TuyetNhien.comTuyệt Nhiên
Xin việc, phỏng vấn và đi làm

Có nên đóng phí khi xin việc: những khoản tuyệt nhiên đừng nộp và dấu hiệu nhận ra

Phí hồ sơ, phí đồng phục, tiền cọc giữ chỗ, tiền mua khoá học bắt buộc: những khoản người xin việc hay bị đòi. Khoản nào đừng nộp và nhận ra tin lạ thế nào.

A young man in profile turned away standing outside a small open-front shop on a quiet street, holding a closed folder at his side, bright overcast light, wide shot

Nguyên tắc chung: một nơi tuyển dụng đàng hoàng không thu tiền của người xin việc để được nhận vào làm; đừng nộp tiền cọc giữ chỗ, đừng mua khoá học, sản phẩm "bắt buộc" để được làm, và đừng để ai giữ bản gốc căn cước, bằng cấp của mình. Dịch vụ giới thiệu việc làm có thể thu phí theo quy định, nhưng đó là dịch vụ có hợp đồng và hoá đơn, không phải chỗ đang tuyển bạn đòi tiền.

Tình huống này hay hỏng vì người xin việc đang cần việc gấp, vì khoản tiền được đưa ra là "nhỏ thôi", và vì người đòi nói rất trơn tru như thể ai cũng nộp. Bài đi qua các khoản hay bị đòi, những câu hay nghe kèm theo, cách từ chối, và nếu lỡ nộp rồi thì làm gì. Thủ đoạn chỉ được tả đủ để bạn nhận ra.

Những khoản tiền người xin việc hay bị đòi

Người hay gặp tình huống này là sinh viên tìm việc làm thêm, người lao động phổ thông tìm việc ở khu công nghiệp, người muốn làm việc tại nhà, và người tìm việc đi làm ở nước ngoài. Khoản bị đòi thường mang tên nghe hợp lý: phí làm hồ sơ, phí đồng phục, phí khám sức khoẻ tại chỗ do bên tuyển chỉ định, tiền cọc giữ chỗ, tiền đặt cọc tài sản, tiền mua bộ sản phẩm để bán thử, tiền khoá đào tạo trước khi làm, tiền "kích hoạt tài khoản" để nhận việc online.

Điểm không quay lại được là lúc chuyển khoản hoặc đưa tiền mặt. Tiền đã chuyển cho tài khoản cá nhân lạ gần như không lấy lại được. Điểm thứ hai là lúc đưa bản gốc giấy tờ: có nơi giữ bằng gốc, căn cước "để đảm bảo bạn không bỏ ngang", rồi dùng chính giấy đó để ép bạn ở lại hoặc nộp thêm tiền. Theo nguyên lý của pháp luật lao động hiện hành, người sử dụng lao động không được giữ bản chính giấy tờ tuỳ thân, văn bằng của người lao động và không được buộc người lao động đặt cọc bằng tiền hay tài sản để được làm việc; chi tiết nên tra văn bản hiện hành.

Điều đáng nói là người đòi tiền hiếm khi tự giới thiệu là người thu tiền. Họ thường đóng vai người "giúp" bạn: nhân viên tuyển dụng thân thiện, người quen của người quen, trưởng nhóm sẵn lòng giữ suất cho bạn. Chính sự tử tế bề ngoài đó làm người xin việc khó từ chối hơn so với một lời đòi thẳng.

Những khoản tuyệt nhiên đừng nộp

Đừng nộp tiền cọc "giữ chỗ" hay "đảm bảo không bỏ việc". Người ta nộp vì nghĩ đó là chuyện bình thường ở chỗ đông người xin, và vì được hứa sẽ trả lại sau vài tháng. Hậu quả hay gặp: nghỉ ngang vì điều kiện khác lời hứa thì mất cọc, hoặc chỗ đó biến mất cùng tiền cọc của cả nhóm. Thay vào đó, nói: "Dạ em được biết bên tuyển dụng không được thu tiền cọc của người lao động, em xin phép không nộp ạ". Nơi nào vẫn ép, rời đi.

Đừng mua khoá học, bộ sản phẩm hay "gói đào tạo" bắt buộc để được nhận việc. Lời mời thường là: "Em chỉ cần học khoá này là có việc ngay", "Mua bộ hàng mẫu để bán, bán hết là có lãi". Người mua tin mình đang đầu tư vào việc làm. Thực tế việc làm hứa hẹn không tới, hoặc thu nhập chủ yếu đến từ việc rủ thêm người khác mua. Thay vào đó, tách bạch: muốn học thì chọn khoá học như một việc học riêng, có hợp đồng, có nơi học rõ ràng; xin việc là chuyện khác và không phải trả tiền để được nhận.

