Bán điện thoại cũ cho người lạ, ba điều tuyệt nhiên đừng làm là: đừng giao máy khi tiền chưa thật sự vào tài khoản của bạn, đừng đọc bất kỳ mã xác thực nào người mua "nhờ", và đừng bán máy khi còn đăng nhập tài khoản, còn ảnh và tin nhắn bên trong. Mất máy, mất tiền và mất dữ liệu là ba rủi ro khác nhau, và mỗi điều cấm trên chặn một rủi ro.
Người bán điện thoại cũ hay hỏng vì muốn bán nhanh, ngại làm khó người mua, và tin rằng mình là bên nắm hàng nên bên kia mới phải lo. Thực tế, người bán cũng có thể bị lừa, chỉ theo kiểu khác. Bài này không bàn chuyện định giá máy; chỉ đi qua các điều cấm theo ba chặng: chuẩn bị máy và đăng tin, gặp người mua, nhận tiền và giao máy.
Người bán đồ cũ cũng là người có thể mất
Khi nghĩ tới lừa đảo mua bán, người ta thường nghĩ tới người mua bị lừa. Với điện thoại cũ, người bán mất theo ba cách: mất máy vì giao trước khi tiền về, mất tiền vì bị dụ chuyển lại "phần dư" hay "phí", và mất dữ liệu cá nhân vì giao máy khi chưa dọn sạch. Cách thứ ba lặng lẽ nhất, vì tới lúc phát hiện thì máy đã ở trong tay người khác lâu rồi.
Người hay gặp chuyện là người bán lần đầu, người bán máy của cha mẹ hộ, và người bán gấp vì cần tiền. Điểm không quay lại được có hai: lúc máy rời khỏi tay bạn, và lúc bạn đọc mã xác thực hoặc chuyển tiền cho ai đó. Trước hai điểm đó, bạn có thể dừng giao dịch bất cứ lúc nào mà không mất gì; vì vậy, phần lớn điều cấm dưới đây đặt ngay trước hai khoảnh khắc này.
Một điều nữa: người mua đáng ngờ hiếm khi trông đáng ngờ. Họ thường lịch sự, trả giá ít, đồng ý nhanh và tỏ ra vội vì "đang cần máy cho con đi học". Sự dễ chịu đó làm người bán bỏ bớt bước kiểm. Các điều cấm dưới đây không dựa vào việc đoán người mua tốt hay xấu, mà dựa vào thứ tự việc làm, nên áp được cho mọi người mua.
Lúc chuẩn bị máy và đăng tin
Đừng đăng ảnh máy để lộ mã số máy, số seri hay màn hình khoá có thông báo. Người bán muốn chứng minh máy thật nên chụp cả trang thông tin máy. Nhưng mã số máy có thể bị dùng để làm giả giấy tờ máy khác, còn màn hình khoá lộ tên, tin nhắn, thông báo ngân hàng. Thay vào đó, chụp máy tắt màn hình, chụp các góc cạnh, vết xước; nếu người mua cần kiểm mã số máy, cho họ xem trực tiếp khi gặp, không đăng công khai.
Đừng để máy còn đăng nhập tài khoản và dữ liệu khi mang đi gặp người mua. Người bán hay để nguyên để người mua "thử cho tiện", định bán xong mới xoá. Nhưng nếu người mua cầm máy chạy mất, hoặc chỉ cần mở vài phút, ảnh, tin nhắn, ứng dụng ngân hàng đều nằm đó. Thay vào đó, sao lưu dữ liệu sang máy mới, đăng xuất mọi tài khoản, gỡ khoá tài khoản gắn với máy, rồi đưa máy về cài đặt gốc trước khi gặp ai. Máy trắng vẫn đủ để người mua thử nghe gọi, chụp ảnh, sạc pin.
Đừng để lại số điện thoại chính trong tin rao. Để số điện thoại cho người mua gọi nhanh là tiện, nhưng số đó cũng gắn với tài khoản ngân hàng và mạng xã hội của bạn. Sau tin rao, nhiều người bán nhận cả loạt cuộc gọi lạ. Thay vào đó, để người mua nhắn tin qua chỗ đăng tin; chỉ đưa số điện thoại cho người đã hẹn gặp cụ thể.
Lúc gặp người mua
Đừng hẹn người lạ tới nhà hay tới chỗ vắng. Hẹn ở nhà cho tiện, hẹn đầu hẻm cho gần, là thói quen dễ hiểu. Nhưng nhà bạn là nơi bạn không muốn người lạ biết, còn chỗ vắng là nơi chẳng ai làm chứng. Thay vào đó, hẹn ở quán cà phê đông người, có camera, giờ sáng hoặc chiều; đi cùng một người nếu được. Câu hẹn mẫu: "Mình gặp ở quán đầu đường lớn lúc ba giờ chiều nhé, máy em mang theo đủ."
