Trước khi thợ phủ kín điện nước âm tường và lớp chống thấm, ba điều tuyệt nhiên đừng làm là: để mốc trát, lát rơi vào ngày mình không thể có mặt, chỉ chụp vài tấm cận cảnh không biết là tường nào, và gật đầu cho lát gạch khi chưa thấy đường ống được thử nước, sàn được ngâm thử. Phần ẩn là phần duy nhất trong nhà mà lỗi được phát hiện bằng cách đục ra.
Chủ nhà thường dồn sự chú ý vào thứ nhìn thấy: màu gạch, kiểu tủ, đèn trần. Phần nằm trong tường và dưới sàn thì giao hết cho thợ vì nghĩ mình không rành. Không cần rành kỹ thuật mới kiểm được phần ẩn; chỉ cần có mặt đúng lúc, nhìn đúng chỗ và hỏi vài câu. Bài chia làm ba quãng: chuẩn bị trước mốc phủ, lúc đứng xem phần ẩn, và sau khi đã phủ; cuối bài là bảng tự soát và cách gỡ khi phần ẩn đã kín mà mình chưa kịp xem.
Phần ẩn là gì và vì sao chỉ có một lần để xem
Phần ẩn là tất cả những gì sẽ nằm sau lớp trát, dưới lớp gạch hoặc trên lớp trần: đường dây điện, ống cấp nước, ống thoát, hộp nối, lớp chống thấm sàn và chân tường nhà vệ sinh, ban công, sân thượng. Khi chúng còn hở, mọi thứ đều nhìn thấy, đo được, sửa được trong vài phút. Khi đã phủ, muốn biết một đường ống đi đâu cũng phải đoán, và muốn sửa thì phải đục.
Điểm không quay lại được rất rõ: ngày thợ trát tường chôn ống, ngày lát gạch nền vệ sinh, ngày đóng trần. Lịch các ngày đó thường do thợ quyết theo tiến độ, ít khi báo trước, nên chủ nhà đi làm về thì đã thấy tường phẳng. Người hay lỡ mốc này là chủ nhà ở xa, người giao trọn gói, và người nghĩ rằng phần ẩn là việc của thợ. Những điều cấm dưới đây không dạy cách đi dây hay chống thấm; đó là việc của thợ. Chúng chỉ giúp chủ nhà không để mất lần duy nhất được nhìn tận mắt.
Chuẩn bị trước mốc phủ: ba điều đừng làm
Đừng để ngày trát, ngày lát rơi vào lúc mình không thể có mặt. Thợ xếp lịch theo nhịp công trình, chủ nhà xếp lịch theo công việc riêng; hai lịch đó ít khi khớp nếu không ai nói trước. Thay vào đó, ngay từ đầu nói với thợ: "Phần điện nước xong, trước khi trát anh để em một ngày qua xem nhé." Nếu không tới được, nhờ một người nhà đáng tin, dặn trước họ cần chụp gì, hỏi gì.
Đừng đợi thợ phủ xong một phòng rồi mới hẹn xem phòng tiếp theo. Thợ làm cuốn chiếu, phòng nào xong điện nước là trát luôn phòng đó. Chủ nhà hẹn xem "khi nào xong hết", tới nơi thì phòng đầu đã phủ. Thay vào đó, hỏi thứ tự thợ sẽ làm các phòng, và hẹn xem theo từng phòng hoặc từng tầng. Một câu nói đủ: "Phòng nào xong điện nước anh nhắn em một tin trước khi trát phòng đó."
Đừng để mình không biết trước sẽ cần xem những gì. Đến nơi mà không biết nhìn gì thì chỉ đứng nhìn rồi gật. Không cần kiến thức sâu, chỉ cần một danh sách ngắn: đường ống đi tới đâu, chỗ nối nằm ở đâu, ổ cắm và công tắc đúng vị trí đã bàn chưa, có chỗ mở ra kiểm tra về sau không. Thay vào đó, viết danh sách đó vào điện thoại trước khi đi, đứng ở công trình thì đọc từng dòng.
Lúc đứng xem phần ẩn: bốn điều đừng làm
Đừng chỉ chụp vài tấm cận cảnh mà không biết là tường nào. Ảnh cận cảnh ống và dây nhìn tấm nào cũng giống nhau. Một năm sau mở ra xem thì không biết đó là tường bếp hay tường phòng ngủ, cách góc bao xa. Thay vào đó, mỗi bức tường chụp một tấm toàn cảnh có cửa hoặc góc nhà làm mốc, rồi mới chụp cận. Đặt thước dây dọc theo tường khi chụp để đọc được khoảng cách. Quay thêm một đoạn video chậm đi một vòng.
