Bán đồ gia dụng cũ qua mạng, ba điều tuyệt nhiên đừng làm là: đừng đăng ảnh để lộ toàn cảnh nhà và lối vào, đừng ở nhà một mình khi người lạ tới xem, và đừng để đồ được khiêng ra khỏi cửa khi tiền chưa thật sự vào tay bạn. Khác với bán điện thoại, đồ to thì người mua phải tới tận nhà, nên rủi ro không chỉ nằm ở món đồ mà ở chính ngôi nhà của bạn.
Người bán đồ cũ thường đang bận chuyển nhà, dọn nhà, thay đồ mới, nên muốn đẩy đi càng nhanh càng tốt. Cái vội đó cộng với tâm lý "đồ cũ có đáng bao nhiêu đâu" khiến nhiều bước bị bỏ qua. Bài này không bàn chuyện đặt giá bao nhiêu; chỉ đi qua các điều cấm theo ba chặng: đăng tin, tiếp người tới xem, và lúc giao đồ nhận tiền.
Bán đồ to khác bán đồ nhỏ ở chỗ nào
Một chiếc điện thoại có thể mang ra quán gặp người mua. Một chiếc tủ lạnh, máy giặt, bộ bàn ăn thì không. Người mua cần tới nhà, nhìn tận nơi, đôi khi bật thử, rồi thuê xe chở đi. Nghĩa là trong vài giờ, có hai ba người lạ biết địa chỉ nhà bạn, biết trong nhà có gì, biết giờ nào nhà vắng. Phần lớn người mua chỉ đơn giản là cần đồ; nhưng thông tin về ngôi nhà vẫn rời khỏi tay bạn.
Người hay gặp chuyện là người già bán đồ hộ con cháu, người thuê trọ sắp trả phòng, gia đình chuyển nhà gấp. Điểm không quay lại được có hai: lúc bạn gửi địa chỉ chính xác cho người lạ, và lúc món đồ được đưa lên xe. Trước đó, bạn có thể đổi giờ, đổi ý, từ chối mà không mất gì. Sau đó, thông tin đã đi, đồ đã đi, và việc lấy lại phụ thuộc vào thiện chí người khác.
Lúc chụp ảnh và đăng tin
Đừng chụp ảnh để lộ toàn cảnh nhà, cửa chính, khoá cửa, đồ giá trị khác. Muốn người mua thấy món đồ đặt trong không gian thật nên người bán chụp rộng cả phòng. Nhưng ảnh rộng lộ ti vi, két, xe máy, cửa sổ không song, khoá cửa kiểu gì. Thay vào đó, kéo món đồ ra chỗ tường trống, chụp sát món đồ, các góc trầy, phần bên trong; không chụp lối vào nhà và không chụp qua cửa sổ thấy cảnh phố.
Đừng ghi địa chỉ chính xác hay số nhà trong tin rao. Ghi sẵn địa chỉ để người mua tự tới cho đỡ nhắn qua lại là tiện, nhưng tin rao ai cũng đọc. Hậu quả hay gặp là người lạ tới gõ cửa giờ không hẹn, hoặc tệ hơn, biết nhà sắp chuyển đi và đang trống. Thay vào đó, chỉ ghi khu vực chung chung; gửi địa chỉ cụ thể cho người đã hẹn giờ rõ ràng, sát giờ hẹn.
Đừng giấu lỗi của món đồ trong tin rao. Người bán sợ nói lỗi thì không ai mua: máy giặt rò nước ở đáy, tủ lạnh ngăn đá lâu đông, ghế lung lay chân. Nhưng lỗi giấu thì người mua phát hiện sau, quay lại đòi trả, và bạn mất cả buổi tranh cãi. Thay vào đó, ghi thẳng lỗi trong tin: "Máy chạy tốt, đáy hơi rò khi vắt mạnh, đã tính vào giá." Người mua chấp nhận từ đầu thì không có cớ quay lại.
Đừng rao bán đồ dùng chung khi người trong nhà chưa đồng ý. Chuyện nghe nhỏ nhưng hay gây rắc rối: con bán tủ của bố mẹ, vợ bán máy của chồng, người thuê trọ bán đồ của chủ nhà để lại. Người mua tới chở đồ thì người khác về đòi lại, giao dịch thành tranh chấp. Thay vào đó, hỏi rõ trước khi đăng; đồ chủ nhà trang bị thì tuyệt đối không bán, kể cả khi chủ nhà nói "để đó cũng được".
Lúc tiếp người tới xem
Đừng ở nhà một mình khi người lạ tới xem đồ. Đa số người mua đến chỉ để xem đồ, nhưng bạn không biết ai là ai. Ở một mình thì bạn khó vừa trả lời câu hỏi, vừa để ý người còn lại đi đâu. Thay vào đó, hẹn vào giờ trong nhà có ít nhất hai người, hoặc nhờ một người hàng xóm sang ngồi cùng. Câu hẹn mẫu: "Anh qua lúc năm giờ chiều nhé, giờ đó nhà em đủ người."
