Ba điều không nên làm nhất khi chia việc chăm cha mẹ giữa anh chị em: mặc định người ở gần nhất hay người chưa lập gia đình phải gánh hết; chia theo kiểu “ai rảnh thì làm” mà không ghi ra việc cụ thể; và để người ở xa chỉ góp tiền rồi coi như xong phần mình. Ba kiểu này làm người gánh chính kiệt sức, người còn lại áy náy, rồi cả nhà mất lòng nhau đúng lúc cha mẹ cần các con nhất.
Việc chia này hay hỏng vì không ai muốn mở lời: người ở gần ngại kể khổ, người ở xa ngại bị nói là trốn việc, cha mẹ ngại làm phiền con. Thế là mọi thứ trôi theo thói quen, rồi tới một ngày có người không chịu nổi nữa. Thứ tự trong bài bám theo ba bước: lúc phân việc, lúc góp tiền và đổi phiên, lúc có người vấp. Bài không đưa công thức chia tiền và không bàn chuyện tài sản của cha mẹ.
Việc chăm cha mẹ thường rơi vào ai và vì sao dễ lệch
Trong phần lớn gia đình, việc chăm cha mẹ không được chia mà tự rơi vào một người: người con ở cùng nhà hoặc gần nhà nhất, người con gái, người con dâu, người chưa lập gia đình, hoặc người có công việc linh hoạt nhất. Lúc cha mẹ còn khoẻ, việc chỉ là ghé qua, mua đồ, chở đi khám. Khi cha mẹ yếu dần, việc tăng lên mỗi tháng mà không ai đếm.
Người gánh chính thường không than vì nghĩ đó là bổn phận, cho tới lúc bản thân ốm, gia đình riêng căng thẳng, hoặc công việc bị ảnh hưởng. Người ở xa thì không thấy hết, chỉ nghe qua điện thoại là “ba má vẫn ổn”, và nghĩ gửi tiền về là đủ.
Điểm khó quay lại là khi người gánh chính đã nói ra trong cơn mệt những câu nặng lời, hoặc khi người đó tự cắt bớt việc mà không báo, để cha mẹ bị bỏ trống. Lúc đó, chuyện chia việc biến thành chuyện ai đúng ai sai.
Lúc phân việc: đừng để thói quen quyết thay
Đừng mặc định người ở gần, người con gái hay người còn độc thân phải lo chính. Ai cũng thấy hợp lý vì người đó tiện nhất. Nhưng tiện về đường đi không có nghĩa là có sức, có thời gian, có tiền. Một chị con gái út ở gần nhà mẹ, ba năm chăm một mình, đến khi chính chị phải nghỉ việc mới có người hỏi chị cần gì. Thay vào đó, họp cả nhà, liệt kê việc trước rồi mới hỏi mỗi người nhận được việc nào, không bắt đầu từ chuyện ai ở gần.
Đừng chia theo kiểu “ai rảnh thì làm”. Nghe linh hoạt, nhưng thực tế là không ai nhận việc gì cụ thể, và người hay rảnh nhất thành người làm tất. Thay vào đó, viết ra danh sách việc có tên: chở đi tái khám, mua thuốc theo đơn, đi chợ hằng tuần, gọi điện mỗi tối, dọn nhà, giấy tờ, ở lại qua đêm khi cha mẹ ốm. Mỗi việc có một người chính và một người dự phòng.
Đừng để người ở xa chỉ góp tiền rồi coi là xong. Tiền cần, nhưng tiền không đi chợ, không ngồi nghe cha mẹ kể chuyện, không thay ca cho người gánh chính. Thay vào đó, người ở xa nhận những việc làm được từ xa: gọi điện hỏi chuyện cha mẹ đều đặn, lo giấy tờ, đặt lịch khám, theo dõi đơn thuốc; và có một khoảng thời gian về ở hẳn với cha mẹ mỗi năm để người ở gần được nghỉ.
Đừng chia việc mà không hỏi cha mẹ muốn ai giúp việc gì. Anh chị em bàn với nhau rồi xếp lịch, cha mẹ thành người được phân. Có những việc cha mẹ chỉ muốn một người nhất định làm, như tắm giúp, giữ chuyện riêng. Thay vào đó, hỏi cha mẹ trước: “Ba muốn đứa nào chở đi khám, đứa nào lo giấy tờ?”
Lúc góp tiền và đổi phiên
Đừng góp tiền miệng, mỗi tháng nhắc nhau một lần. Ngại tính toán với anh em ruột nên không ghi. Rồi người góp đều, người góp thiếu, người không nhớ đã góp chưa, người cầm quỹ bị nghi. Thay vào đó, thống nhất một con số mỗi người góp theo khả năng, ngày góp, một người giữ quỹ, một bảng thu chi gửi vào nhóm chung cuối tháng.
