Khi gửi hàng qua đơn vị giao hàng, ba điều tuyệt nhiên đừng làm là: đừng gửi món giá trị mà không khai giá trị trên phiếu, đừng dán kín thùng khi chưa quay hay chụp lại món bên trong, và đừng trao hàng cho người tới lấy khi chưa đối chiếu mã đơn. Ba việc này quyết định bạn có được bồi thường, có chứng minh được và có giao đúng người hay không.
Người gửi hàng hay hỏng vì nghĩ việc gửi là việc của đơn vị giao hàng, mình chỉ cần đóng thùng. Thực tế, khi có chuyện, câu hỏi đầu tiên luôn là người gửi đã đóng gói thế nào, khai gì, giữ gì. Bài này dành cho người gửi lẻ, như bán một món đồ cũ cho người ở xa hay gửi quà về quê, đi theo ba chặng: đóng gói, ghi phiếu và khai, trao hàng và theo dõi.
Gửi hàng lẻ: chỗ nào là của bạn, chỗ nào là của bên giao
Đơn vị giao hàng chịu trách nhiệm chở món hàng từ tay bạn tới tay người nhận theo những gì ghi trên phiếu. Phần trước đó, gồm món gì, đóng gói ra sao, khai giá trị bao nhiêu, là phần của bạn. Khi món hàng tới nơi bị vỡ, thiếu, hay không tới, việc xử lý dựa trên chính những gì bạn đã khai và đã giữ lại. Người gửi lần đầu hay không biết điều này, nên gửi rất thoải mái, rồi lúng túng khi cần đòi.
Người hay gặp chuyện là người bán đồ cũ cho người ở tỉnh khác, người gửi đồ điện tử, gửi đồ dễ vỡ như bát đĩa, gửi đồ ăn nhà làm cho con đi học xa. Điểm không quay lại được là lúc thùng hàng rời tay bạn. Sau đó, bạn không mở lại được để chứng minh mình đã đóng gì vào trong. Mọi điều cấm dưới đây vì vậy dồn vào khoảng trước khi trao thùng.
Lúc đóng gói
Đừng đóng đồ dễ vỡ sơ sài vì tin "người giao cẩn thận lắm". Thùng hàng của bạn đi qua nhiều tay, nhiều xe, nằm chồng dưới thùng khác. Không ai cầm riêng từng thùng mà nâng niu. Bát đĩa, đồ thuỷ tinh đóng một lớp giấy báo thì gần như chắc vỡ. Thay vào đó, bọc từng món, chèn kín khoảng trống để lắc thùng không nghe tiếng động, để ít nhất một lớp đệm giữa món đồ và thành thùng. Đóng xong, lắc thử; còn kêu là chưa xong.
Đừng dán kín thùng khi chưa quay video hoặc chụp ảnh món đồ bên trong. Người gửi thường dán băng keo xong mới nhớ ra. Khi người nhận báo thùng rỗng, thiếu món hay món bị tráo, bạn không có gì cho thấy lúc gửi món đó còn nguyên. Thay vào đó, quay liền một đoạn từ lúc món đồ còn hoạt động, đặt vào thùng, chèn, dán băng keo, cho tới lúc ghi phiếu. Với đồ điện tử, quay luôn cảnh bật máy.
Đừng tái dùng thùng cũ còn nguyên mã vận đơn, nhãn của lần gửi trước. Tiết kiệm thùng là thói quen tốt, nhưng mã vận đơn cũ còn dính có thể khiến thùng bị quét nhầm, đi nhầm tuyến. Thay vào đó, xé hoặc che kín mọi mã, nhãn cũ trên thùng; chỉ để lại phiếu gửi của lần này, dán ở mặt phẳng dễ thấy.
Đừng ghi chữ to "hàng giá trị", "điện thoại", "tiền" ngoài thùng. Người gửi nghĩ ghi rõ để người giao cẩn thận hơn. Nhưng chữ đó cũng làm thùng nổi bật với bất kỳ ai đi qua. Thay vào đó, ghi "dễ vỡ" nếu cần, còn giá trị thì khai trên phiếu theo đúng cách của đơn vị giao hàng, không viết ngoài thùng.
Lúc ghi phiếu và khai
Đừng bỏ trống hoặc khai thấp giá trị món hàng để đỡ phí. Khai giá trị thường kèm một khoản phí nhỏ, nên người gửi hay bỏ qua. Khi hàng mất hay vỡ, mức đền bù thường căn cứ vào giá trị đã khai và quy định của đơn vị giao hàng; không khai thì có khi chỉ được đền một khoản nhỏ. Thay vào đó, đọc kỹ quy định đền bù của nơi bạn gửi, khai đúng giá trị món đồ, và giữ lại chứng cứ về giá trị như tin nhắn chốt giá với người mua.
