Có ba điều tuyệt nhiên không nên làm, dù chỉ định đi "một chút": để trẻ nhỏ ngồi hay ngủ một mình trong ô tô đã tắt máy hay đang nổ máy; khoá trái cửa để con nhỏ ở nhà một mình đi chợ, đón anh chị; và giao con cho một đứa trẻ khác chưa đủ lớn trông giúp. Rủi ro của những phút ngắn ấy không tỷ lệ với độ ngắn của nó.
Không ai muốn bỏ con. Người ta làm vậy vì con đang ngủ ngon không nỡ đánh thức, vì trời mưa bế con ra vào phiền, vì chỉ đi vài trăm mét, vì "xưa nay vẫn thế có sao đâu". Bài này đi qua ba nhóm tình huống: trong xe, trong nhà, và giao con cho người khác trong chốc lát. Mỗi điều cấm có lý do người lớn hay làm, hậu quả điển hình và cách xoay xở thay để vẫn làm được việc mình cần.
Những phút "chạy đi một chút" thường diễn ra thế nào
Kịch bản quen: bố đón con từ nhà trẻ về, con ngủ gục trên ghế sau, bố tạt vào hiệu thuốc hay cửa hàng tạp hoá mua một món. Hoặc mẹ ở nhà với đứa nhỏ hai tuổi đang ngủ trưa, chạy ra đầu ngõ lấy hàng, đón đứa lớn. Hoặc người lớn ra vườn sau, ra tầng dưới nói chuyện, để con xem ti vi một mình.
Phần lớn những lần như thế trôi qua yên ổn, và chính điều đó làm thói quen lớn dần: lần sau đi lâu hơn một chút, xa hơn một chút. Việc phát sinh thì không báo trước: gặp người quen, xếp hàng lâu, điện thoại reo, kẹt cửa.
Điểm không quay lại được ở đây rất ngắn. Trong xe đóng kín ngoài nắng, nhiệt độ tăng nhanh hơn người lớn tưởng, và trẻ nhỏ chịu nóng kém hơn người lớn nhiều. Ở nhà, một đứa trẻ thức dậy không thấy ai sẽ đi tìm, leo trèo, mở cửa. Đây là loại rủi ro không có lần thứ hai để rút kinh nghiệm.
Trong xe: những việc tuyệt nhiên đừng làm
Đừng để con một mình trong ô tô, kể cả khi mở hé cửa kính hay để máy lạnh chạy. Người lớn nghĩ mở hé kính là đủ thoáng, để máy lạnh là đủ mát. Nhưng hé kính không làm xe bớt nóng đáng kể dưới nắng, còn xe nổ máy có trẻ bên trong lại thêm rủi ro con nghịch cần số, nút bấm. Thay vào đó, bế con theo, kể cả khi con đang ngủ; nếu thật sự không muốn đánh thức con, chọn nơi mua hàng có thể gọi mang ra xe, hoặc để việc đó sang lúc khác.
Đừng tin vào trí nhớ của mình trong những ngày lệch nếp. Những trường hợp quên trẻ trong xe thường xảy ra vào ngày khác thường: người khác đưa con đi thay, đổi lịch, mệt, đang lo chuyện công việc. Không ai nghĩ mình sẽ quên, nên không ai phòng. Thay vào đó, tạo một thói quen buộc phải nhìn ghế sau: để túi xách, điện thoại hay một chiếc giày ở ghế sau cạnh con, xuống xe là phải mở cửa sau; và thoả thuận với nhà trẻ gọi cho bố mẹ nếu con không tới lớp đúng giờ.
Đừng để xe không khoá ở sân, ở ngõ khi có trẻ nhỏ quanh nhà. Trẻ thích trèo vào xe chơi trốn tìm, rồi không mở ra được. Người lớn tìm khắp nhà mà không nghĩ tới chiếc xe đang đỗ ngay cổng. Thay vào đó, xe đỗ ở nhà luôn khoá, chìa để chỗ trẻ không với tới, và dạy con rằng xe không phải chỗ chơi.
Trong nhà: những việc đừng làm khi định ra ngoài
Đừng khoá trái cửa để con nhỏ ở nhà một mình, dù chỉ ra đầu ngõ. Khoá cửa cho yên tâm con không chạy ra đường, nhưng chính cửa khoá làm việc thoát ra hoặc người khác vào giúp trở nên khó nếu có chuyện. Một đứa trẻ hai ba tuổi tỉnh dậy không thấy ai sẽ hoảng, leo lên ghế, ra ban công, nghịch bếp. Thay vào đó, bế con theo, hoặc nhờ một người lớn tin cậy ở nhà cùng; việc gì chờ được thì chờ tới khi có người trông.
