TuyetNhien.comTuyệt Nhiên
Nuôi dạy con nhỏ

Không nên mắng con trước mặt người khác: điều đừng làm khi con mắc lỗi chỗ đông

Con làm đổ cốc ở đám giỗ, giành đồ chơi nhà hàng xóm: vì sao bố mẹ hay mắng to, so con với đứa khác, và nên xử lý thế nào thay.

A mother seen from behind kneeling beside a small girl at the edge of a busy family courtyard gathering, plastic stools nearby, bright overcast light, wide shot

Khi con mắc lỗi giữa đám đông, ba điều tuyệt nhiên không nên làm là: mắng to hay đánh con ngay tại chỗ cho mọi người thấy mình nghiêm; lôi con ra so với đứa trẻ khác đang có mặt; và ép con xin lỗi, chào hỏi bằng được trong lúc con đang khóc. Những việc đó giải toả sự ngượng của người lớn chứ không dạy được gì cho con.

Lỗi nhỏ ở nhà thì dễ xử, cùng một lỗi ấy ở đám giỗ, tiệc cưới, nhà hàng xóm lại thành chuyện lớn. Lý do nằm ở người lớn: sợ bị đánh giá là không biết dạy con, nể họ hàng, muốn chứng tỏ. Bài này đi theo đúng trình tự một buổi có người ngoài: lúc vừa tới, lúc con gây chuyện, lúc người khác góp lời, và khi về tới nhà. Mỗi điều cấm kèm lý do, hậu quả hay gặp và câu nói hay việc làm thay.

Lỗi nhỏ thành chuyện lớn khi có người ngoài

Tình huống hay gặp: một đứa trẻ ba bốn tuổi ở đám giỗ nhà nội, đông người lạ, ồn, giờ ăn trễ hơn mọi ngày. Con giành đồ chơi của em họ, làm đổ cốc nước lên mâm, hoặc không chịu chào một bác lớn tuổi. Mọi ánh mắt quay lại. Trong một hai giây, bố mẹ cảm thấy cả họ đang chấm điểm mình.

Đứa trẻ ở chỗ đông thường không hư hơn ở nhà. Con mệt hơn, đói hơn, nhiều thứ lạ hơn, và chưa có kỹ năng xử lý một buổi dài nhiều người. Lỗi xảy ra nhiều vì quá tải chứ chưa chắc vì cố tình.

Điểm không quay lại được trong tình huống này không phải chiếc cốc vỡ, mà là một câu nói hay một cái tát trước mặt mọi người. Con nhớ cảm giác bị bêu ra rất lâu, và người lớn khó rút lại một câu đã nói giữa đám đông.

Trước khi tới chỗ đông: những việc đừng bỏ qua

Đừng mang con đi một buổi dài mà không báo trước con sẽ gặp gì. Người lớn coi đám giỗ là chuyện quen, quên rằng với con đó là nơi lạ. Con bước vào bất ngờ, gặp toàn người hỏi han, véo má, và phản ứng bằng cách trốn hoặc quấy. Thay vào đó, trên đường đi kể ngắn: "Hôm nay mình về nhà ông bà nội, có nhiều cô chú, có em Bông. Con chào ông bà trước, còn lại nếu con ngại thì đứng cạnh mẹ."

Đừng để con đói, buồn ngủ rồi mới tới. Nhiều cơn quấy ở tiệc xảy ra đúng giờ ngủ trưa hoặc lúc bữa chưa dọn. Đổ cho con hư là bỏ qua cái gốc. Thay vào đó, cho con ăn nhẹ trước khi đi, mang theo một hộp đồ ăn nhỏ và một món đồ chơi quen, xếp giờ đi sao cho không cắt ngang giấc ngủ nếu được.

Đừng đặt kỳ vọng như với người lớn. Mong con ngồi im cả tiếng, chào đủ mọi người, không chạm vào gì là mong điều trẻ nhỏ chưa làm được. Thay vào đó, chọn hai ba luật quan trọng nhất cho buổi đó, ví dụ không chạy gần mâm, không lấy đồ của em, rồi nói rõ với con trước.

Lúc con gây chuyện: những phản xạ đừng làm

Đừng mắng to, đánh con ngay tại chỗ để mọi người thấy mình nghiêm. Phản xạ này đến từ nỗi sợ bị coi là chiều con. Nhưng một đứa trẻ bị mắng giữa đông người thường khóc to hơn, cãi lại hoặc lăn ra, và buổi đó hỏng hẳn. Con học được nỗi xấu hổ, chưa học được việc đúng. Thay vào đó, đưa con ra một góc yên, ngồi xuống ngang tầm mắt, nói nhỏ: "Mình ra đây một chút. Con giành xe của em, em khóc rồi. Mình trả xe cho em nhé."

