Ba điều tuyệt nhiên đừng làm khi nghỉ việc: đừng bỏ ngang không báo trước đúng thời hạn theo hợp đồng, đừng mang theo hay xoá dữ liệu, tài liệu của nơi làm việc, và đừng ký biên bản thanh lý, bàn giao khi chưa đọc và chưa đối chiếu các khoản mình được nhận. Lúc vào, sai một chút còn sửa được; lúc ra, sai là mang theo luôn.
Nghỉ việc hay hỏng vì cảm xúc: bực sếp, chán việc, vui vì có chỗ mới, và muốn mọi thứ xong cho nhanh. Bài không bàn chuyện có nên nghỉ hay không, cũng không dạy cách nói lời chia tay cho khéo; nó chỉ đi qua những việc nên tránh vì dính tới tiền, giấy tờ và dữ liệu, theo ba chặng: lúc nộp đơn, những tuần cuối và ngày cuối, và sau khi đã rời đi.
Nghỉ việc diễn ra thế nào và chỗ nào không quay lại được
Thường bạn báo cấp trên, nộp đơn, làm bàn giao trong thời gian báo trước, rồi tới ngày cuối trả máy, trả thẻ, ký biên bản, nhận các khoản quyết toán và giấy tờ. Về nguyên lý, thời hạn báo trước tuỳ loại hợp đồng và có trường hợp được nghỉ không cần báo trước; nơi làm việc có thời hạn để thanh toán các khoản và trả lại giấy tờ bảo hiểm. Con số cụ thể nên tra văn bản hiện hành.
Điểm không quay lại được có ba chỗ. Một là ngày bạn ngừng đi làm: nghỉ trước thời hạn mà không có thoả thuận thì có thể phải chịu trách nhiệm theo hợp đồng. Hai là chữ ký trên biên bản thanh lý: ký rồi thì khó nói là mình chưa nhận đủ. Ba là dữ liệu: một tệp mang đi, một thư mục xoá đi, có thể kéo theo trách nhiệm kéo dài sau khi bạn đã ở chỗ khác.
Lúc quyết định và nộp đơn
Đừng bỏ ngang, nhắn một tin "từ mai em không đi làm nữa". Lúc quá mệt hay vừa có chuyện, người ta muốn dứt luôn. Nhưng bỏ ngang trái thời hạn báo trước có thể khiến bạn mất một số khoản đáng được nhận, phải bồi thường theo hợp đồng, và để lại tiếng xấu trong ngành. Thay vào đó, đọc lại hợp đồng xem thời hạn báo trước của mình; nếu cần nghỉ sớm hơn, xin thoả thuận bằng văn bản với cấp trên. Trường hợp được nghỉ không cần báo trước có quy định riêng, nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Đừng nộp đơn qua tin nhắn mà không có bản lưu. Nhắn cho tiện, rồi về sau hai bên cãi nhau ngày báo nghỉ là ngày nào. Thay vào đó, nộp đơn bằng văn bản hoặc thư điện tử tới cấp trên và phòng nhân sự, ghi rõ ngày làm việc cuối cùng dự kiến, giữ lại bản có xác nhận đã nhận hoặc thư trả lời.
Đừng nhận lời ở lại ngay khi được đề nghị tăng lương. Nộp đơn xong, cấp trên đề nghị tăng lương để giữ, bạn xúc động nhận luôn. Nhưng những lý do khiến bạn muốn đi thường vẫn còn đó, và từ giờ bạn là người "đã từng đòi đi". Thay vào đó, xin một hai ngày, tự hỏi: nếu không có khoản tăng này, mình có muốn ở lại không? Nếu câu trả lời là không, cảm ơn và giữ quyết định.
Những tuần cuối và ngày cuối
Đừng mang theo dữ liệu khách hàng, tài liệu nội bộ "làm kỷ niệm" hay "phòng khi cần". Người ta nghĩ mình làm ra thì mình được giữ. Nhưng danh sách khách, bảng giá, quy trình là thông tin của nơi làm việc; mang đi có thể vi phạm cam kết bảo mật và bị yêu cầu bồi thường. Thay vào đó, chỉ giữ những thứ thuộc về cá nhân bạn: giấy tờ lương, hợp đồng, thư khen; ghi lại kinh nghiệm bằng lời của mình, không chép tài liệu.