Đừng giấu loại hàng thuộc diện hạn chế hay cấm gửi. Pin rời, chất lỏng, đồ ăn tươi, một số loại hoá chất gia dụng thường bị hạn chế hoặc phải gửi theo cách riêng. Giấu đi cho nhanh thì thùng có thể bị giữ lại, bị huỷ, và bạn không được bồi thường. Thay vào đó, hỏi thẳng ở quầy hoặc tra quy định của đơn vị giao hàng: "Món này có gửi được không, gửi thế nào?" Không gửi được thì đổi cách, như nhờ người quen mang hộ.
Đừng đặt tiền thu hộ khác với số đã thoả thuận với người nhận. Có người bán thêm vài khoản vào tiền thu hộ cho "đủ phí", nghĩ người nhận không để ý. Người nhận để ý thì từ chối nhận, hàng quay về, bạn mất phí hai chiều và mất luôn người mua. Thay vào đó, nhắn chốt với người nhận con số thu hộ cuối cùng, gồm cả phí gửi nếu họ chịu, rồi ghi đúng con số đó.
Lúc trao hàng và theo dõi
Đừng trao thùng cho người tới lấy khi chưa đối chiếu mã đơn và tên đơn vị. Bạn đặt lấy hàng tận nhà, có người tới bấm chuông nói tới lấy hàng, bạn đưa luôn. Phần lớn là người lấy hàng thật, nhưng thỉnh thoảng có người lạ biết nhà bạn đang chờ gửi hàng. Thay vào đó, đối chiếu mã đơn trên ứng dụng hay tin nhắn của đơn vị giao hàng với mã người lấy hàng đọc ra, hoặc nhận phiếu có mã vận đơn ngay lúc trao. Câu hỏi mẫu: "Anh đọc giúp em mã đơn với."
Đừng vứt phiếu gửi hay xoá tin nhắn mã vận đơn trước khi người nhận báo đã nhận đủ. Phiếu gửi nhỏ nên dễ thất lạc, nhưng nó là bằng chứng duy nhất cho việc bạn đã gửi gì, lúc nào, khai bao nhiêu. Thay vào đó, chụp phiếu ngay khi nhận, lưu cùng video đóng gói; nhắn người nhận báo lại khi đã mở thùng và kiểm đủ.
Đừng tự ý đổi địa chỉ hoặc người nhận theo một cuộc gọi lạ giữa đường. Có cuộc gọi xưng là người nhận, nhờ đổi sang địa chỉ khác vì "đi vắng". Đổi theo lời đó là có thể giao hàng cho người không đúng. Thay vào đó, xác nhận lại với người nhận qua kênh hai bên vẫn nhắn với nhau; chỉ đổi khi chính người nhận đã nói trong kênh đó.
Bảng tóm: đừng, hậu quả, thay vào đó
Dùng bảng này như danh sách kiểm trước khi gọi người tới lấy hàng.
| Đừng | Hậu quả hay gặp | Thay vào đó |
|---|---|---|
| Đóng đồ dễ vỡ sơ sài | Hàng vỡ khi tới nơi | Bọc từng món, chèn kín, lắc thử |
| Dán thùng khi chưa quay video | Không chứng minh được món bên trong | Quay liền từ món đồ tới lúc ghi phiếu |
| Dùng thùng cũ còn mã | Quét nhầm, đi nhầm tuyến | Xé, che mọi mã cũ |
| Ghi "hàng giá trị" ngoài thùng | Thùng nổi bật, dễ bị để ý | Chỉ ghi dễ vỡ, khai giá trị trên phiếu |
| Không khai hoặc khai thấp giá trị | Đền bù rất thấp khi mất | Khai đúng, giữ chứng cứ giá |
| Giấu hàng hạn chế | Thùng bị giữ, không được đền | Hỏi quy định trước khi gửi |
| Đặt thu hộ khác thoả thuận | Người nhận từ chối, mất phí hai chiều | Chốt con số cuối bằng tin nhắn |
| Trao thùng khi chưa đối chiếu mã | Giao nhầm người | Hỏi mã đơn, nhận phiếu tại chỗ |
| Vứt phiếu gửi sớm | Mất bằng chứng | Chụp phiếu, lưu cùng video |
| Đổi địa chỉ theo cuộc gọi lạ | Hàng tới sai người | Xác nhận lại qua kênh cũ |
Gửi hàng đúng cách tốn thêm vài phút và một ít vật liệu đệm, rẻ hơn rất nhiều so với một thùng hàng vỡ không ai đền.