Đừng đánh đồng tiền góp với công chăm. Người góp nhiều tiền hay nghĩ mình đã làm phần lớn, người chăm trực tiếp thấy công mình không được tính. Thay vào đó, nói rõ trong buổi họp rằng công chăm là một phần đóng góp, bằng cách nào đó được ghi nhận: người chăm được góp ít tiền hơn, hoặc được trả một phần chi phí đi lại, mất công.
Đừng đổi phiên mà không báo trước cho người kế tiếp và cho cha mẹ. Bận đột xuất, nhắn một câu “tuần này em không về được” rồi thôi. Cha mẹ chờ, người kế tiếp không biết, ngày đó không ai tới. Thay vào đó, ai đổi phiên phải tự tìm người thay và báo lại trong nhóm chung; cha mẹ được báo trước ai sẽ tới.
Đừng giữ lịch chăm cố định mãi khi hoàn cảnh đã đổi. Lịch hợp lý năm ngoái có thể không còn hợp khi một người có con nhỏ, đổi việc, hay cha mẹ yếu đi. Thay vào đó, hẹn mỗi sáu tháng xem lại lịch một lần, hoặc ngay khi có thay đổi lớn.
Lúc có người vấp: lời nói giữa anh chị em
Đừng so đo trước mặt cha mẹ. Mệt quá, người gánh chính trút giận ngay trong nhà cha mẹ: “Có mình em lo, mấy anh chị đâu hết.” Cha mẹ nghe được sẽ thấy mình là gánh nặng, có khi giấu bệnh để khỏi phiền con. Thay vào đó, bức xúc thì nói trong nhóm anh chị em, hoặc gọi riêng người cần nói, không bao giờ trước mặt cha mẹ.
Đừng phán xét cách chăm của người đang làm. Người ở xa về thăm vài hôm, thấy cha mẹ ăn chưa ngon, nhà chưa sạch, chê ngay. Người chăm cả năm nghe chỉ thấy oan. Thay vào đó, góp ý bằng cách nhận làm: “Mấy hôm em ở đây em nấu cho, chị nghỉ đi.”
Đừng kéo vợ, chồng của mình vào làm người nói thay. Ngại nói thẳng với anh chị ruột, nhiều người để vợ hoặc chồng mình lên tiếng. Lời của dâu, rể dù đúng vẫn dễ bị nghe thành người ngoài xen vào chuyện nhà, và mâu thuẫn lan sang cả hai bên gia đình. Thay vào đó, chuyện giữa anh chị em ruột thì anh chị em ruột nói với nhau; dâu, rể góp ý với người bạn đời của mình ở nhà riêng.
Đừng im lặng rồi tự rút bớt việc. Mệt mà không nói, một ngày người gánh chính âm thầm thôi ghé nhà cha mẹ, để mọi người tự phát hiện. Cha mẹ bị bỏ trống vài hôm, anh chị em lại trách ngược. Thay vào đó, nói trước: “Từ tháng sau em chỉ lo được ba ngày một tuần, mấy ngày còn lại mình tính sao?”
Bảng tự soát: trước buổi họp anh chị em, hãy chắc nhà mình KHÔNG
Mang bảng này vào buổi họp, đọc từng dòng và đánh dấu dòng nào nhà mình đang mắc.
| Đừng | Hậu quả hay gặp | Thay vào đó |
|---|---|---|
| Mặc định người ở gần gánh hết | Người đó kiệt sức, nghỉ việc | Liệt kê việc trước, hỏi ai nhận gì |
| Chia kiểu ai rảnh thì làm | Người hay rảnh làm tất cả | Mỗi việc một người chính, một người dự phòng |
| Người ở xa chỉ góp tiền | Người ở gần không được nghỉ | Nhận việc làm được từ xa, về thay ca mỗi năm |
| Xếp lịch không hỏi cha mẹ | Cha mẹ ngại, không nói thật | Hỏi cha mẹ muốn ai giúp việc gì |
| Góp tiền miệng | Thiếu, nghi người giữ quỹ | Con số, ngày góp, bảng thu chi |
| Coi tiền góp hơn công chăm | Người chăm thấy công không được tính | Ghi nhận công chăm là đóng góp |
| Đổi phiên không báo | Có ngày không ai tới | Tự tìm người thay, báo nhóm chung |
| Giữ lịch cũ mãi | Lịch không còn hợp | Xem lại mỗi sáu tháng |
| So đo trước mặt cha mẹ | Cha mẹ thấy mình là gánh nặng | Nói riêng giữa anh chị em |
| Chê cách chăm của người đang làm | Người chăm thấy oan | Góp ý bằng cách nhận làm |
Giữa anh chị em: những điều tưởng khó nói mà thật ra nên nói
Thuê thêm người giúp không có nghĩa là con cái bỏ bê. Nhiều nhà ngại hàng xóm nói ra nói vào nên cố tự làm hết, tới khi người gánh chính ngã bệnh. Thuê người làm những việc nặng, việc lặp lại để anh chị em giữ sức cho những việc chỉ con cái làm được: trò chuyện, quyết định, đi cùng cha mẹ những lúc quan trọng.