Đừng dẫn người mua đi khắp nhà. Người bán muốn tỏ ra thoải mái nên mời vào phòng khách, chỉ chỗ này chỗ kia, cho đi vệ sinh, cho lên lầu xem thêm đồ khác. Mỗi phòng đi qua là thêm một lần lộ đồ đạc và lối đi. Thay vào đó, kéo món đồ ra gần cửa trước khi người mua tới; chỉ mời vào đúng chỗ để món đồ, và nói rõ: "Mấy món kia nhà em không bán, anh xem tủ này thôi nhé."
Đừng hứa bảo hành miệng kiểu "hỏng thì gọi em". Câu hứa thường bật ra cho chốt nhanh. Sau đó món đồ hỏng vì vận chuyển, vì lắp sai, người mua gọi lại và lời hứa thành món nợ. Thay vào đó, nói rõ bạn bán đúng hiện trạng: "Anh bật thử thoải mái ở đây, mang đi rồi thì em không bảo hành." Nếu muốn hỗ trợ, hẹn cụ thể và có hạn, như "trong hai ngày đầu nếu máy không chạy, anh báo em".
Lúc nhận tiền và giao đồ
Đừng để đồ được khiêng ra khỏi cửa khi tiền chưa vào tài khoản hoặc chưa đếm xong. Người mua mang thợ tới, khiêng đồ ra xe trong lúc nói "để em chuyển khoản liền". Đồ lên xe rồi mới chuyển thì bạn đã hết thế chủ động. Thay vào đó, chốt quy tắc từ lúc hẹn: tiền vào tài khoản hoặc đếm xong tiền mặt thì mới khiêng. Kiểm số dư trên ứng dụng ngân hàng của bạn, không nhìn màn hình điện thoại người mua.
Đừng cho mang đồ đi dùng thử vài ngày rồi trả tiền sau. Lời đề nghị này nghe như giao dịch giữa người tử tế, và nhiều khi đúng là vậy. Nhưng khi đồ đã ra khỏi nhà, bạn không có gì để đòi nếu người mua im lặng hoặc trả lại một món đã hỏng thêm. Thay vào đó, cho bật thử thật kỹ ngay tại nhà, bao lâu cũng được; đồ ra khỏi cửa là giao dịch đã xong. Nếu người mua lo, đề nghị đặt cọc phần lớn và hẹn lại.
Đừng đưa kèm hoá đơn, sổ bảo hành còn tên, số điện thoại, địa chỉ của bạn mà không che. Đưa giấy tờ kèm theo là thiện chí, giúp người mua đi bảo hành. Nhưng hoá đơn cũ thường có đủ họ tên, số điện thoại, địa chỉ của bạn. Thay vào đó, đưa giấy tờ sau khi đã gạch hoặc cắt phần thông tin cá nhân không cần thiết, hoặc chụp lại cho người mua phần thông tin về máy.
Bảng tự soát: trước khi mở cửa cho người tới xem đồ, hãy chắc mình KHÔNG
Bảng này đặc biệt hữu ích khi người bán là cha mẹ lớn tuổi; in ra để cạnh món đồ.
| Đừng | Hậu quả hay gặp | Thay vào đó |
|---|---|---|
| Chụp toàn cảnh nhà, lối vào | Lộ đồ đạc, khoá cửa | Kéo đồ ra tường trống, chụp sát |
| Ghi địa chỉ chính xác trong tin | Người lạ tới giờ không hẹn | Chỉ gửi địa chỉ cho người đã hẹn |
| Giấu lỗi của món đồ | Bị quay lại đòi trả | Ghi thẳng lỗi, tính vào giá |
| Bán đồ dùng chung chưa hỏi | Tranh chấp khi đang chở đồ | Hỏi rõ trước khi đăng |
| Ở nhà một mình khi có khách xem | Không ai để ý, không ai làm chứng | Hẹn giờ nhà đủ người |
| Dẫn người mua đi khắp nhà | Lộ thêm phòng, lối đi | Kéo đồ ra gần cửa trước |
| Hứa bảo hành miệng | Lời hứa thành món nợ | Bán đúng hiện trạng, hỗ trợ có hạn |
| Cho khiêng đồ khi chưa nhận tiền | Mất thế chủ động | Tiền về rồi mới khiêng |
| Cho mang đi dùng thử trả sau | Không có gì để đòi | Thử kỹ tại nhà, đồ ra cửa là xong |
| Đưa hoá đơn còn thông tin cá nhân | Lộ tên, số điện thoại, địa chỉ | Che phần thông tin trước khi đưa |
Phần lớn các dòng trong bảng không tốn tiền, chỉ tốn chút sắp xếp trước giờ hẹn.
