TuyetNhien.comTuyệt Nhiên
Sửa nhà, xây nhỏ và thuê thợ

Những sai lầm khi khoán trắng cho thợ sửa nhà: mười điều đừng làm trước khi gật đầu

Khoán trắng cho thợ không sai, sai là khoán mà không biết mình đang mua gì. Mười điều đừng làm trước, trong và sau khi giao trọn gói sửa nhà.

A middle-aged man seen from behind standing in a half-renovated living room with bare brick walls, looking at stacked tiles and cement bags, soft morning daylight, wide shot

Khi khoán trắng cho thợ sửa nhà, ba điều tuyệt nhiên đừng làm là: giao trọn gói bằng một con số tròn mà không có bảng hạng mục, để chữ "vật tư loại tốt" thay cho chủng loại cụ thể, và vắng mặt hẳn ở công trình vì nghĩ đã khoán thì thợ lo. Khoán trắng không sai; sai là khoán mà không chốt được mình đang trả tiền cho những gì.

Người ta chọn khoán trắng vì bận, vì ngại tự tính vật tư, vì thợ do người quen giới thiệu nên nể không dám hỏi kỹ. Cách làm này thật ra tiện cho cả hai bên, miễn là ranh giới rõ. Chỗ hay hỏng nằm ở khoảng mờ: cái gì nằm trong giá, cái gì là phát sinh, loại vật tư nào, ai chịu khi làm vỡ đồ. Bài đi theo ba chặng: trước khi chốt giá khoán, trong lúc thợ làm, và lúc thanh toán nhận nhà; cuối bài là bảng tự soát và cách gỡ nếu đã lỡ giao trọn mà thấy không ổn.

Khoán trắng là gì và chỗ nào không quay lại được

Khoán trắng, hay khoán gọn, là giao cho thợ hoặc đội thi công lo cả nhân công lẫn vật tư với một mức giá chốt từ đầu. Chủ nhà không phải chạy đi mua từng bao xi măng, từng cuộn dây, thợ không phải chờ chủ nhà mua đồ mới làm tiếp. Đổi lại, phần chênh lệch giữa giá khoán và chi phí thật thuộc về thợ. Nghĩa là động lực tự nhiên của bất kỳ ai nhận khoán là tiết kiệm ở những chỗ chủ nhà không nhìn thấy. Điều này không có nghĩa thợ nào cũng ăn bớt; nó chỉ có nghĩa là hợp đồng khoán phải viết sao cho chỗ khuất cũng được gọi tên.

Người hay gặp rắc rối với khoán trắng thường là gia đình sửa nhà lần đầu, người đi làm xa không ghé được, hoặc cha mẹ lớn tuổi nhờ thợ quen trong xóm. Điểm không quay lại được có hai: lúc lớp trát, lớp gạch, lớp trần phủ lên đường ống và dây điện, và lúc chuyển một đợt tiền lớn mà chưa có gì để đối chiếu. Qua hai điểm đó, mọi tranh luận đều thành lời người này nói với lời người kia. Những điều cấm dưới đây xoay quanh việc giữ cho hai điểm ấy còn kiểm được.

Trước khi chốt giá khoán: bốn điều đừng làm

Đừng chốt giá khoán bằng một con số tròn cho cả "sửa lại tầng một". Người ta làm vậy vì nghe gọn, đỡ phải ngồi kê từng việc. Nhưng con số không gắn với hạng mục thì về sau mọi thứ đều có thể bị coi là phát sinh, hoặc bị làm bớt mà không ai sai hợp đồng. Một gia đình khoán gọn việc làm lại bếp và nhà vệ sinh, tới lúc lắp thì được báo giá khoán chưa gồm thay ống cấp nước cũ, chưa gồm ốp tường lên tới trần. Thay vào đó, nhờ thợ ghi từng dòng: đục gì, xây gì, ốp lát mấy mặt tường và cao tới đâu, đi lại bao nhiêu điểm điện, bao nhiêu điểm nước, có chống thấm sàn hay không. Câu nói gọn: "Anh ghi giúp em từng việc nằm trong giá này, việc nào không có trong đây thì mình tính riêng và báo trước."