Đừng gật đầu cho trát khi chưa thấy đường ống nước được thử. Thợ nói "ống mới, nối chắc rồi, không phải thử". Thường là đúng, nhưng một mối nối rỉ nhỏ sau lớp trát là chuyện phải đục cả mảng tường. Thay vào đó, hỏi: "Anh thử nước cho em xem trước khi trát nhé, để vài tiếng xem có chỗ nào ướt không." Cách thử cụ thể do thợ quyết; điều chủ nhà cần là thấy việc thử đã diễn ra.
Đừng để lát gạch nền nhà vệ sinh khi lớp chống thấm chưa được ngâm thử. Lát ngay thì xong sớm vài ngày, nên cả thợ lẫn chủ nhà đều muốn bỏ qua bước chờ. Nhưng thấm lộ ra ở trần tầng dưới thì phải phá cả nền vừa lát. Thay vào đó, hỏi thợ thời gian ngâm thử phù hợp với loại chống thấm đang dùng, ghi ngày bắt đầu ngâm, rồi tự xem trần và chân tường phía dưới trước khi cho lát.
Đừng ngại hỏi vì sợ lộ mình không rành. Nhiều chủ nhà đứng xem mà không dám hỏi, sợ thợ cười. Kết quả là xem cho có, những chỗ băn khoăn để trong lòng. Thay vào đó, hỏi những câu đơn giản mà không cần biết kỹ thuật: "Đường này đi đâu anh?", "Chỗ nối nằm đâu, sau này cần mở thì mở chỗ nào?", "Van khoá tổng phòng này ở đâu?" Thợ có nghề thường trả lời rất rõ, và câu trả lời ấy chính là bản đồ của nhà mình về sau.
Sau khi đã phủ: ba điều đừng làm
Đừng để ảnh phần ẩn trôi lẫn giữa hàng nghìn ảnh trong điện thoại. Chụp xong thì xong, ảnh nằm giữa ảnh con cái, ảnh đi chơi. Đến lúc cần thì cuộn mãi không ra. Thay vào đó, ngay trong ngày tạo một thư mục riêng, đặt tên theo tầng và phòng, sao lưu thêm một bản. Nếu có bản vẽ, đánh dấu tay đường ống và dây theo ảnh.
Đừng khoan, đục treo đồ khi chưa đối chiếu với ảnh phần ẩn. Nhà mới xong, ai cũng háo hức treo tranh, treo tủ, lắp kệ. Khoan trúng ống nước trong tường là một ngày làm lại và một mảng tường phải vá. Thay vào đó, trước mỗi lần khoan, mở ảnh bức tường đó ra xem; vị trí nghi ngờ thì hỏi lại thợ. Ghi chú những dải tường không nên khoan.
Đừng đục thử để kiểm lại phần đã phủ khi chưa có dấu hiệu gì. Có người lo quá, muốn đục một chỗ xem thợ làm có đúng không. Đục lớp chống thấm hay lớp trát vừa khô có thể gây ra chính lỗi mình đang sợ. Thay vào đó, theo dõi dấu hiệu: vết ố hay mảng ẩm trên tường và trần, đồng hồ nước vẫn chạy khi đã khoá hết vòi, aptomat nhảy bất thường. Thấy dấu hiệu mới gọi thợ, và đưa ảnh phần ẩn ra cùng xem.
Mấy câu hay nghe về phần ẩn và cách hiểu cho đúng
"Ống mới, không bao giờ rỉ đâu." Ống mới ít hỏng thật, nhưng chỗ hay rỉ là mối nối, không phải thân ống, và mối nối thì do tay người làm. Câu này không sai, chỉ chưa đủ để bỏ qua bước thử.
"Chống thấm loại này dùng mấy chục năm." Độ bền của lớp chống thấm phụ thuộc cả cách thi công, độ dày, chỗ góc và cổ ống, chứ không chỉ loại vật liệu. Nghe câu này thì hỏi thêm: "Góc tường và chỗ ống xuyên sàn anh xử lý thế nào?" "Đi dây chéo cho gọn, đỡ tốn." Có thể đúng về vật tư, nhưng dây đi chéo khó đoán vị trí về sau. Nếu thợ đi chéo, chủ nhà càng cần ảnh toàn cảnh và ghi chú, để mỗi lần khoan còn biết tránh chỗ nào. Nghe câu nào cũng vậy: không cần cãi, chỉ cần hỏi thêm một câu và chụp thêm một tấm ảnh.