Hàng gửi bị vỡ, thiếu hoặc không tới: làm gì
Phản ứng sớm giúp việc khiếu nại dễ hơn, vì nhiều nơi chỉ nhận khiếu nại trong một khoảng thời gian nhất định sau khi giao.
- Nhờ người nhận chụp thùng còn nguyên trạng, quay lúc mở, chụp món bị vỡ hoặc chỗ thiếu; tốt nhất là lập biên bản với người giao ngay lúc nhận nếu thấy thùng móp, ướt.
- Gom bằng chứng phía bạn: video đóng gói, ảnh phiếu gửi, giá trị đã khai, tin nhắn với người nhận.
- Gửi khiếu nại qua kênh chăm sóc khách hàng chính thức của đơn vị giao hàng, ghi mã vận đơn, mô tả ngắn và đính kèm bằng chứng; hỏi rõ thời hạn trả lời.
- Thống nhất với người nhận cách xử lý trong lúc chờ, như hoàn một phần tiền, gửi bù món khác; ghi lại bằng tin nhắn.
- Nếu khiếu nại không được giải quyết thoả đáng với món giá trị lớn, tìm hiểu quyền của người gửi theo quy định hiện hành hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Đừng hứa với người nhận rằng "chắc chắn được đền đủ" khi chưa có trả lời chính thức; hứa trước rồi không được thì bạn thành người gánh phần chênh.
Những điều người gửi hay lo mà không cần lo
Người gửi lần đầu hay ngại khai giá trị vì sợ "khai cao bị để ý" hoặc sợ thủ tục rườm rà. Thực tế, khai giá trị chỉ là ghi thêm một dòng trên phiếu và trả thêm một khoản phí nhỏ; nó không làm thùng hàng của bạn nổi bật hơn những thùng khác. Điều làm thùng nổi bật là chữ to viết ngoài thùng, chứ không phải con số trên phiếu.
Cũng không cần mua thùng mới, vật liệu đắt tiền cho mọi lần gửi. Thùng cũ chắc, đã xé sạch nhãn, cộng giấy vụn, túi khí hay quần áo cũ chèn kín là đủ cho phần lớn đồ dùng. Và không phải món nào cũng cần quay video dài: đồ rẻ, khó vỡ thì vài tấm ảnh trước khi dán thùng là đủ; video liền mạch chỉ thật sự cần cho đồ điện tử, đồ giá trị, hoặc đồ bán cho người chưa từng giao dịch. Cẩn thận đúng chỗ giúp bạn gửi nhanh mà vẫn yên tâm.
Câu hỏi thường gặp
Gửi hàng có cần khai giá trị không?
Với món giá trị, nên khai. Mức đền bù khi mất hoặc vỡ thường căn cứ vào giá trị đã khai và quy định của đơn vị giao hàng; không khai thì có thể chỉ được đền một khoản nhỏ.
Có cần quay video lúc đóng gói không?
Nên quay với món giá trị hoặc món đã bán cho người lạ. Video liền mạch từ lúc món đồ còn hoạt động tới lúc dán thùng là bằng chứng tốt nhất nếu người nhận báo thiếu hoặc tráo.
Đồ dễ vỡ gửi thế nào để ít bị vỡ?
Bọc riêng từng món, chèn kín khoảng trống, để lớp đệm giữa món đồ và thành thùng, rồi lắc thử. Thùng còn nghe tiếng động bên trong là chưa đủ chặt.
Người tới lấy hàng có thật là người của đơn vị giao hàng không, kiểm thế nào?
Đối chiếu mã đơn trên tin nhắn hoặc ứng dụng của đơn vị giao hàng với mã người lấy hàng đọc ra, và nhận phiếu có mã vận đơn ngay khi trao thùng. Không khớp thì chưa trao.
Người nhận báo thùng hàng rỗng thì làm sao?
Nhờ người nhận giữ nguyên thùng, chụp ảnh, quay lại cảnh mở. Bạn gom video đóng gói, phiếu gửi, rồi khiếu nại với đơn vị giao hàng qua kênh chính thức trong thời hạn họ quy định.
Có được gửi pin, đồ ăn tươi qua đơn vị giao hàng không?
Tuỳ loại hàng và quy định của từng nơi; nhiều loại bị hạn chế hoặc phải gửi theo cách riêng. Bạn nên hỏi trực tiếp ở quầy hoặc tra quy định hiện hành trước khi đóng gói.