TuyetNhien.comTuyệt Nhiên
Xin việc, phỏng vấn và đi làm

Những điều không nên làm khi mới đi làm: tuần đầu nhận việc, từ thứ Hai tới thứ Sáu

Tuần đầu nhận việc ít ai bị đánh giá vì làm chưa giỏi; người ta bị nhớ vì ký giấy không đọc, chê chỗ mới, cài bừa phần mềm, kể lương. Những điều nên tránh.

A young woman seen from behind walking into a bright open office space carrying a tote bag and a small potted plant, morning daylight through tall windows, wide shot

Ba điều tuyệt nhiên đừng làm trong tuần đầu nhận việc: đừng ký xấp giấy tờ phòng nhân sự đưa mà không đọc, đừng so sánh hay chê cách làm ở chỗ mới bằng chuyện "bên chỗ cũ em làm khác", và đừng tự ý cài phần mềm, chép dữ liệu, chuyển tài liệu công việc về máy riêng. Ba điều này để lại hậu quả lâu hơn mọi lỗi nghiệp vụ của người mới.

Tuần đầu hay hỏng vì hai thái cực: người quá rụt rè không dám hỏi gì, và người quá hăng muốn chứng tỏ ngay. Bài không bàn chuyện làm việc hiệu quả hay cách được đánh giá cao; nó chỉ đi qua những việc nên tránh theo từng chặng của tuần đầu: buổi sáng ngày một với giấy tờ và tài khoản, những ngày giữa tuần với đồng nghiệp và việc được giao, và ngày cuối tuần khi bạn bắt đầu thấy thoải mái.

Tuần đầu là gì với người mới và chỗ nào không quay lại được

Tuần đầu nhận việc thường gồm một buổi làm giấy tờ với phòng nhân sự, nhận máy, nhận tài khoản, được giới thiệu với nhóm, đọc tài liệu, ngồi xem người khác làm và nhận vài việc nhỏ. Người mới chưa được kỳ vọng làm giỏi; điều người khác để ý là thái độ, cách hỏi, cách giữ lời và cách đối xử với thông tin của nơi làm việc.

Điểm không quay lại được trong tuần này có ba chỗ. Một là chữ ký trên giấy tờ: hợp đồng, cam kết bảo mật, cam kết không cạnh tranh, cam kết đào tạo. Ký rồi là ràng buộc, dù bạn ký trong năm phút giữa hai lượt giới thiệu. Hai là dữ liệu: một tệp khách hàng chép ra ổ cứng riêng, một tài liệu nội bộ gửi về thư cá nhân, có thể thành vi phạm ngay từ tuần đầu. Ba là ấn tượng với nhóm: câu nói đầu tiên về chỗ cũ, về lương, về sếp, lan nhanh hơn bạn nghĩ.

Buổi sáng ngày một: giấy tờ, máy móc, tài khoản

Đừng ký mọi thứ phòng nhân sự đưa trong năm phút. Ngày đầu, ai cũng muốn tỏ ra dễ hợp tác, và ngại bắt người khác chờ mình đọc. Nhưng trong xấp giấy đó có thể có cam kết bồi hoàn chi phí đào tạo nếu nghỉ sớm, cam kết không làm cho nơi cùng ngành trong một thời gian. Một người mới ký cam kết đào tạo mà không biết, hai năm sau muốn nghỉ mới phát hiện phải trả một khoản không nhỏ. Thay vào đó, đọc từng tờ, hỏi chỗ không hiểu: "Dạ cam kết này áp dụng trong bao lâu và trường hợp nào ạ?"; tờ nào dài, xin mang về đọc và nộp lại hôm sau. Nguyên lý về các cam kết này nên tra văn bản hiện hành.

Đừng dùng mật khẩu cũ quen tay, và đừng dán mật khẩu lên màn hình. Nhận cả chục tài khoản trong một buổi, người ta đặt cùng một mật khẩu đang dùng cho tài khoản cá nhân cho dễ nhớ, hoặc ghi ra giấy dán cạnh máy. Lỡ một tài khoản lộ là lộ cả hai bên, và lỗi ghi trên nhật ký hệ thống mang tên bạn. Thay vào đó, đặt mật khẩu riêng cho công việc, dùng cách lưu mật khẩu mà bộ phận kỹ thuật hướng dẫn, và hỏi ngay nếu chưa được hướng dẫn.

Đừng tự cài phần mềm, tiện ích hay đăng nhập tài khoản cá nhân lên máy công việc. Quen dùng công cụ ở chỗ cũ, người mới cài ngay cho tiện. Nhiều nơi cấm cài phần mềm ngoài danh sách, và có công cụ tự động gửi dữ liệu ra ngoài mà người dùng không biết. Thay vào đó, hỏi bộ phận kỹ thuật hoặc người hướng dẫn: "Dạ ở mình được dùng công cụ nào cho việc này ạ?". Cần công cụ khác thì đề xuất, chờ được duyệt.

