Ba sai lầm nặng nhất khi đi du lịch tự túc lần đầu là: xếp lịch kín đặc không chừa một buổi trống nào, để giấy tờ tuỳ thân gốc cho người cho thuê xe hay chủ nhà giữ làm tin, và lái xe đường đèo, đường lạ vào ban đêm cho kịp lịch. Ba việc này không làm chuyến đi hỏng ngay, nhưng biến một trục trặc nhỏ thành chuyện lớn.
Đi tự túc hỏng thường không vì thiếu thông tin mà vì thiếu khoảng đệm: không chừa thời gian, không chừa tiền, không chừa người biết mình đang ở đâu. Thêm vào đó là tâm lý tiết kiệm, chọn mọi thứ rẻ nhất và không hoàn huỷ được. Danh sách đi lần lượt qua ba thời điểm: lúc lên kế hoạch, lúc di chuyển và ở nơi đến, lúc đi nhóm với bạn bè; rồi tới bảng tự soát và cách gỡ khi đã kẹt. Cách xếp lịch trình chi tiết theo từng nơi không nằm ở đây.
Chuyến tự túc khác đi tour ở chỗ nào
Đi theo tour, có người lo phương tiện, chỗ ngủ, lịch trình và cả việc giải quyết khi trễ chuyến. Đi tự túc, mọi việc đó dồn về một mình bạn hoặc nhóm bạn, mà phần lớn lại phải quyết trong lúc mệt, đói, điện thoại sắp hết pin. Người đi lần đầu thường chuẩn bị rất kỹ cho kịch bản mọi thứ trôi chảy, và gần như không có phương án nào cho kịch bản trễ xe, mưa to, đau bụng hay đổi ý giữa chừng.
Điểm không quay lại của chuyến tự túc thường là những lúc nhỏ: đã trả tiền phòng không hoàn huỷ, đã giao giấy tờ cho người lạ giữ, đã lên đường đèo khi trời tối. Người hay vấp là nhóm bạn trẻ đi xe máy dịp lễ, cặp đôi đi chuyến nước ngoài đầu tiên không theo tour, và người đi một mình tin rằng điện thoại sẽ giải quyết được mọi thứ.
Lúc lên kế hoạch
Đừng xếp lịch kín đặc từ sáng tới tối, ngày nào cũng đổi chỗ ngủ. Muốn đi được nhiều nơi nhất trong số ngày phép ít ỏi là tâm lý chung. Hậu quả: chỉ cần một chuyến xe trễ là cả chuỗi phía sau đổ, ngày nào cũng xếp đồ rồi tháo đồ, về nhà mệt hơn lúc đi. Thay vào đó: cứ ba ngày chừa ra một buổi trống; mỗi chỗ ngủ ít nhất hai đêm nếu được; phần "nếu còn sức thì đi" để cuối danh sách.
Đừng đặt toàn vé và phòng không hoàn huỷ chỉ vì rẻ hơn một chút. Chênh lệch giá nhìn thì đáng, nhưng chuyến đi đầu tiên là chuyến dễ phải đổi lịch nhất. Hậu quả hay gặp: một người ốm hay trễ chuyến, cả chuỗi phòng phía sau mất trắng. Thay vào đó: ít nhất chặng đầu và chặng cuối chọn loại đổi được; ở giữa mới cân nhắc loại rẻ.
Đừng đi dịp lễ đông mà không đặt trước chỗ ngủ đêm đầu. Có người thích "tới đâu tính tới đó". Ngày thường thì được, dịp lễ thì tới nơi lúc tối muộn có khi không còn phòng hoặc phải chịu mức giá cao hơn hẳn bình thường. Thay vào đó: đặt chắc đêm đầu và đêm cuối; các đêm giữa mới để linh động.
Đừng đi mà không để lại lịch trình cho một người ở nhà. Đi tự túc là để tự do, nên nhiều người ngại báo cáo. Nhưng khi bạn mất liên lạc ở vùng không sóng, không ai biết bắt đầu tìm từ đâu. Thay vào đó: gửi cho một người thân lịch trình dự kiến, nơi ngủ từng đêm và giờ báo bình an mỗi tối.
Lúc di chuyển và ở nơi đến
Đừng để căn cước, hộ chiếu bản gốc cho người cho thuê xe giữ làm tin. Đây là cách làm phổ biến nên khách nghĩ là đương nhiên. Giấy tờ gốc nằm ở người khác thì bạn không làm thủ tục được nơi khác, và khi có tranh chấp về trầy xước xe, bạn ở thế yếu. Thay vào đó: hỏi "Anh chị giữ bản sao và tiền cọc được không?"; chụp ảnh và quay video xe ở mọi góc trước khi nhận, có cả người cho thuê trong khung hình.