Đừng xoá tài liệu, thư từ, tệp làm việc trước khi đi. Bực bội hoặc muốn "dọn dẹp", có người xoá sạch thư mục, thư điện tử. Người tiếp nhận không tìm ra gì, công việc đứt đoạn, và việc xoá có thể bị xem là gây thiệt hại. Thay vào đó, sắp xếp lại, ghi chú tệp nào ở đâu, bàn giao có danh sách; chỉ xoá những thứ thuần cá nhân sau khi hỏi bộ phận kỹ thuật.
Đừng làm bàn giao bằng miệng. Thời gian gấp, bạn dặn người tiếp nhận vài câu rồi thôi. Một tháng sau có sự cố, người ta gọi cho bạn, hoặc tệ hơn, đổ cho bạn. Thay vào đó, lập danh sách bàn giao: việc đang dở, tài khoản, đầu mối liên hệ, hạn sắp tới; hai bên cùng ký hoặc xác nhận qua thư điện tử.
Đừng ký biên bản thanh lý khi chưa đối chiếu các khoản. Ngày cuối, giấy tờ đưa ra, ai cũng muốn ký cho xong. Trong biên bản có thể ghi "đã nhận đủ" các khoản lương, phép năm chưa nghỉ, thưởng. Ký rồi mới thấy thiếu thì khó đòi. Thay vào đó, xin bảng tính các khoản trước một hai ngày, đối chiếu với bảng lương, ngày phép; chỗ nào chưa rõ, hỏi trước khi ký.
Sau khi đã rời đi
Đừng quên các giấy tờ cần nhận lại. Vui vì đã xong, người ta quên hỏi sổ bảo hiểm, xác nhận thời gian đóng bảo hiểm, giấy xác nhận thu nhập phục vụ thuế. Vài tháng sau cần làm thủ tục mới đi tìm thì người quen đã nghỉ. Thay vào đó, ghi danh sách giấy tờ cần nhận vào đơn nghỉ việc hoặc thư bàn giao, hỏi rõ ngày nhận; nguyên lý về thời hạn trả giấy tờ nên tra văn bản hiện hành.
Đừng chê nơi cũ trên mạng xã hội hay ở chỗ mới. Lúc mới rời đi, bực bội còn đó, một bài viết ám chỉ dễ được nhiều người đồng cảm. Nhưng ngành nhỏ, người tuyển đọc được, và bài viết có thể bị coi là xúc phạm. Thay vào đó, nếu có vấn đề về quyền lợi, giải quyết qua đúng kênh; chuyện cảm xúc thì nói với người thân, không viết ra.
Đừng tiếp tục đăng nhập tài khoản công việc sau khi đã nghỉ. Tài khoản chưa bị khoá, bạn vào xem thử hay lấy lại một tệp. Việc đó có thể bị coi là truy cập trái phép. Thay vào đó, báo phòng kỹ thuật khoá tài khoản ngay ngày cuối; cần gì thì xin qua người còn làm.
Bảng tự soát trước ngày cuối
Dành mười phút trước ngày làm việc cuối cùng để đi qua bảng này.
| Đừng | Hậu quả hay gặp | Thay vào đó |
|---|---|---|
| Bỏ ngang, nhắn tin nghỉ | Mất khoản đáng nhận, phải bồi thường | Đúng thời hạn báo trước, hoặc thoả thuận văn bản |
| Nộp đơn qua tin nhắn | Tranh cãi về ngày báo nghỉ | Đơn hoặc thư điện tử có xác nhận |
| Nhận lời ở lại ngay | Lý do muốn đi vẫn còn | Xin vài ngày suy nghĩ |
| Mang dữ liệu đi | Vi phạm cam kết bảo mật | Chỉ giữ giấy tờ cá nhân |
| Xoá tài liệu | Bị coi là gây thiệt hại | Sắp xếp, ghi chú, bàn giao |
| Bàn giao bằng miệng | Bị gọi hỏi, bị đổ lỗi | Danh sách bàn giao có xác nhận |
| Ký biên bản chưa đối chiếu | Khó đòi khoản còn thiếu | Xin bảng tính trước, đối chiếu |
| Quên giấy tờ bảo hiểm, thu nhập | Kẹt thủ tục về sau | Ghi danh sách, hỏi ngày nhận |
| Chê nơi cũ trên mạng | Mất tiếng, có thể bị coi là xúc phạm | Giải quyết qua đúng kênh |
| Đăng nhập tài khoản cũ | Bị coi là truy cập trái phép | Xin khoá ngay ngày cuối |
Lỡ làm rồi thì gỡ thế nào
Nếu bạn đã lỡ nghỉ vội, lỡ mang tài liệu theo hoặc lỡ ký biên bản, vẫn có cách giảm hậu quả:
- Lỡ mang tài liệu, dữ liệu đi: xoá ngay khỏi máy riêng, hoặc gửi trả lại và báo cho nơi cũ biết bạn đã xoá; đừng dùng cho chỗ mới.