Đừng để chữ "vật tư loại tốt" thay cho chủng loại cụ thể. Chủ nhà không rành vật tư nên ngại hỏi, thợ nói "anh dùng loại tốt" là gật. Mà "tốt" thì mỗi người hiểu một kiểu. Hậu quả hay gặp là dây điện nhỏ hơn mức đã bàn, ống nước thành mỏng, gạch loại hai lẫn vào gạch loại một, tất cả đều nằm trong giá khoán cũ. Thay vào đó, ghi quy cách đã chọn vào bảng hạng mục: tiết diện dây, độ dày ống, kích thước và phân loại gạch, loại sơn lót và sơn phủ. Không rành thì đề nghị: "Vật tư về tới nơi anh chụp giúp em trước khi dùng nhé", rồi giữ lại vỏ bao, đầu cuộn dây hoặc một viên gạch thừa để đối chiếu.

Đừng chọn đội rẻ nhất chỉ vì con số thấp hơn hẳn các báo giá còn lại. Tiếc tiền là chuyện ai cũng có, nhất là khi hai ba báo giá chênh nhau rõ. Nhưng một giá khoán rẻ hơn hẳn mặt bằng chung thì phần chênh phải bù ở đâu đó: ít lớp hơn, vật tư khác, thời gian chờ khô ngắn hơn, hoặc phát sinh dồn về cuối. Một chủ nhà chọn đội rẻ nhất, tới giữa chừng mới biết giá ấy chưa gồm bả tường và chỉ sơn một nước phủ. Thay vào đó, đưa cùng một bảng hạng mục cho các đội rồi so từng dòng, không so con số tổng. Hỏi thẳng đội rẻ nhất: "Giá này anh tính sơn mấy nước, có bả không, chống thấm mấy lớp?" Câu trả lời sẽ cho biết chênh lệch nằm ở đâu.

Đừng khoán trắng mà chưa nói ai chịu khi làm hỏng đồ nhà mình và nhà bên cạnh. Lúc bàn giá, không ai muốn nhắc chuyện xui. Nhưng đục tường, khoan sàn, đổ phế thải đều có thể làm nứt tường nhà bên, vỡ kính, trầy sàn gỗ chưa kịp che. Không có thoả thuận trước, khi chuyện xảy ra thì thợ bảo đó là rủi ro chung, chủ nhà một mình đứng ra xin lỗi và đền hàng xóm. Thay vào đó, thêm một dòng vào thoả thuận: hư hỏng do thi công thì bên thi công khắc phục. Trước ngày đục, xin phép hàng xóm chụp vài tấm ảnh bức tường chung để cả hai bên cùng giữ.

Trong lúc thợ làm: ba điều đừng làm

Đừng biến mất khỏi công trình cho tới ngày bàn giao. Đã khoán thì yên tâm, công việc lại bận, người ta nghĩ ghé nhiều là làm phiền thợ. Đến lúc ghé thì tường đã trát, gạch đã lát, không còn thấy gì bên dưới. Thay vào đó, chọn sẵn ba bốn mốc phải có mặt: trước khi trát tường chôn ống, trước khi lát nền, trước khi đóng trần, trước khi sơn. Nói từ đầu: "Trước mỗi lần trát hay lát anh báo em trước một hôm, em qua chụp ảnh rồi anh làm tiếp." Thợ làm ăn đàng hoàng thường không ngại chuyện này, vì ảnh đó cũng là bằng chứng cho họ.

Đừng đồng ý đổi vật tư qua một cuộc gọi vội mà không có tin nhắn ghi lại. Thợ gọi lúc đang họp: "Loại đó hết hàng rồi, lấy loại này tương đương nhé." Đang bận nên ừ cho xong. Loại tương đương nhiều khi rẻ hơn, nhưng giá khoán vẫn giữ nguyên, và sau này không còn gì chứng minh ai đã đồng ý cái gì. Thay vào đó, đáp: "Anh chụp giúp em loại mới, nhắn em chênh lệch bao nhiêu, em trả lời trong buổi." Mọi lần đổi vật tư đều nằm trong một chuỗi tin nhắn, kể cả khi đồng ý ngay.