Đừng lái xe khi không có bằng phù hợp, hay lái đường đèo, đường lạ vào ban đêm. Muốn kịp lịch, muốn tiết kiệm một đêm phòng, người ta hay chạy thêm vài chục cây số khi trời đã tối. Đường lạ ban đêm, đèo dốc, sương mù là thứ đánh lừa cả người lái quen. Thay vào đó: đặt giờ dừng chạy trước khi trời tối và giữ đúng giờ đó; không có bằng phù hợp thì đi xe khách, thuê xe có tài xế.
Đừng lên xe người lạ nhiệt tình mời chở đi, giới thiệu chỗ ăn ngủ "của người quen". Đi một mình được người địa phương giúp là điều dễ chịu, và đa số người giúp là thật lòng. Nhưng lời mời chở đi giá rẻ hơn hẳn, hay dẫn tới chỗ "bà con của anh" có thể đi kèm giá không nói trước. Thay vào đó: tự gọi phương tiện qua kênh mình kiểm soát được; nghe gợi ý xong thì tự tra lại rồi mới quyết.
Đừng dồn toàn bộ tiền và thẻ vào một chiếc ví. Một lần quên ví ở quán hay bị móc túi là hết khả năng xoay xở. Thay vào đó: chia ít nhất hai chỗ, một chỗ trên người, một chỗ trong hành lý; giữ một khoản nhỏ dự phòng mà bạn coi như không có.
Khi đi nhóm với bạn bè
Đừng để chuyện chia tiền mập mờ tới cuối chuyến. Ngại nói chuyện tiền với bạn nên ai trả gì trả, hẹn về rồi tính. Về tới nơi, mỗi người nhớ một kiểu, tình bạn rạn vì vài khoản nhỏ. Thay vào đó: thống nhất trước khi đi một người giữ quỹ chung, mỗi tối ghi lại khoản đã chi, ai mua riêng thì tự trả.
Đừng để một người quyết hết mọi lịch trình rồi cả nhóm theo trong im lặng. Người nhiệt tình nhất thường gánh hết, những người khác ngại góp ý. Tới ngày thứ ba, người mệt thì mệt, người chán thì chán, không ai nói ra. Thay vào đó: mỗi tối dành mười phút hỏi nhanh ngày mai ai muốn đi đâu, ai cần nghỉ; tách nhóm nửa ngày là chuyện bình thường.
Đừng để một người lái xe suốt cả chặng dài vì người đó "lái quen". Nhóm đi xe máy hay ô tô tự lái thường dồn tay lái cho người giỏi nhất, những người còn lại ngồi sau ngủ. Người lái mệt mà ngại nói, tới chiều thì phản xạ chậm hẳn. Thay vào đó: thống nhất cứ khoảng hai giờ dừng nghỉ, người lái có quyền nói "dừng" bất cứ lúc nào mà không ai được phàn nàn chuyện trễ lịch.
Bảng tự soát: trước khi lên đường, hãy chắc mình KHÔNG…
In bảng ra hoặc lưu trong điện thoại, đánh dấu từng dòng vào tối trước ngày đi.
| Đừng | Hậu quả hay gặp | Thay vào đó |
|---|---|---|
| Xếp lịch kín, đổi chỗ ngủ mỗi đêm | Một xe trễ là đổ cả chuỗi | Ba ngày chừa một buổi trống |
| Đặt toàn loại không hoàn huỷ | Mất trắng khi đổi lịch | Chặng đầu, chặng cuối loại đổi được |
| Dịp lễ không đặt đêm đầu | Tối muộn không còn phòng | Đặt chắc đêm đầu, đêm cuối |
| Không để lại lịch trình | Mất liên lạc không ai biết tìm | Gửi người thân, báo bình an mỗi tối |
| Để giấy tờ gốc cho người giữ | Kẹt thủ tục, yếu thế khi tranh chấp | Bản sao và cọc, quay video xe |
| Lái đèo, đường lạ ban đêm | Nguy hiểm, mệt | Đặt giờ dừng chạy trước khi tối |
| Lên xe người lạ mời chở | Giá không nói trước | Tự gọi phương tiện, tự tra lại |
| Dồn tiền vào một ví | Mất ví là hết xoay xở | Chia hai chỗ, khoản dự phòng |
| Chia tiền mập mờ | Rạn tình bạn | Quỹ chung, ghi chi mỗi tối |
| Một người quyết hết | Cả nhóm mệt mà không nói | Mười phút hỏi nhau mỗi tối |
Khi đã kẹt giữa đường thì gỡ thế nào
Chuyến tự túc nào cũng có lúc trục trặc; điều quan trọng là đừng quyết vội lúc đang mệt và hoảng.