Giữa tuần: đồng nghiệp, câu hỏi và việc được giao

Đừng so sánh với chỗ cũ hay đề xuất đổi cách làm khi chưa hiểu vì sao người ta làm vậy. Người có kinh nghiệm thấy ngay chỗ có thể làm nhanh hơn và muốn góp ý cho thấy năng lực. Nhưng nhiều cách làm trông chậm là vì có lý do bạn chưa thấy: một lần sự cố cũ, một yêu cầu của khách. Câu "bên chỗ cũ em làm khác" nói ở tuần đầu thường khiến cả nhóm khép lại. Thay vào đó, ghi các ý tưởng vào sổ, hỏi để hiểu: "Dạ cho em hỏi vì sao mình làm bước này trước ạ?", và chỉ đề xuất sau khi đã làm theo cách cũ một thời gian.

Đừng ngại hỏi rồi tự đoán. Sợ bị coi là chậm, người mới tự mò, làm sai, rồi phải làm lại; người hướng dẫn mất công hơn là trả lời một câu hỏi. Thay vào đó, gom câu hỏi lại, hỏi theo đợt vào lúc người hướng dẫn rảnh, mở đầu bằng điều mình đã thử: "Dạ em đã đọc tài liệu chỗ này và thử làm thế này, nhưng chưa rõ bước tiếp, anh chị chỉ giúp em". Ghi lại câu trả lời để không hỏi lần hai.

Đừng nhận việc của người khác đẩy sang chỉ vì không dám từ chối. Thấy người mới dễ bảo, có đồng nghiệp giao thêm việc không thuộc phần mình. Bạn nhận hết, rồi việc chính bị chậm và người quản lý không biết vì sao. Thay vào đó, trả lời mềm: "Dạ em đang làm việc anh chị quản lý giao, để em hỏi lại xem có xếp thêm việc này được không ạ", rồi hỏi người quản lý trực tiếp.

Đừng kể lương, hỏi lương người khác hay bàn về chế độ ở bữa trưa. Bữa trưa đầu tiên, câu chuyện dễ trôi tới tiền. Một câu tò mò "anh chị làm lâu chắc lương cao" có thể làm không khí chùng xuống, và việc kể lương của mình có khi trái quy định nội bộ. Thay vào đó, hỏi về công việc, về khu ăn uống quanh đó, về chuyện chung; chuyện lương, chế độ hỏi thẳng phòng nhân sự.

Cuối tuần đầu: khi bắt đầu thấy quen

Đừng chụp màn hình, chép tài liệu nội bộ về máy riêng "để học dần". Muốn ôn lại ở nhà, người mới gửi tài liệu về thư cá nhân hoặc chụp ảnh màn hình. Với nhiều nơi, đó là đưa dữ liệu ra ngoài khi chưa được phép, và có thể bị xử lý theo cam kết bảo mật bạn vừa ký. Thay vào đó, hỏi xem tài liệu nào được mang về đọc; ghi chép kiến thức bằng lời của mình vào sổ, không chép nguyên văn số liệu, tên khách.

Đừng đăng ảnh, kể chuyện chỗ làm mới lên mạng xã hội trong tuần đầu. Vui vì có việc mới, nhiều người đăng ảnh bàn làm việc, thẻ nhân viên, màn hình. Trong ảnh có thể lộ tài liệu, tên khách, sơ đồ văn phòng. Thay vào đó, nếu muốn đăng, đợi khi đã đọc quy định truyền thông nội bộ; chụp ảnh không có màn hình, giấy tờ hay thẻ trong khung.

Đừng đi muộn về sớm vì thấy "người khác cũng vậy". Sang ngày thứ tư, thứ năm, bạn thấy vài người đến muộn mà không ai nhắc. Nhưng họ có thể đã thoả thuận giờ làm riêng, hoặc đã có đủ uy tín để được linh động. Người mới thì chưa. Thay vào đó, giữ đúng giờ ghi trong hợp đồng ít nhất trong thời gian thử việc; cần linh động thì hỏi người quản lý trực tiếp.

Bảng tự soát cuối tuần đầu: hãy chắc mình KHÔNG

Chiều thứ Sáu, dành năm phút đọc lại bảng này. Dòng nào lỡ làm thì xem phần gỡ ngay bên dưới.

ĐừngHậu quả hay gặpThay vào đó
Ký giấy tờ trong năm phútVướng cam kết đào tạo, không cạnh tranhĐọc từng tờ, hỏi chỗ chưa rõ
Dùng mật khẩu cũ, dán mật khẩuLộ tài khoản cả hai phíaMật khẩu riêng, lưu đúng cách
Tự cài phần mềm, đăng nhập tài khoản riêngVi phạm quy định, rò dữ liệuHỏi công cụ được dùng
So sánh với chỗ cũCả nhóm khép lạiHỏi để hiểu, ghi ý tưởng vào sổ
Ngại hỏi rồi tự đoánLàm sai, làm lạiGom câu hỏi, hỏi theo đợt
Nhận hết việc người khác đẩy sangChậm việc chínhHỏi lại người quản lý
Kể lương, hỏi lươngKhông khí chùng, trái quy địnhHỏi phòng nhân sự
Chép tài liệu về máy riêngVi phạm cam kết bảo mậtGhi chép bằng lời của mình
Đăng ảnh chỗ làmLộ thông tin nội bộĐọc quy định trước khi đăng
Đi muộn theo người khácMất điểm trong thử việcGiữ đúng giờ hợp đồng

Lỡ làm rồi thì gỡ thế nào

Tuần đầu ai cũng vấp. Gỡ sớm thì nhẹ, để lâu mới thành chuyện.