Đừng lôi con ra so với đứa trẻ khác đang có mặt. "Nhìn em Na kìa, bé hơn mà ngoan thế" là câu rất dễ nói vì đứa trẻ kia đang đứng ngay đó. Con mình nghe thấy mình thua, còn đứa trẻ kia vô tình thành đối thủ. Lần sau gặp nhau hai đứa dễ ganh nhau hơn. Thay vào đó, nói về việc con cần làm, không nhắc tên ai: "Mình ngồi xuống ghế rồi ăn tiếp nhé."

Đừng ép con xin lỗi, chào hỏi bằng được trong lúc con đang khóc. Người lớn muốn chuyện khép lại cho êm nên bắt "Xin lỗi em đi, nói to lên". Một đứa trẻ đang tức không xin lỗi được, cố ép chỉ ra một câu lí nhí trong nước mắt, và con hiểu xin lỗi là màn trình diễn cho người lớn. Thay vào đó, chờ con dịu rồi cùng làm: "Mình đưa em cái xe, mẹ nói xin lỗi cùng con nhé." Nếu con chưa sẵn sàng, bố mẹ xin lỗi bên kia trước, dạy con sau.

Đừng kể lỗi của con cho cả bàn nghe để tìm sự đồng tình. "Đấy các bác xem, ở nhà nó cũng thế, nói mãi không nghe" biến lỗi một lần thành cái nhãn. Con nghe mình được giới thiệu là đứa khó bảo trước họ hàng. Thay vào đó, giữ chuyện dạy con giữa bố mẹ và con; với người ngoài chỉ cần một câu "Cháu mệt rồi, để em đưa cháu ra ngoài một lát."

Khi người khác góp lời và lúc về nhà

Đừng gật đầu theo khi người khác chê con trước mặt con. Họ hàng hay nói "Thằng này nghịch quá, phải đánh cho chừa". Bố mẹ gật cho xong chuyện, nhưng con thấy cả bố mẹ cũng đứng về phía người chê. Thay vào đó, trả lời nhẹ mà không đồng ý: "Dạ cháu đang tập, cả nhà đang dạy cháu từ từ", rồi chuyển sang chuyện khác.

Đừng để người khác phạt con thay mình. Có người lớn trong họ quen tay quát hoặc phạt trẻ con nhà khác. Bố mẹ ngại nên im. Con bị một người không thân phạt và bố mẹ đứng nhìn, con mất cảm giác được che chở. Thay vào đó, bước tới đón con: "Để cháu xử lý, cảm ơn bác", rồi tự nói với con.

Đừng về nhà rồi kể tội, phạt lại lần nữa. Buổi đã qua, nhưng người lớn vẫn còn ngượng nên trên xe về mắng thêm một trận, tới nhà phạt tiếp. Một lỗi bị xử hai ba lần, con chỉ nhớ là mình bị mắng mãi. Thay vào đó, tối đó nói chuyện ngắn: "Hôm nay ở nhà bà con giành xe của em. Lần sau con muốn chơi thì con hỏi em thế nào nhỉ?" rồi khép lại.

Tự soát trước khi đưa con tới chỗ đông

Trước khi ra khỏi nhà cho một buổi có họ hàng, khách khứa, hãy chắc mình KHÔNG đang ở các ô bên trái:

Mình đang địnhDễ dẫn tớiThay vào đó
Đi mà không kể trước cho conCon trốn, quấy vì lạKể ngắn trên đường đi
Đi đúng giờ con đói, buồn ngủCơn quấy dễ đoánĂn nhẹ trước, mang đồ quen
Mong con ngồi im cả buổiThất vọng, mắng sớmChọn hai ba luật quan trọng
Mắng, đánh ngay tại chỗCon khóc to hơn, buổi hỏngĐưa ra góc yên, nói nhỏ
So với đứa trẻ đang có mặtHai đứa thành đối thủNói việc cần làm, không nhắc tên
Ép xin lỗi trong nước mắtXin lỗi thành màn diễnChờ con dịu, cùng làm
Gật theo lời chêCon thấy không ai đứng về mìnhTrả lời nhẹ, chuyển chuyện
Về nhà phạt lần nữaMột lỗi bị xử nhiều lầnNói ngắn một lần rồi khép lại

Nếu cả nhà đi cùng nhau, thống nhất trước ai là người đưa con ra ngoài khi có chuyện, để hai bố mẹ không cùng lúc nói hai kiểu.