Đừng để trẻ nhỏ một mình với ti vi, điện thoại rồi ra khỏi tầm nghe. Người lớn tưởng con mải xem thì ngồi yên. Thật ra trẻ chán rất nhanh và bắt đầu đi khám phá, đúng lúc không ai để ý. Thay vào đó, nếu cần làm việc nhà, đưa con theo vào bếp hoặc để con chơi ở chỗ mình nhìn thấy và nghe thấy; ra vườn, xuống tầng thì cho con đi cùng.
Đừng ước đoán tuổi "được ở nhà một mình" theo lời người khác. Có nhà nói con năm tuổi đã tự ở nhà được, có nhà kể ngày xưa sáu bảy tuổi đã trông em. Mỗi đứa trẻ một khác, và quy định ở mỗi nơi cũng khác. Thay vào đó, xét theo con của mình: con có biết gọi người lớn, có biết số điện thoại của bố mẹ, có biết không mở cửa cho người lạ, có bình tĩnh khi một mình không. Trẻ mẫu giáo thì câu trả lời gần như luôn là chưa.
Giao con cho người khác trong chốc lát
Đừng giao em nhỏ cho anh chị chưa đủ lớn trông. Đứa lớn bảy tám tuổi trông ngoan, người lớn yên tâm nhờ trông em để chạy đi. Nhưng một đứa trẻ bảy tuổi không đủ sức xử lý khi em ngã, nghẹn hay chạy ra cổng, và nếu có chuyện, đứa lớn mang cảm giác có lỗi rất lâu. Thay vào đó, cho đứa lớn chơi cùng em khi bố mẹ ở trong nhà, còn việc trông thì để người lớn làm.
Đừng nhờ hàng xóm "để mắt giùm" mà không nói rõ. Câu "Chị trông cháu giùm em tí" nói vội qua hàng rào, hàng xóm gật đầu nhưng vẫn đang nấu cơm, đón khách. Không ai thật sự trông. Thay vào đó, nếu nhờ thì bế con sang tận nơi, nói rõ đi đâu, khoảng bao lâu, số điện thoại, con có dị ứng gì không, và chỉ nhờ người lớn có mặt ở nhà toàn bộ thời gian.
Đừng để con một mình ở sân chơi, hành lang chung cư trong lúc chạy lên lấy đồ. Sân chơi chung cư đông trẻ con làm người lớn yên tâm. Nhưng đông trẻ không có nghĩa là có người lớn nhìn con mình. Thay vào đó, đưa con theo lên lấy đồ, hoặc nhờ đích danh một phụ huynh khác đang có mặt và chờ họ đồng ý rõ ràng.
Tự soát trước khi định chạy đi một chút
Trước khi rời con vài phút, hãy chắc mình KHÔNG đang ở các ô bên trái:
| Mình đang định | Rủi ro hay gặp | Thay vào đó |
|---|---|---|
| Để con ngủ trong xe | Nóng nhanh, con nghịch nút | Bế con theo hoặc để việc lại |
| Tin trí nhớ ngày lệch nếp | Quên con ở ghế sau | Đồ vật ở ghế sau, nhà trẻ gọi khi con vắng |
| Để xe không khoá ở sân | Trẻ trèo vào chơi, kẹt | Luôn khoá xe, cất chìa |
| Khoá trái cửa đi chợ | Con tỉnh dậy, leo trèo, nghịch bếp | Bế con theo, nhờ người lớn ở cùng |
| Để con xem ti vi rồi ra ngoài | Con chán, đi khám phá | Con ở trong tầm nhìn và tầm nghe |
| Nhờ đứa lớn trông em | Đứa lớn không xử lý nổi | Người lớn trông, đứa lớn chơi cùng |
| Nhờ hàng xóm qua hàng rào | Không ai thật sự trông | Bế sang, nói rõ, chờ đồng ý |
| Để con ở sân chơi chung | Đông trẻ, không ai nhìn con mình | Đưa con theo hoặc nhờ đích danh |
Nếu thấy mình hay rơi vào các tình huống này vì thiếu người trông, đó là lúc tính lại lịch cả nhà, chứ không phải lúc liều thêm lần nữa.