- Dừng lại ở chỗ an toàn, có người, có sóng; ăn uống và sạc điện thoại trước khi quyết định bất cứ điều gì.
- Báo cho người thân đang giữ lịch trình biết mình đang ở đâu và đang gặp chuyện gì.
- Lỡ chuyến xe, chuyến bay: hỏi ngay quầy của nhà vận chuyển về phương án đổi, giữ mọi vé và hoá đơn.
- Tranh chấp với người cho thuê xe hay chủ chỗ ở: đưa ra ảnh, video đã quay khi nhận, nói chuyện bình tĩnh; không giải quyết được thì nhờ chính quyền nơi đó làm chứng, không xô xát.
- Có người ốm hay bị thương: gọi 115 nếu khẩn cấp; không khẩn cấp thì tới cơ sở y tế gần nhất, đừng cố đi tiếp cho kịp lịch.
- Mất giấy tờ: báo công an nơi xảy ra để có giấy xác nhận; ở nước ngoài thì liên hệ cơ quan đại diện Việt Nam.
Những điều tưởng là sai mà thật ra không sao
Đi tự túc mà bỏ bớt một điểm trong lịch trình không phải thất bại. Phần lớn những chuyến đi đáng nhớ là những chuyến có một buổi chiều ngồi quán vỉa hè không làm gì cả. Ở lại thêm một đêm ở nơi mình thích, bỏ chặng tiếp theo, cũng không sao nếu bạn đã chọn loại phòng đổi được.
Hỏi đường, hỏi giá, nhờ người địa phương giúp cũng không phải dại. Chỉ cần giữ một nguyên tắc: nghe gợi ý, tự kiểm lại, rồi mới đưa tiền hay đưa giấy tờ. Và đi tự túc không có nghĩa là phải chọn thứ rẻ nhất ở mọi khâu. Tiêu thêm một ít cho chỗ ngủ an toàn và phương tiện chắc chắn thường rẻ hơn rất nhiều so với tiền phải trả khi kẹt giữa đường.
Thêm nữa, mang theo ít đồ hơn dự định cũng không phải liều. Người đi tự túc lần đầu hay xếp vali cho mọi tình huống, rồi kéo lê nó qua bậc thang, bến xe, ngõ nhỏ. Thiếu gì thường mua được ở nơi đến; mang thừa thì phải vác suốt chuyến.
Câu hỏi thường gặp
Đi du lịch tự túc lần đầu nên đi mấy ngày?
Không có con số đúng cho mọi người, nhưng chuyến đầu nên ngắn vừa phải và ít điểm đến, mỗi chỗ ngủ ít nhất hai đêm. Cứ ba ngày chừa một buổi trống để bù cho những thứ trễ hơn dự tính.
Thuê xe máy đi du lịch có nên để lại căn cước không?
Không nên để bản gốc. Hãy đề nghị người cho thuê giữ bản sao kèm tiền cọc, và quay video xe ở mọi góc trước khi nhận. Nếu nơi đó nhất quyết đòi giấy tờ gốc, cân nhắc tìm chỗ khác.
Đi tự túc dịp lễ có cần đặt phòng trước không?
Nên đặt chắc ít nhất đêm đầu và đêm cuối. Dịp lễ, tới nơi lúc tối muộn rất dễ hết phòng hoặc phải chịu giá cao hơn hẳn ngày thường. Các đêm giữa có thể để linh động nếu bạn muốn.
Đi nhóm bạn thì chia tiền thế nào cho đỡ mất lòng?
Thống nhất từ trước khi đi: một người giữ quỹ chung, mỗi người góp một khoản, mỗi tối ghi lại các khoản đã chi. Thứ ai mua riêng thì tự trả. Cuối chuyến chỉ việc cộng sổ, không ai phải nhớ.
Có nên đi tự túc một mình lần đầu không?
Được, nếu bạn để lại lịch trình cho người thân, báo bình an mỗi tối, tránh di chuyển ban đêm ở đường lạ và luôn có khoản tiền dự phòng. Chuyến đầu nên chọn nơi đông khách, dễ đi lại.
Ốm giữa chuyến đi tự túc thì làm gì?
Dừng lại nghỉ, đừng cố đi tiếp cho kịp lịch. Khẩn cấp thì gọi 115; không khẩn cấp thì tới cơ sở y tế gần nhất. Báo cho người thân biết tình hình và đổi lịch chặng sau nếu cần.