Đừng chuyển tiền "kích hoạt tài khoản", "nộp thuế trước", "đóng phí rút tiền" cho việc làm online. Thủ đoạn quen là giao vài việc nhỏ như bấm thích, đánh giá sản phẩm, trả tiền công thật cho mấy lần đầu, rồi bảo phải nạp tiền để nhận "nhiệm vụ lớn" hoặc để rút số tiền đã kiếm. Càng nạp càng bị đòi thêm. Thay vào đó, nhớ một dấu hiệu: việc làm thật trả tiền cho bạn, không bao giờ bắt bạn trả tiền để được rút tiền công của chính mình. Gặp yêu cầu nạp là dừng hẳn.

Đừng nộp phí khám sức khoẻ, phí hồ sơ cho một cá nhân bằng tiền mặt không biên nhận. Khám sức khoẻ trước khi đi làm là việc có thật, và một số giấy tờ có lệ phí thật. Nhưng nộp cho một người trung gian bằng tiền mặt, không biên lai, không có tên cơ sở khám, thì bạn không biết tiền đi đâu. Thay vào đó, hỏi tên cơ sở khám để tự tới khám và tự lấy giấy; lệ phí giấy tờ thì nộp tại cơ quan cấp, có biên lai.

Những câu hay nghe và cách nhận ra

Đừng tin câu "ai cũng nộp, em không nộp thì nhường suất cho người khác". Câu này đánh vào nỗi sợ mất cơ hội. Người nói hối thúc, hẹn hạn chót trong ngày. Thay vào đó, coi sự hối thúc là dấu hiệu nên chậm lại: "Dạ em cần hỏi lại người nhà, mai em báo". Nơi tuyển thật vẫn chờ được một ngày.

Đừng tin câu "cứ nộp trước, tháng đầu trừ vào lương là xong". Nghe như không mất gì, vì tiền sẽ quay về qua lương. Nhưng nếu việc không như lời hứa và bạn nghỉ trước khi hết tháng đầu, khoản đó coi như mất; còn nếu nơi đó không có thật, tháng lương đầu cũng không bao giờ tới. Thay vào đó, trả lời: "Dạ nếu có khoản nào trừ vào lương, anh chị ghi giúp em vào hợp đồng, em ký rồi mới tính". Nơi đàng hoàng sẽ ghi; nơi khác sẽ tìm cớ đổi chủ đề.

Đừng tin tin tuyển dụng "việc nhẹ, lương cao, không cần kinh nghiệm, làm tại nhà". Ai cũng muốn việc nhẹ lương cao, và tin như thế thường được chia sẻ trong các nhóm tìm việc. Thay vào đó, kiểm ba thứ: tên đơn vị, địa chỉ làm việc có thật, mô tả công việc cụ thể. Thiếu một trong ba, hoặc người liên hệ chỉ dùng tài khoản cá nhân và chỉ nhắn tin, thì bỏ qua. Một dấu hiệu nữa: người tuyển không hỏi gì về bạn, không cần biết bạn làm được gì, mà chỉ hỏi bao giờ bạn nộp được tiền. Nơi cần người làm thật bao giờ cũng muốn biết người đó là ai trước khi nói chuyện tiền.

Đừng giao bản gốc giấy tờ "để phòng nhân sự giữ". Người ta đưa vì nghĩ đó là thủ tục. Hậu quả: muốn nghỉ thì bị giữ giấy, phải nộp tiền để chuộc. Thay vào đó, đưa bản sao có chứng thực; bản gốc chỉ mang tới để đối chiếu rồi cầm về ngay.

Bảng nhận diện nhanh: khoản nào đừng nộp

Nếu gặp một trong các khoản dưới đây ở bước xin việc, dừng lại và kiểm trước khi đưa bất kỳ đồng nào.

ĐừngHậu quả hay gặpThay vào đó
Nộp cọc giữ chỗ, cọc đảm bảoMất cọc khi nghỉ, hoặc nơi tuyển biến mấtTừ chối, nêu nguyên tắc không đặt cọc
Mua khoá học, bộ hàng bắt buộcKhông có việc, phải rủ người khác muaTách việc học khỏi việc xin việc
Nạp tiền kích hoạt, nộp phí rút tiềnCàng nạp càng bị đòi thêmDừng ngay khi bị đòi nạp
Nộp phí khám, phí hồ sơ cho cá nhânKhông biết tiền đi đâuTự khám, tự nộp tại nơi cấp có biên lai
Nộp vì bị hối thúcQuyết vội trong ngàyHẹn trả lời ngày mai
Tin việc nhẹ lương caoRơi vào việc không có thậtKiểm tên đơn vị, địa chỉ, mô tả việc
Giao bản gốc giấy tờBị giữ giấy, ép ở lại hoặc nộp tiềnĐưa bản sao có chứng thực