- Lỡ nghỉ trước thời hạn: liên lạc lại cấp trên cũ, đề nghị hỗ trợ bàn giao từ xa trong vài ngày, hỏi thẳng về các khoản hai bên còn phải giải quyết.
- Lỡ ký biên bản mà thấy thiếu khoản: gửi thư cho phòng nhân sự nêu rõ khoản nào, căn cứ nào, đề nghị xem lại.
- Chưa nhận được giấy tờ bảo hiểm sau thời hạn: gửi văn bản đề nghị; nếu không được giải quyết, hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội nơi đóng hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
- Lỡ viết bài chê nơi cũ: gỡ xuống, không tranh luận thêm dưới bài.
Những điều tưởng cấm mà thật ra không sao
Quanh chuyện nghỉ việc có nhiều lời dặn quá tay khiến người ta ngại làm những việc hoàn toàn hợp lý:
- Hỏi rõ các khoản mình được nhận khi nghỉ không phải là tính toán nhỏ nhen. Đó là quyền lợi của bạn, và hỏi trước giúp cả hai bên tránh hiểu lầm vào ngày cuối.
- Xin thư giới thiệu hoặc xác nhận kinh nghiệm từ cấp trên cũ là chuyện bình thường, kể cả khi bạn rời đi vì không hợp. Nhiều người sẵn lòng viết nếu bạn bàn giao tử tế.
- Giữ liên lạc với đồng nghiệp cũ sau khi nghỉ là được, miễn không dùng mối quan hệ đó để lấy thông tin nội bộ hay lôi kéo người khác nghỉ theo.
- Nghỉ việc khi chưa có chỗ mới không phải lúc nào cũng là liều. Nếu bạn đã tính được thời gian sống bằng khoản dành dụm và có lý do rõ ràng, đó là lựa chọn có tính toán.
- Từ chối buổi tiệc chia tay nếu bạn không muốn cũng không sao; một lời cảm ơn chung trong nhóm là đủ.
Rời đi đàng hoàng không có nghĩa là im lặng chịu thiệt; nó có nghĩa là làm đúng phần mình và hỏi đúng phần mình được nhận.
Câu hỏi thường gặp
Nghỉ việc phải báo trước bao lâu?
Tuỳ loại hợp đồng và có những trường hợp được nghỉ không cần báo trước. Hãy đọc hợp đồng của mình và tra văn bản hiện hành về thời hạn báo trước; nếu chưa chắc, hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Nghỉ việc có được thanh toán ngày phép chưa nghỉ không?
Về nguyên lý, người lao động nghỉ việc mà chưa nghỉ hết phép năm thường được thanh toán cho những ngày chưa nghỉ. Cách tính và trường hợp cụ thể nên tra văn bản hiện hành và đối chiếu trước khi ký biên bản.
Có được mang theo danh bạ khách hàng mình tự tìm được không?
Thông tin khách hàng tạo ra trong lúc làm việc thường thuộc về nơi làm việc, nhất là khi bạn đã ký cam kết bảo mật. Mang theo có thể gây tranh chấp. Nếu chưa rõ, đọc lại cam kết và hỏi luật sư.
Nghỉ việc rồi bao lâu thì nhận được sổ bảo hiểm?
Nơi làm việc có thời hạn để chốt và trả giấy tờ bảo hiểm sau khi bạn nghỉ. Thời hạn cụ thể tra văn bản hiện hành. Nên hỏi rõ ngày nhận ngay khi nộp đơn để chủ động.
Có nên nói lý do thật khi nghỉ việc không?
Không bắt buộc kể chi tiết. Nói lý do chung và lịch sự là đủ. Nếu được hỏi trong buổi trao đổi trước khi nghỉ, góp ý thật nhưng bình tĩnh, nói về cách làm chứ không công kích cá nhân.
Đang nghỉ phép có nộp đơn nghỉ việc được không?
Nộp đơn thì được, nhưng thời hạn báo trước và việc bàn giao sẽ phức tạp hơn. Nên trao đổi trực tiếp với cấp trên về cách tính ngày cuối và kế hoạch bàn giao, ghi lại bằng văn bản.