Bảng tự soát trước ngày thợ trát, lát, đóng trần
Bảng này nên in ra hoặc lưu trong điện thoại, mở ra ở chính công trình.
| Đừng | Hậu quả hay gặp | Thay vào đó |
|---|---|---|
| Để mốc phủ rơi vào ngày vắng | Tới nơi thì tường đã phẳng | Xin thợ để một ngày trước khi trát |
| Đợi xong hết mới xem | Phòng làm trước đã phủ | Xem theo từng phòng, từng tầng |
| Đi xem mà không có danh sách | Đứng nhìn rồi gật | Danh sách ngắn trong điện thoại |
| Chỉ chụp cận cảnh | Không biết ảnh là tường nào | Toàn cảnh có mốc, thước dây, video |
| Cho trát khi chưa thử nước | Rỉ sau tường phải đục mảng lớn | Xem việc thử trước khi trát |
| Cho lát khi chưa ngâm thử | Thấm ở trần tầng dưới, phá nền | Ngâm thử, tự xem phía dưới |
| Ngại hỏi | Không biết chỗ nối, van khoá | Hỏi đường đi, chỗ nối, chỗ mở |
| Để ảnh lẫn trong máy | Cần thì không tìm ra | Thư mục theo tầng, phòng |
| Khoan khi chưa xem ảnh | Khoan trúng ống, trúng dây | Đối chiếu ảnh trước mỗi lần khoan |
| Đục thử khi chưa có dấu hiệu | Gây ra lỗi mình đang sợ | Theo dõi vết ẩm, đồng hồ nước |
Phần ẩn đã kín mà mình chưa kịp xem: gỡ thế nào
Không cần đục ra. Vẫn còn cách để có một phần thông tin về những gì nằm trong tường:
- Hỏi thợ xem có ảnh nào chụp phần ẩn không; nhiều thợ chụp cho riêng họ để báo tiến độ.
- Nhờ thợ vẽ lại bằng tay đường đi của ống và dây trên một bản phác, ký tên vào đó, cất cùng giấy tờ nhà.
- Hỏi rõ vị trí van khoá tổng, hộp nối, chỗ mở kiểm tra; đánh dấu ngay trên tường bằng bút chì ở chỗ khuất.
- Thống nhất thời hạn bảo hành phần điện nước và chống thấm bằng tin nhắn.
- Trong thời gian bảo hành, chú ý các dấu hiệu ẩm, rỉ, nhảy điện; thấy là báo ngay kèm ảnh, đừng đợi tới khi hết hạn.
Nếu thấy dấu hiệu chập điện, mùi khét hay tia lửa ở ổ cắm, ngắt aptomat và gọi thợ ngay; trường hợp nguy hiểm thì gọi 114. Đừng tự mở tường để tìm nguyên nhân.
Câu hỏi thường gặp
Chủ nhà không rành kỹ thuật thì đi xem phần ẩn có ích gì không?
Có. Mục đích không phải chấm điểm tay nghề mà là biết đường ống, dây điện đi đâu và có ảnh làm bằng chứng. Chỉ cần hỏi đường đi, chỗ nối, chỗ mở kiểm tra và chụp đủ ảnh là đã có giá trị.
Thợ không muốn chờ mình tới xem trước khi trát thì làm sao?
Nói rõ từ lúc chốt việc rằng đây là điều kiện, không phải đòi hỏi bất chợt. Nếu không có mặt được, đề nghị thợ quay video từng bức tường và gửi trước khi trát; đó là cách thay thế tối thiểu.
Ngâm nước thử chống thấm bao lâu là đủ?
Tuỳ loại vật liệu chống thấm và hướng dẫn của nơi sản xuất, nên hỏi thợ thời gian cụ thể cho trường hợp nhà mình. Điều quan trọng là có ngâm thử và có xem phía dưới trước khi lát.
Có cần thuê người kiểm định riêng phần ẩn không?
Với sửa chữa nhỏ trong nhà thường không cần. Với công trình lớn, nhiều tầng hoặc khi nghi ngờ tay nghề, có thể mời một người làm nghề độc lập xem giúp trước mốc phủ.
Ảnh phần ẩn nên lưu bao lâu?
Lưu suốt thời gian ở căn nhà đó. Ảnh phần ẩn hữu ích mỗi lần khoan treo đồ, sửa chữa hay bán nhà về sau, và gần như không tốn gì để giữ.
Phát hiện tường ẩm sau khi đã trát thì có phải lỗi của thợ không?
Chưa chắc. Ẩm có thể do ống rỉ, do thấm từ nhà bên, từ mái hoặc do hơi nước. Báo thợ kèm ảnh để cùng tìm nguồn; nếu cần, mời người có chuyên môn xem trước khi kết luận ai chịu.