Đừng đưa máy cho người mua cầm đi khỏi tầm mắt để "gọi thử", "ra ngoài xem sáng". Lý do nghe hợp lý, và người bán ngại tỏ ra nghi ngờ. Nhưng máy rời bàn là máy có thể bị tráo, bị lấy linh kiện, hoặc đơn giản là không quay lại. Thay vào đó, để người mua thử ngay tại bàn, trong tầm mắt bạn. Nếu cần thử ngoài nắng, cùng đi ra. Nói nhẹ nhàng: "Anh cứ thử thoải mái, mình thử ngay đây cho tiện kiểm."
Đừng để người mua cắm sim của họ và nhận tin nhắn khi máy bạn chưa xoá sạch. Cắm sim thử sóng là bình thường, nhưng máy còn tài khoản của bạn thì sim lạ có thể nhận mã xác thực gửi về. Đây là lý do việc dọn sạch máy phải làm ở nhà, không phải tại quán. Thay vào đó, chỉ cho thử sim khi máy đã về cài đặt gốc; nếu chưa kịp xoá, không cho cắm sim và nói rõ lý do.
Lúc nhận tiền và giao máy
Đừng tin ảnh chụp màn hình chuyển khoản thành công. Người mua đưa ra màn hình báo chuyển khoản thành công, nói tiền sẽ về trong vài phút. Ảnh đó dựng được, hoặc là một giao dịch đã chuyển rồi huỷ. Người bán nể nên đưa máy. Thay vào đó, chỉ giao máy khi chính ứng dụng ngân hàng của bạn báo số dư đã cộng, hoặc nhận tiền mặt và đếm tại chỗ. Câu nói mẫu: "Anh chờ em chút, tiền vào tài khoản em là em gửi máy liền."
Đừng đọc mã xác thực gửi về điện thoại của bạn cho người mua. Có người mua nói cần mã để "xác nhận chuyển tiền", "nhận tiền nhanh". Không có giao dịch nhận tiền bình thường nào cần người nhận đọc mã cho người gửi. Mã đó thường để đăng nhập hoặc chuyển tiền đi từ tài khoản của bạn. Thay vào đó, từ chối thẳng: "Nhận tiền không cần mã, em không đọc mã cho ai." Rồi dừng giao dịch.
Đừng chuyển lại "phần tiền dư" khi người mua báo chuyển nhầm thừa. Người mua báo lỡ chuyển thừa, nhờ bạn chuyển lại phần dư. Có khi tiền thừa đó đến từ một nguồn không sạch, có khi chỉ là ảnh chụp giả. Người bán tốt bụng chuyển lại, rồi mất cả máy lẫn tiền. Thay vào đó, kiểm số dư thật; nếu đúng có tiền thừa, đề nghị người mua liên hệ ngân hàng của họ để tra soát, không tự chuyển lại theo yêu cầu.
Bảng tóm: điều đừng, hậu quả, việc làm thay
Đọc lại bảng trước khi ra khỏi nhà mang máy đi bán.
| Đừng | Hậu quả hay gặp | Thay vào đó |
|---|---|---|
| Đăng ảnh lộ mã số máy, màn hình khoá | Bị dùng làm giả, lộ thông báo | Chụp máy tắt màn hình |
| Mang máy đi khi chưa xoá sạch | Lộ ảnh, tin nhắn, tài khoản | Sao lưu, đăng xuất, cài đặt gốc ở nhà |
| Để số điện thoại chính trong tin rao | Bị gọi lạ hàng loạt | Nhắn qua chỗ đăng tin |
| Hẹn tới nhà, chỗ vắng | Không ai làm chứng | Quán đông người, đi cùng một người |
| Đưa máy ra khỏi tầm mắt | Máy bị tráo, không quay lại | Thử ngay tại bàn |
| Cho cắm sim khi chưa xoá máy | Mã xác thực rơi vào sim lạ | Xoá xong mới cho thử sim |
| Tin ảnh chụp chuyển khoản | Giao máy khi tiền chưa về | Chỉ giao khi số dư đã cộng |
| Đọc mã xác thực cho người mua | Mất tiền trong tài khoản | Từ chối, dừng giao dịch |
| Chuyển lại phần tiền dư | Mất cả máy lẫn tiền | Để người mua tra soát với ngân hàng |
Chín dòng này không làm việc bán máy chậm đi bao nhiêu; người mua thật hiểu và thường còn yên tâm hơn khi thấy bạn cẩn thận.