Lỡ nộp tiền hoặc giao giấy tờ rồi thì làm gì

Nếu đã nộp, đừng nộp thêm để "gỡ". Làm theo thứ tự sau:

  1. Ngừng mọi khoản nộp thêm, dù được hứa trả lại cả gốc lẫn thêm.
  2. Chụp lại toàn bộ tin nhắn, tin tuyển dụng, số tài khoản đã chuyển, biên nhận nếu có, tên và số liên lạc của người nhận tiền.
  3. Báo ngay cho ngân hàng nơi bạn chuyển tiền đi, đề nghị hỗ trợ tra soát giao dịch; càng sớm càng có cơ hội.
  4. Nếu bị giữ giấy tờ gốc: đề nghị trả lại bằng văn bản; không được thì mang bằng chứng tới công an cấp xã nơi làm việc hoặc nơi ở để trình báo.
  5. Với khoản tiền lớn hoặc nhiều người cùng bị, có thể trình báo chung để dễ xử lý; việc phức tạp hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
  6. Cảnh báo người quen đang tìm việc về dấu hiệu bạn đã gặp, kể cả khi thấy ngại.

Cẩn thận với những người tự xưng "lấy lại tiền bị lừa" và đòi phí trước; đó thường là vòng lừa thứ hai.

Những khoản có thật và hợp lý, đừng nhầm

Không phải mọi chi phí liên quan tới xin việc đều là lừa. Có những khoản có thật, chỉ cần đúng chỗ và có giấy tờ:

  • Phí dịch vụ của đơn vị giới thiệu việc làm được cấp phép, có hợp đồng và hoá đơn; mức thu và điều kiện tra theo quy định hiện hành.
  • Lệ phí các giấy tờ bạn tự đi làm như lý lịch tư pháp, chứng thực bản sao, nộp tại cơ quan cấp và có biên lai.
  • Chi phí khám sức khoẻ khi bạn tự chọn cơ sở khám, hoặc nơi tuyển chỉ định cơ sở nhưng bạn nộp tiền tại cơ sở đó.
  • Với đi làm ở nước ngoài, có những khoản chi phí theo quy định riêng, phải qua đơn vị được cấp phép; tuyệt đối tra kỹ quy định và tên đơn vị trước khi nộp.

Phân biệt bằng một câu hỏi: tiền này nộp cho ai, có giấy gì chứng nhận, và nếu không nộp thì mình mất gì ngoài lời doạ "mất suất".

Câu hỏi thường gặp

Xin việc bị đòi tiền đồng phục có bình thường không?

Đồng phục là đồ làm việc nơi tuyển phải lo hoặc thoả thuận rõ trong hợp đồng. Bị đòi nộp tiền đồng phục trước khi có hợp đồng, nộp cho cá nhân không biên nhận, là dấu hiệu cần dừng lại kiểm.

Công ty giữ bằng gốc của nhân viên có đúng luật không?

Theo nguyên lý pháp luật lao động hiện hành, nơi sử dụng lao động không được giữ bản chính giấy tờ tuỳ thân, văn bằng, chứng chỉ của người lao động. Chi tiết tra văn bản hiện hành hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.

Việc làm online trả tiền thật mấy lần đầu thì có đáng tin không?

Không nên tin chỉ vì vài lần trả tiền đầu. Đó là cách tạo lòng tin trước khi đòi nạp tiền. Dấu hiệu quyết định là có bị yêu cầu nạp tiền hay không; bị yêu cầu là dừng.

Trung tâm giới thiệu việc làm thu phí có phải lừa không?

Không hẳn. Đơn vị dịch vụ việc làm được phép thu phí theo quy định, nhưng phải có hợp đồng dịch vụ, hoá đơn, địa chỉ rõ ràng. Nên kiểm giấy phép của họ trước khi ký và nộp tiền.

Lỡ chuyển tiền cho tin tuyển dụng giả có lấy lại được không?

Khó, nhưng báo ngân hàng thật sớm và trình báo với công an kèm bằng chứng là cách duy nhất có cơ hội. Đừng nộp thêm tiền cho bất kỳ ai hứa giúp lấy lại.

Làm sao biết một tin tuyển dụng có đáng tin không?

Kiểm tên đơn vị, địa chỉ làm việc, mô tả công việc cụ thể, cách liên hệ chính thức. Hỏi thêm người đang làm ngành đó. Tin không có tên, không có địa chỉ và đòi tiền trước là tin nên bỏ qua.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138