Người gánh chính xin nghỉ vài ngày không phải là đòi hỏi. Ai chăm người già lâu cũng cần lúc nghỉ, và người khác nên chủ động đề nghị thay ca trước khi người đó phải xin. Một tuần nghỉ mỗi vài tháng giúp người chăm giữ được sức và giữ được giọng nói nhẹ nhàng với cha mẹ.
Nói thẳng chuyện tiền trong nhà không làm anh em xa nhau. Chính những khoản không ai nói mới làm xa. Một bảng thu chi đơn giản gửi đều là cách giữ hoà khí lâu dài, không phải dấu hiệu nghi ngờ nhau.
Lỡ rồi: anh chị em đã căng thẳng vì chuyện chăm cha mẹ
Khi đã có lời qua tiếng lại, gỡ theo thứ tự:
- Người ở xa chủ động gọi cho người gánh chính trước, hỏi người đó đang mệt ở chỗ nào, nghe hết, không thanh minh.
- Hẹn một buổi họp có đủ mọi người, có thể mời một người lớn trong họ mà ai cũng nể ngồi cùng; bắt đầu bằng danh sách việc, không bằng chuyện ai sai.
- Chia lại việc, lập lại quỹ chung, thống nhất cách báo khi đổi phiên.
- Nếu người gánh chính có dấu hiệu kiệt sức như mất ngủ kéo dài, sụt cân, cáu gắt bất thường, khuyên người đó đi khám và nghỉ một thời gian; những người còn lại thay phiên ngay trong thời gian đó.
- Sau một tháng chạy theo cách chia mới, họp lại ngắn một lần để sửa những chỗ chưa hợp, thay vì chờ tới lần căng thẳng sau.
Cha mẹ già không cần các con chia việc thật đều tới từng giờ; cha mẹ cần thấy các con không vì mình mà xa nhau.
Câu hỏi thường gặp
Anh chị em nên chia việc chăm bố mẹ già thế nào cho công bằng?
Liệt kê việc cụ thể trước, hỏi cha mẹ muốn ai giúp việc gì, rồi để mỗi người nhận việc hợp hoàn cảnh; mỗi việc có người chính và người dự phòng. Công bằng không phải ai cũng làm như nhau, mà là không ai gánh một mình.
Người ở xa chăm bố mẹ bằng cách nào?
Gọi điện đều đặn, lo giấy tờ, đặt lịch khám, theo dõi đơn thuốc, góp tiền vào quỹ chung, và về ở với cha mẹ một khoảng mỗi năm để người ở gần được nghỉ. Gửi tiền thôi chưa đủ.
Một người con chăm bố mẹ một mình mãi thì nên làm gì?
Người đó nên nói ra trong buổi họp anh chị em, kèm danh sách việc đang làm. Những người còn lại nên chủ động đề nghị thay ca, góp tiền thuê người giúp việc nặng, thay vì chờ người đó xin.
Có nên ghi chép tiền góp chăm bố mẹ giữa anh chị em không?
Nên. Một bảng thu chi gửi vào nhóm chung cuối tháng giúp người giữ quỹ không bị nghi, người góp biết tiền đi đâu. Ghi chép không làm anh em xa nhau, không ghi mới dễ sinh chuyện.
Anh chị em cãi nhau trước mặt bố mẹ thì gỡ thế nào?
Xin lỗi cha mẹ, nói rõ đó là chuyện các con tự giải quyết, không phải lỗi của cha mẹ. Sau đó họp riêng anh chị em, chia lại việc. Nếu cha mẹ buồn kéo dài, ăn ngủ kém, đưa đi khám bác sĩ.
Người chăm bố mẹ nhiều có nên được góp tiền ít hơn không?
Nhiều nhà làm vậy để ghi nhận công chăm. Tuỳ hoàn cảnh, cả nhà thống nhất công chăm được tính thế nào: góp ít hơn, được trả chi phí đi lại, hay được nghỉ thay ca. Điều cần là nói ra và thống nhất, không để ngầm hiểu.