Đừng tiện miệng nhờ làm thêm việc nhỏ ngoài bảng mà không hỏi giá trước. Thấy thợ đang có mặt, chủ nhà nhờ thêm cái ổ cắm, cái kệ, sửa luôn cánh cửa kẹt. Từng việc nhỏ đều có vẻ không đáng hỏi. Cuối công trình xuất hiện một danh sách việc thêm dài với giá do bên kia tự điền, và chủ nhà không nhớ nổi mình đã nhờ những gì. Thay vào đó, mỗi việc thêm hỏi một câu: "Việc này tính riêng hết bao nhiêu anh?" rồi ghi vào một trang sổ để ở công trình hoặc nhắn lại. Cuối tuần hai bên đọc lại trang sổ đó một lượt.

Lúc thanh toán và nhận nhà: ba điều đừng làm

Đừng trả hết đợt cuối ngay lúc thợ dọn đồ ra về. Nhà mới sạch đẹp, thợ cũng đã vất vả, trả nốt cho đẹp lòng là phản xạ tự nhiên. Nhưng nhiều lỗi chỉ hiện ra sau vài trận mưa, vài tuần dùng nước nóng, vài lần bật cùng lúc nhiều thiết bị điện. Thay vào đó, thoả thuận ngay từ lúc chốt giá rằng sẽ giữ lại một phần nhỏ, trả sau một thời gian dùng thử mà hai bên thống nhất. Trước khi nhận nhà, mở hết vòi, xả nước sàn, bật mọi công tắc, đóng mở mọi cánh cửa ngay khi thợ còn đó.

Đừng nhận lời bảo hành miệng kiểu "có gì cứ gọi anh". Câu đó nghe ấm áp, và lúc ấy thợ cũng thật lòng. Nhưng nửa năm sau thợ đã ở công trình khác, số điện thoại đổi, và không ai nhớ đã hứa bảo hành phần nào, bao lâu. Thay vào đó, ghi một dòng trong tin nhắn hoặc giấy viết tay có chữ ký hai bên: hạng mục nào bảo hành, trong bao lâu, khi có lỗi thì báo bằng cách nào và bao lâu thợ phải tới.

Đừng vứt bảng hạng mục, chuỗi tin nhắn và ảnh phần ẩn sau khi xong việc. Xong việc ai cũng muốn quên chuyện sửa nhà cho nhẹ đầu. Đến khi cần khoan treo tủ, tìm chỗ rò nước hay đòi bảo hành, thứ có giá nhất lại chính là ảnh đường ống trước khi trát. Thay vào đó, gom hết vào một thư mục đặt tên theo năm sửa, ghi rõ ảnh nào là tường nào. Việc này mất mười phút nhưng dùng được nhiều năm.

Bảng tự soát trước khi gật đầu khoán trắng

Đọc lại bảng này trước buổi chốt giá. Dòng nào còn chưa làm được thì chưa nên gật, hoặc gật nhưng ghi rõ phần đó tính riêng.

ĐừngHậu quả hay gặpThay vào đó
Chốt một con số tròn cho cả tầngViệc nào cũng có thể thành phát sinhBảng hạng mục từng dòng
Ghi "vật tư loại tốt"Vật tư thật kém hơn mức đã bànGhi quy cách, chụp vật tư khi về
Chọn đội rẻ nhất theo con số tổngThiếu lớp, thiếu công đoạnSo từng dòng trên cùng một bảng
Không nói ai chịu khi làm hỏngChủ nhà một mình đền hàng xómMột dòng trách nhiệm khắc phục
Vắng mặt tới ngày bàn giaoPhần ẩn đã bị phủ kínMốc có mặt trước trát, lát, đóng trần
Ừ đổi vật tư qua điện thoạiKhông còn bằng chứng ai đồng ýẢnh và chênh lệch qua tin nhắn
Nhờ thêm việc không hỏi giáDanh sách việc thêm cuối kỳHỏi giá từng việc, ghi sổ
Trả hết khi thợ dọn đồLỗi hiện ra thì hết thế mặc cảGiữ một phần sau thời gian dùng thử
Nhận bảo hành miệngKhông biết bảo hành gì, bao lâuGhi hạng mục và thời hạn
Vứt giấy tờ, ảnh sau khi xongKhông tìm được đường ống về sauLưu một thư mục theo năm

Không cần biến buổi chốt giá thành buổi thẩm vấn. Phần lớn thợ có nghề quen làm việc với bảng hạng mục, và một chủ nhà hỏi rõ thường được làm cẩn thận hơn chứ không bị ghét.