Nếu chuyện đã xảy ra hoặc suýt xảy ra
Khi phát hiện con bị kẹt trong xe, bị ở nhà một mình có dấu hiệu lạ, làm theo thứ tự:
- Nếu con bị kẹt trong xe dưới nắng hoặc có vẻ lả, mệt, không đáp lời, gọi 115 ngay, đồng thời tìm cách mở xe; cần phá kính thì gọi thêm 114 hoặc nhờ người xung quanh.
- Đưa con ra chỗ mát, nới quần áo, để con nằm nghỉ và theo dõi; mọi việc tiếp theo làm theo hướng dẫn của tổng đài cấp cứu hoặc bác sĩ, không tự cho uống thuốc.
- Nếu con ở nhà một mình và có ngã, va đập, nuốt phải thứ gì, đưa con đi khám ngay cả khi trông con vẫn bình thường.
- Khi mọi chuyện đã yên, cả nhà ngồi lại xem chỗ nào trong nếp sinh hoạt khiến chuyện đó xảy ra: lịch đón con, người trông thay, thói quen đỗ xe. Sửa ở đó.
- Nếu lần suýt xảy ra làm bố mẹ ám ảnh, mất ngủ, có thể tìm người tư vấn tâm lý. Tự trách mãi không giúp con an toàn hơn; một thói quen mới thì có.
Đừng giấu chuyện suýt xảy ra với người cùng chăm con. Chính người đó cần biết để thói quen mới được giữ ở mọi người.
Những điều tưởng cấm mà thật ra vẫn làm được
Để con ngủ trưa trong phòng khi mình nấu cơm dưới bếp: trong cùng một nhà, cửa phòng mở, người lớn nghe được tiếng con thì khác hẳn rời khỏi nhà. Máy báo khóc hay một chiếc điện thoại cũ để nghe tiếng giúp ích nhiều khi nhà có nhiều tầng.
Cho đứa lớn tập trông em khi bố mẹ ở ngay đó: đứa lớn đọc truyện cho em, chơi xếp hình với em trong lúc bố mẹ rửa bát ở góc phòng là cách tốt để hai anh em gắn bó. Cái khác là người chịu trách nhiệm vẫn là người lớn, đứa lớn chỉ là bạn chơi.
Để con tự chơi một mình trong khu vực đã dọn an toàn: trẻ cần những lúc tự chơi, không phải lúc nào cũng có người ngồi kè kè. Một góc chơi đã dẹp vật nguy hiểm, nằm trong tầm mắt người lớn, cho con tự do mà vẫn có người kịp tới.
Đánh thức con khi phải xuống xe: nhiều bố mẹ ngại vì sợ con quấy. Con quấy mười phút là chuyện nhỏ so với để con một mình trong xe; bế con lên vai, cho con ngủ tiếp trên vai mình lúc xếp hàng thường cũng ổn.
Câu hỏi thường gặp
Để con ngủ trong xe năm phút có sao không?
Không nên, kể cả năm phút. Xe đóng kín dưới nắng nóng lên rất nhanh, và năm phút dự tính thường kéo dài vì những việc bất ngờ ở cửa hàng.
Trẻ mấy tuổi thì được ở nhà một mình?
Không có một con số chung cho mọi đứa trẻ. Trẻ mẫu giáo thì chưa. Với trẻ lớn hơn, xét con có biết gọi bố mẹ, không mở cửa cho người lạ, bình tĩnh khi một mình không, và tra quy định nơi mình sống.
Làm sao để không bao giờ quên con trên xe?
Tạo thói quen buộc phải nhìn ghế sau, như để túi xách hay điện thoại cạnh con, và thoả thuận với nhà trẻ gọi bố mẹ nếu con vắng mà chưa báo. Đặc biệt cẩn thận vào những ngày lệch nếp.
Thấy trẻ bị bỏ một mình trong xe người khác thì làm gì?
Gọi người xung quanh tìm chủ xe, nếu trẻ có vẻ mệt, lả hoặc trời nắng gắt thì gọi 115 và 114 ngay, làm theo hướng dẫn của tổng đài.
Có nên khoá cửa khi để con ngủ trong phòng để ra sân phơi đồ?
Ra sân trong phạm vi nghe được tiếng con thì khác với rời nhà. Đừng khoá trái phòng con, để cửa mở và mang theo máy báo khóc nếu có, ra ngoài cổng thì bế con theo.
Nhờ người giúp việc trông con một lúc có được không?
Được nếu đó là người đã quen việc, có mặt toàn bộ thời gian và được dặn rõ. Người mới thì nên ở cùng nhau vài ngày trước khi để họ trông một mình.