặt một người lớn khác trong nhà, hỏi để hiểu chứ chưa kết tội.
- Nếu chỉ là không hợp, chấm dứt theo đúng thoả thuận, trả đủ những ngày đã làm, và báo trước với con một cách nhẹ nhàng rằng cô sẽ về.
- Nếu có dấu hiệu bạo hành hay mất mát tài sản, liên hệ cơ quan công an nơi cư trú hoặc gọi 113 khi khẩn cấp; việc pháp lý cụ thể nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn, không tự xử lý.
Đổi người chăm là chuyện bình thường. Cái cần tránh là giữ một người không hợp chỉ vì ngại tìm người khác.
Những điều tưởng nên tránh mà thật ra không sao
Con quấn người chăm hơn quấn mẹ: nhiều bà mẹ chạnh lòng, thậm chí muốn đổi người. Thật ra con quấn người chăm ban ngày là dấu hiệu con được chăm ấm áp, điều bố mẹ mong khi phải đi làm. Tình gắn bó với bố mẹ không vì thế mà mất; buổi tối và cuối tuần vẫn là thời gian của cả nhà.
Người chăm làm khác cách của mẹ ở những chuyện nhỏ: hát bài khác, gấp đồ khác, cho con chơi trò khác. Không cần sửa mọi thứ cho giống hệt. Chỉ giữ thống nhất ở mấy việc lớn như giờ ngủ, thứ con không được ăn, màn hình, an toàn; còn lại, trẻ nhỏ thích nghi với mỗi người lớn theo một kiểu rất tự nhiên.
Hỏi người chăm mỗi tối hôm nay con thế nào: có người ngại vì sợ bị cho là soi. Nếu hỏi bằng giọng quan tâm, ngắn, đều đặn, đó là cách để người chăm thấy công việc của họ được nhìn thấy, và để bố mẹ nắm được những thay đổi nhỏ trước khi chúng thành chuyện lớn.
Câu hỏi thường gặp
Tuần đầu có nhất thiết phải có người nhà ở cùng không?
Nên có ít nhất hai ba ngày. Đó là thời gian để người chăm học nếp nhà, để con quen người mới, và để bố mẹ thấy tận mắt cách họ chăm con.
Có nên lắp camera khi thuê người trông con?
Có thể, nhưng nói rõ trước khi nhận việc, chỉ đặt ở khu vực chung, không đặt ở chỗ riêng tư của người chăm. Quy định cụ thể về riêng tư nên tra văn bản hiện hành.
Người giúp việc xin ứng lương ngay tuần đầu thì xử sao?
Nhắc lại thoả thuận thử việc. Nếu thật cần giúp, ứng một khoản nhỏ, ghi ra giấy có chữ ký hai bên, tránh ứng số lớn khi chưa biết có hợp hay không.
Con khóc nhiều khi có người chăm mới có phải người đó không tốt?
Chưa hẳn. Trẻ khóc khi đổi người là thường gặp trong vài ngày đầu. Đáng lo hơn là khi con sợ hãi kéo dài, có vết thương lạ, hoặc thay đổi hành vi rõ rệt.
Có nên để người chăm tự đưa con đi khám khi con ốm?
Nên thoả thuận rằng người chăm báo bố mẹ trước, trừ khi khẩn cấp thì gọi 115. Việc khám và dùng thuốc cần bố mẹ trực tiếp nắm thông tin từ bác sĩ.
Thoả thuận với người giúp việc có cần viết ra không?
Nên viết, dù ngắn: công việc, giờ giấc, ngày nghỉ, cách trả, thời gian thử. Viết ra giúp cả hai bên đỡ hiểu lầm; phần pháp lý cụ thể tra văn bản hiện hành.