Lỡ khoán trắng rồi mà thấy không ổn: gỡ thế nào

Nếu đã giao trọn gói mà giữa chừng thấy vật tư lạ, việc làm bớt hay phát sinh dồn dập, đừng làm căng ngay. Đi theo thứ tự này:

  1. Tạm dừng đợt tiền kế tiếp, báo cho thợ biết lý do bằng một tin nhắn bình tĩnh, chưa kết luận ai đúng ai sai.
  2. Gom lại mọi thứ đang có: tin nhắn, ảnh vật tư, giấy viết tay, ảnh từng phần đã làm. Chụp thêm hiện trạng ngay hôm đó.
  3. Mời thợ cùng đi một vòng công trình, lần lượt từng hạng mục. Câu mở đầu dễ nghe: "Mình ngồi lại ghi cho rõ phần nào đã xong, phần nào còn, giá từng phần, để hai bên cùng yên tâm."
  4. Nếu bất đồng về chất lượng, mời một người làm nghề không quen biết hai bên xem giúp. Ý kiến người thứ ba thường giúp hạ nhiệt hơn mọi cuộc cãi nhau.
  5. Không thoả thuận được thì nhờ hoà giải ở tổ dân phố hoặc ở xã, phường. Số tiền lớn thì tra văn bản hiện hành về hợp đồng dịch vụ và hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi làm gì tiếp.

Những việc không nên làm khi đang bực: giữ đồ nghề của thợ, khoá cửa không cho lấy xe, đăng ảnh kèm tên tuổi thợ lên mạng. Các việc đó dễ biến chủ nhà từ người có lý thành người có lỗi.

Câu hỏi thường gặp

Khoán trắng hay thuê theo ngày công thì tốt hơn khi sửa nhà?

Không có cách nào luôn tốt hơn. Khoán trắng hợp khi phạm vi việc rõ và chủ nhà ít thời gian; ngày công hợp với việc khó lường trước. Dù chọn cách nào, điều cấm vẫn như nhau: không làm khi chưa có bảng việc và cách ghi lại thay đổi.

Có nên khoán trắng cho thợ là người quen trong họ hàng không?

Được, nhưng càng là người quen càng cần ghi rõ hạng mục và vật tư, vì nể nhau nên khó mở lời khi có chuyện. Nói trước một câu: ghi ra giấy là để sau này không ai phải khó xử, không phải vì nghi ngờ.

Thợ không chịu ghi bảng hạng mục thì làm sao?

Có thể tự ghi lại theo những gì thợ nói rồi nhắn cho thợ đọc và xác nhận. Nếu thợ vẫn né mọi hình thức ghi lại, đó là tín hiệu nên cân nhắc lại việc giao trọn gói, hoặc chỉ giao từng phần nhỏ.

Giữ lại bao nhiêu tiền sau khi nhận nhà là hợp lý?

Thường là một phần nhỏ của tổng giá trị, mức cụ thể do hai bên thoả thuận ngay từ lúc chốt giá chứ không đợi tới cuối mới đặt ra. Quan trọng là ghi rõ điều kiện trả phần giữ lại và thời hạn dùng thử.

Đã trả gần hết tiền mà công trình còn dở thì nên làm gì?

Ngừng trả thêm, chụp lại hiện trạng, liệt kê phần chưa xong và gửi cho thợ bằng tin nhắn. Hẹn một buổi gặp để chốt lịch hoàn thành. Nếu không liên lạc được hoặc thợ bỏ dở, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi thuê đội khác làm tiếp.

Khoán trắng thì chủ nhà có cần mua bảo hiểm hay giấy phép gì không?

Bài này không đi vào thủ tục. Việc có cần xin phép hay không tuỳ quy mô sửa chữa và quy định nơi ở; nên hỏi tổ dân phố hoặc tra văn bản hiện hành trước khi khởi công, đừng phó mặc cho thợ trả lời thay.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138