  1. Lỡ ký giấy chưa đọc: xin phòng nhân sự một bản sao, đọc kỹ ở nhà; chỗ nào thấy bất lợi lớn, hỏi lại họ bằng văn bản, việc phức tạp có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
  2. Lỡ cài phần mềm hay chép dữ liệu: báo ngay người hướng dẫn hoặc bộ phận kỹ thuật, xoá theo hướng dẫn; tự báo luôn nhẹ hơn nhiều so với bị phát hiện.
  3. Lỡ chê chỗ mới hay nói câu khiến nhóm phật lòng: tìm dịp nói một câu ngắn với người liên quan: "Hôm trước em nói hơi vội, em còn đang học cách làm ở đây".
  4. Lỡ nhận quá nhiều việc: liệt kê các việc đang cầm, mang tới người quản lý để xin thứ tự ưu tiên.
  5. Lỡ đăng ảnh có thông tin nội bộ: gỡ xuống ngay, và nếu ảnh đã bị chia sẻ, báo người quản lý để họ biết trước.

Những điều tưởng cấm mà thật ra không sao

Người mới hay tự trói mình bằng những luật không ai đặt ra. Mấy việc dưới đây làm được trong tuần đầu, thậm chí nên làm:

  • Ra về đúng giờ khi đã xong việc được giao. Ở lại muộn để "tỏ ra chăm" trong khi không có việc chỉ khiến bạn mệt và tạo ra một kỳ vọng bạn không giữ được lâu.
  • Từ chối một lời mời đi chơi sau giờ làm khi đã có hẹn riêng. Nói một câu cảm ơn và hẹn dịp khác là đủ, không ai trách người mới vì chuyện đó.
  • Xin người hướng dẫn mười lăm phút cuối ngày để hỏi lại những gì chưa rõ. Đó là cách học nhanh, không phải làm phiền.
  • Nói "em chưa biết làm việc này" khi đúng là chưa biết. Câu đó nói ở tuần đầu nhẹ hơn nhiều so với để lộ ra ở tháng thứ ba.
  • Ghi chép liên tục trong các buổi giới thiệu. Không ai nghĩ bạn chậm hiểu vì cầm sổ; người ta chỉ ngại khi phải nhắc lại cùng một điều nhiều lần.

Tuần đầu không phải để chứng minh bạn giỏi nhất, mà để cho thấy bạn đáng tin: giữ lời, giữ giờ, giữ thông tin.

Câu hỏi thường gặp

Tuần đầu đi làm có nên hỏi nhiều không?

Nên hỏi, nhưng hỏi có chuẩn bị: đọc tài liệu trước, gom câu hỏi lại, hỏi đúng người và ghi lại câu trả lời. Người mới hỏi nhiều mà có ghi chép thường được đánh giá tốt hơn người im lặng rồi làm sai.

Ngày đầu đi làm có bắt buộc ký hợp đồng ngay không?

Thường nơi làm việc sẽ đưa hợp đồng hoặc các giấy tờ cần ký trong những ngày đầu. Bạn có quyền đọc kỹ trước khi ký và hỏi lại chỗ chưa rõ. Chi tiết về loại hợp đồng và thời điểm ký nên tra văn bản hiện hành.

Có nên rủ đồng nghiệp đi ăn trưa ngay tuần đầu không?

Đi ăn cùng khi được rủ là cách hoà nhập tốt. Nếu tự rủ, rủ chung cả nhóm thay vì một người. Trong bữa ăn tránh chuyện lương, chuyện sếp, chuyện chỗ cũ.

Thấy cách làm ở chỗ mới chưa hợp lý thì bao giờ mới nên góp ý?

Sau khi đã làm theo cách hiện tại đủ lâu để hiểu lý do, thường là vài tuần tới vài tháng. Khi góp ý, đưa ra cụ thể chỗ nào, đề xuất gì, thử nhỏ thế nào, và hỏi người quản lý trước.

Cam kết không cạnh tranh trong hợp đồng có bắt buộc phải ký không?

Đó là thoả thuận giữa hai bên, bạn có quyền hỏi rõ phạm vi, thời gian và điều kiện trước khi ký. Giá trị pháp lý của từng loại cam kết tuỳ quy định hiện hành; nếu lo ngại, hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.

Tuần đầu thấy không hợp có nên nghỉ luôn không?

Đừng quyết trong tuần đầu, khi mọi thứ đều lạ. Ghi lại những điều không hợp, đợi thêm vài tuần, nói chuyện với người quản lý. Nếu vẫn không ổn, nghỉ đúng thủ tục thử việc.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138