Lỡ mắng con trước mặt mọi người rồi thì gỡ thế nào

Chuyện đã xảy ra, vẫn gỡ được, nhất là khi gỡ trong ngày:

  1. Khi cả hai đã bình tĩnh, ôm con và nói thật: "Lúc nãy mẹ mắng con to trước mọi người, mẹ làm vậy là không đúng. Việc con giành xe thì vẫn chưa được, nhưng mẹ đáng lẽ phải nói nhỏ với con."
  2. Nếu đã lỡ so con với một đứa trẻ khác, nói rõ với con rằng mỗi đứa trẻ một khác và bố mẹ không cần con giống ai.
  3. Nếu con có biểu hiện ngại gặp họ hàng sau buổi đó, lần sau đi ngắn hơn, cho con một vai nhỏ dễ làm như mời nước ông bà, để con có trải nghiệm tốt chèn lên trải nghiệm cũ.
  4. Với người lớn đã chứng kiến, không cần giải thích dài. Nếu có người hỏi lại, một câu "Hôm đó cháu mệt, nhà đã nói chuyện với cháu rồi" là đủ.
  5. Nếu con thường xuyên nổi cơn dữ dội, khó dịu lại, hoặc bố mẹ thấy mình hay mất kiểm soát khi mệt, có thể tìm tới chuyên gia tâm lý trẻ em hoặc tư vấn gia đình.

Một lần xin lỗi đúng lúc dạy con nhiều hơn mười lần nghiêm khắc trước đám đông.

Những lời khuyên truyền miệng không hẳn đúng

"Phải dạy ngay tại chỗ không thì con không nhớ": đúng là cần xử lý gần lúc xảy ra, nhưng "ngay tại chỗ" có thể là một góc yên cách đó vài bước, không nhất thiết giữa mâm cỗ trước mọi người. Con nhớ được việc khi con đủ bình tĩnh để nghe.

"Không mắng là chiều con": bỏ mắng to không có nghĩa là bỏ luật. Con vẫn phải trả đồ chơi, vẫn phải lau chỗ nước đổ cùng bố mẹ. Khác ở chỗ con làm việc đúng mà không phải chịu thêm sự bêu riếu.

"Con phải chào hết mọi người mới là lễ phép": trẻ nhút nhát có thể cần thời gian. Chào ông bà và người lớn nhất là đủ, còn lại để con quan sát. Lễ phép học được qua việc nhìn bố mẹ cư xử, nhiều hơn qua việc bị ép chào trong nước mắt.

Câu hỏi thường gặp

Con hư ở nhà người khác thì có nên phạt ngay không?

Nên dừng hành vi ngay, nhưng làm ở chỗ riêng, nói nhỏ và ngắn. Hình phạt nếu có thì nhỏ, liên quan tới lỗi, như trả lại đồ hoặc ngồi cạnh mẹ một lúc.

Họ hàng hay chê con trước mặt cháu thì nói sao?

Trả lời nhẹ mà không đồng ý: "Dạ cháu đang tập, cả nhà dạy cháu từ từ", rồi chuyển chuyện. Không cần tranh luận, chỉ cần con thấy bố mẹ không đứng về phía lời chê.

So sánh con với anh chị em ruột có sao không?

Cũng nên tránh. So sánh trong nhà còn kéo dài lâu hơn vì ngày nào hai đứa cũng ở cạnh nhau; nói với từng đứa về việc của đứa đó thay vì đem ra cân với nhau.

Con không chịu chào người lớn có phải hư không?

Thường là ngại, nhất là với người ít gặp. Báo trước, làm mẫu, cho con chào bằng cách vẫy tay hoặc khoanh tay nếu chưa nói được, và đừng bêu con là "không biết chào".

Có nên rời buổi tiệc sớm khi con quấy mãi không?

Nên, nếu con đã mệt và mọi cách dỗ không ăn thua. Rời sớm không phải là thua con; đó là đọc đúng sức của một đứa trẻ, và lần sau có thể đi muộn hơn hoặc ngắn hơn.

Lỡ đánh con trước mặt người khác thì làm gì?

Khi bình tĩnh lại, xin lỗi con về việc đánh, tách bạch với lỗi của con. Nếu thấy mình hay mất kiểm soát, nên tìm hỗ trợ từ chuyên gia tâm lý hoặc tư vấn gia đình.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138