Lỡ giao máy mà tiền không về, hoặc lỡ đọc mã: làm ngay
Hai tình huống cần xử lý trong vài phút đầu, càng nhanh càng giữ được nhiều.
- Nếu lỡ đọc mã xác thực: gọi ngay đường dây hỗ trợ trên ứng dụng hoặc mặt sau thẻ của ngân hàng bạn, đề nghị khoá tạm tài khoản và thẻ; đổi mật khẩu các tài khoản quan trọng.
- Nếu máy chưa xoá sạch mà đã mất: dùng tính năng tìm và xoá máy từ xa của tài khoản gắn với máy, từ một máy khác; đổi mật khẩu tài khoản mạng xã hội, thư điện tử.
- Lưu toàn bộ tin nhắn với người mua, tin rao, ảnh chụp người mua gửi, thời gian và địa điểm gặp.
- Trình báo với công an nơi xảy ra việc, mang theo hộp máy và giấy tờ mua máy nếu còn, để chứng minh máy là của bạn.
- Báo tài khoản người mua với nơi đăng tin; cảnh báo trong nhóm mua bán bằng lời lẽ chỉ kể sự việc.
Hộp máy, hoá đơn mua máy cũ là thứ nên giữ suốt đời dùng máy, vì nó là bằng chứng sở hữu khi cần trình báo.
Những điều tưởng nên làm mà thật ra không cần
Không cần đòi người mua đưa giấy tờ tùy thân hay chụp ảnh giấy tờ của họ. Việc đó vừa làm người mua thật khó chịu, vừa khiến bạn giữ dữ liệu cá nhân của người khác mà không có lý do. Cái cần là tiền thật về tài khoản trước khi máy rời tay, chứ không phải giấy tờ của người mua.
Cũng không cần từ chối mọi người mua ở xa. Nếu muốn gửi máy đi tỉnh, cách an toàn là nhận đủ tiền thật vào tài khoản rồi mới gửi, hoặc gửi theo hình thức thu hộ qua đơn vị giao hàng có mã vận đơn; điều cần tránh là gửi máy trước theo lời hứa chuyển sau, hay nghe theo người mua tự đề xuất "dịch vụ bảo đảm" bắt bạn đóng phí. Bán máy cũ an toàn chủ yếu là giữ đúng thứ tự: dọn máy, nhận tiền thật, rồi mới giao.
Câu hỏi thường gặp
Bán điện thoại cũ nên nhận tiền mặt hay chuyển khoản?
Cả hai đều được nếu làm đúng. Tiền mặt thì đếm tại chỗ ở nơi đông người; chuyển khoản thì chỉ giao máy khi ứng dụng ngân hàng của chính bạn báo số dư đã cộng, không tin ảnh chụp màn hình.
Có cần xoá hết dữ liệu trước khi gặp người mua không?
Nên xoá trước. Sao lưu dữ liệu, đăng xuất mọi tài khoản, gỡ khoá tài khoản gắn với máy rồi đưa về cài đặt gốc ở nhà. Máy trắng vẫn đủ để người mua thử các chức năng.
Người mua xin mã xác thực để chuyển tiền nhanh thì có sao không?
Đó là dấu hiệu lừa rất rõ. Nhận tiền không bao giờ cần người nhận đọc mã. Bạn nên từ chối, dừng giao dịch, và nếu lỡ đọc thì gọi ngay ngân hàng của mình để khoá tài khoản.
Người mua chuyển thừa tiền rồi nhờ chuyển lại thì làm sao?
Kiểm số dư thật trong ứng dụng ngân hàng. Nếu có tiền thừa thật, đề nghị người mua làm thủ tục tra soát với ngân hàng của họ; không tự chuyển lại theo yêu cầu qua tin nhắn.
Có nên cho người mua cầm máy ra ngoài gọi thử không?
Không nên để máy rời tầm mắt. Bạn có thể cùng người mua ra ngoài nếu cần thử dưới nắng, còn lại mọi việc thử máy nên làm ngay tại bàn, ở quán đông người.
Bán điện thoại cho người ở tỉnh khác thì gửi thế nào cho an toàn?
Chỉ gửi khi tiền thật đã vào tài khoản, hoặc gửi theo hình thức thu hộ qua đơn vị giao hàng có mã vận đơn. Tránh gửi trước theo lời hứa chuyển sau và tránh mọi khoản phí bảo đảm do người mua đề xuất.