Lỡ giao đồ mà chưa nhận tiền, hoặc người mua quay lại đòi trả
Hai tình huống này hay xảy ra nhất. Cách gỡ khác nhau nhưng đều bắt đầu bằng việc giữ lại bằng chứng.
- Chụp lại toàn bộ tin nhắn với người mua, tin rao, ảnh món đồ trước khi giao; ghi giờ người mua tới, biển số xe chở nếu bạn nhớ.
- Nhắn cho người mua một tin rõ ràng: món gì, giá đã chốt, đã giao lúc nào, đề nghị chuyển tiền trước một thời điểm cụ thể.
- Nếu người mua quay lại đòi trả vì lỗi bạn đã ghi trong tin, nhắc lại đoạn tin rao đó một cách nhẹ nhàng; nếu là lỗi bạn không biết, cân nhắc giải quyết hợp tình như giảm một phần, tránh cãi vã.
- Nếu người mua cắt liên lạc sau khi đã chở đồ đi, trình báo với công an nơi cư trú kèm các bằng chứng; với món giá trị lớn có thể hỏi thêm luật sư trên AI Cố Vấn.
- Sau mỗi lần như vậy, rà lại bảng tự soát và dặn cả nhà quy tắc "tiền về rồi mới khiêng".
Chuyện mất một món đồ cũ không lớn bằng chuyện người lạ đã biết lối vào nhà bạn. Nếu thấy có điều bất thường, cân nhắc thay khoá hoặc để ý cửa nẻo thêm một thời gian.
Những lời khuyên truyền miệng về bán đồ cũ không hẳn đúng
Lời khuyên "chỉ bán cho người quen là an toàn" nghe chắc ăn nhưng làm bạn bỏ lỡ phần lớn người mua, và cũng không hẳn an toàn: bán cho người quen mà không nói rõ hiện trạng thì giận nhau còn lâu hơn mất tiền. Người lạ không phải mối nguy tự thân; điều cần là quy trình đúng, như hẹn giờ có người ở nhà, kéo đồ ra gần cửa, tiền về rồi mới khiêng.
Lời khuyên "đồ cũ thì bán rẻ cho nhanh, khỏi kỹ" cũng dễ dẫn tới chủ quan. Món rẻ vẫn kéo người lạ vào nhà y như món đắt, nên các bước giữ an toàn cho ngôi nhà không phụ thuộc giá món đồ. Ngược lại, cũng không cần nghi ngờ quá mức tới mức đòi người mua đưa giấy tờ hay đặt cọc cho món rất nhỏ; với món nhỏ, bán đúng hiện trạng, nhận đủ tiền khi giao là đủ. Giữ quy trình gọn, rõ, áp cho mọi người mua như nhau, thì bạn không phải đoán ai tốt ai xấu, và cũng không làm người mua tử tế thấy bị xúc phạm.
Câu hỏi thường gặp
Bán đồ cũ có nên ghi địa chỉ nhà trong tin rao không?
Không nên ghi địa chỉ chính xác. Chỉ ghi khu vực chung, rồi gửi địa chỉ cụ thể cho người đã hẹn giờ rõ ràng, tốt nhất là sát giờ hẹn.
Người mua muốn mang về dùng thử rồi mới trả tiền thì có nên đồng ý?
Không nên. Cho bật thử kỹ tại nhà bao lâu cũng được, nhưng đồ ra khỏi cửa là giao dịch đã xong. Nếu người mua vẫn lo, đề nghị cọc phần lớn rồi hẹn lại.
Bán máy giặt cũ có lỗi nhỏ thì có nên nói ra không?
Nên nói thẳng trong tin rao và tính vào giá. Lỗi đã báo trước thì người mua không có cớ quay lại đòi trả, còn lỗi giấu thì gần như chắc chắn thành tranh cãi.
Người bán lớn tuổi ở nhà một mình thì nên làm thế nào?
Nhờ con cháu hoặc hàng xóm có mặt lúc người mua tới, kéo đồ ra gần cửa trước giờ hẹn, và giữ quy tắc tiền vào tài khoản hoặc đếm xong tiền mặt mới cho khiêng đồ.
Có nên đưa hoá đơn mua máy cũ cho người mua không?
Có thể đưa để người mua tiện bảo hành, nhưng che hoặc cắt phần họ tên, số điện thoại, địa chỉ của bạn trước. Phần thông tin về máy là đủ cho người mua.
Người thuê trọ có được bán đồ chủ nhà để lại không?
Không nên bán đồ chủ nhà trang bị, kể cả khi chủ nhà từng nói cứ dùng thoải mái. Đồ đó không phải của bạn, bán đi dễ thành tranh chấp khi trả phòng và lấy lại cọc.