Ba điều không nên làm nhất khi nhờ ông bà trông cháu: mặc định ông bà trông cả ngày, cả tuần mà không hỏi sức, không có ngày nghỉ; giao thêm việc nhà, nấu nướng cho cả nhà vì “đằng nào ông bà cũng ở nhà”; và chê cách ông bà chăm cháu trước mặt cháu. Ông bà thương cháu nên ít khi từ chối, chính vì vậy mà dễ bị dồn quá sức trong im lặng.
Việc nhờ ông bà hay hỏng vì nó bắt đầu bằng một lời nhờ tạm, rồi thành lệ. Con đi làm cả ngày, thấy ông bà vẫn vui, cho là ổn. Ông bà mệt nhưng ngại nói vì sợ con nghĩ mình không thương cháu. Bài sắp các điều cấm theo ba giai đoạn: lúc bắt đầu nhờ, khi việc đã thành lệ, và lời nói giữa hai thế hệ. Bài không bàn cách nuôi dạy trẻ hay dinh dưỡng; chỉ nói những việc con cái không nên làm với cha mẹ mình.
Ông bà trông cháu thường thành lệ thế nào
Thường bắt đầu sau khi sinh con, khi mẹ đi làm lại: ông bà nhận trông “vài tháng, đợi cháu cứng cáp rồi gửi trẻ”. Vài tháng thành vài năm. Rồi đứa thứ hai ra đời, ông bà trông luôn. Có nhà ông bà ở quê lên, có nhà con gửi cháu về quê.
Ông bà ở độ tuổi này thường đã có những bệnh mạn tính, lưng gối yếu, ngủ ít. Bế một đứa trẻ vài năm tuổi lên xuống cầu thang, chạy theo cháu cả ngày, đêm dậy vì cháu ốm, là việc nặng với người già hơn con cái tưởng. Thêm vào đó, ông bà mất gần hết thời gian riêng: không đi tập thể dục, không gặp bạn bè, không về quê dự giỗ.
Điểm khó quay lại là khi ông bà đã ngã bệnh vì quá sức, hoặc khi giữa ông bà và con dâu, con rể đã có những lời qua tiếng lại về cách nuôi cháu. Lúc đó, cả việc trông cháu lẫn tình cảm trong nhà đều sứt mẻ.
Lúc bắt đầu nhờ: đừng coi lời nhận là mãi mãi
Đừng mặc định ông bà sẽ trông mà không hỏi thật. Con hay nói “ba má trông giùm con nha” như một việc đương nhiên. Ông bà gật vì thương, dù có thể đang có kế hoạch riêng hay đang yếu. Thay vào đó, hỏi bằng câu cho phép từ chối: “Ba má thấy sức mình trông cháu được không, được thì mấy ngày một tuần là vừa?”
Đừng nhờ mà không nói thời hạn. Không hẹn mốc thì ông bà không biết khi nào được nghỉ, con thì quen dần. Thay vào đó, nói rõ ngay từ đầu: trông tới khi cháu đi nhà trẻ, hoặc hẹn mỗi sáu tháng cả nhà xem lại.
Đừng để ông bà trông cả ngày, cả tuần, không có ngày nghỉ. Con nghĩ ông bà ở nhà thì cũng như nghỉ. Nhưng trông trẻ nhỏ là việc liên tục, không có giờ ngồi yên. Thay vào đó, ít nhất một ngày trong tuần ông bà được nghỉ hẳn, con tự trông hoặc gửi cháu chỗ khác; mỗi năm có vài ngày ông bà về quê, đi chơi mà không phải lo cháu.
Đừng giao những việc vượt sức người già. Bế cháu lên tầng cao không có thang máy, chở cháu bằng xe máy đi học giờ cao điểm, tắm cho cháu trong phòng tắm trơn. Thay vào đó, xem lại việc nào nặng thì con làm vào buổi sáng, buổi tối; việc đưa đón đường xa, đường đông thì con lo hoặc thuê người.
Khi việc đã thành lệ: những thứ hay bị dồn thêm
Đừng giao thêm việc nhà, nấu cơm cho cả nhà vì ông bà “đằng nào cũng ở nhà”. Từ trông cháu thành giặt giũ, dọn nhà, đi chợ, nấu bữa tối chờ con về. Ông bà làm vì thấy con mệt, nhưng sức thì có hạn. Một bà ngoại trông hai cháu kèm nấu ba bữa, sau một năm đau lưng phải nằm, cả nhà mới thấy mình đã dồn quá nhiều. Thay vào đó, tách rõ: ông bà chỉ trông cháu; việc nhà con làm hoặc thuê người dọn theo giờ.
Đừng để ông bà tự bỏ tiền nuôi cháu. Ông bà thương cháu, hay tự mua sữa, quần áo, đồ chơi bằng lương hưu. Con không để ý hoặc ngại nói. Thay vào đó, đưa một khoản chi tiêu cho cháu hằng tháng, đủ hơn mức cần, và nói rõ đó là tiền của cháu, ông bà không phải bù thêm.
Đừng bỏ qua những dấu hiệu ông bà đang mệt. Ông bà hay giấu: ngủ gật buổi chiều, đi lại chậm hơn, hay quên, cáu hơn, bỏ thuốc vì không có thời gian đi khám. Thay vào đó, để ý những thay đổi đó, đưa ông bà đi khám định kỳ, và giảm bớt ngày trông khi thấy ông bà yếu đi. Nếu ông bà chóng mặt, đau ngực, ngã trong lúc đang trông cháu, gọi 115 trước rồi mới lo cháu.
Đừng để ông bà mất hết đời sống riêng. Không đi tập buổi sáng, không gặp bạn bè, không về quê dự giỗ, ông bà dần thấy mình chỉ còn là người trông trẻ. Thay vào đó, giữ cho ông bà những giờ của riêng họ trong tuần, và hỏi ông bà muốn đi đâu dịp nghỉ.
Lời nói giữa hai thế hệ
Đừng chê cách ông bà chăm cháu trước mặt cháu hay trước người ngoài. Con dâu, con rể thấy ông bà cho cháu ăn rong, mặc quá ấm, chiều quá, liền nhắc ngay. Ông bà thấy mình bị coi như người làm thuê làm sai. Thay vào đó, chọn hai ba điều thật cần thống nhất, nói riêng, nói như nhờ, và có lý do; những điều nhỏ thì nhường ông bà.
Đừng quên cảm ơn. Ngày nào cũng gửi cháu, đón cháu, con quên nói một câu cảm ơn. Lâu dần công trông cháu thành đương nhiên, và ông bà chỉ nghe thấy những lời nhắc. Thay vào đó, nói ra, và thỉnh thoảng có một bữa ăn, một chuyến đi để ông bà biết công mình được thấy.
Đừng so sánh ông bà nội với ông bà ngoại. Câu “bên ngoại trông cháu khéo hơn” hay “bên nội chiều cháu quá” buột ra lúc mệt, nhưng tới tai ông bà là thành vết. Thay vào đó, mỗi bên có cách thương cháu riêng; điều cần thống nhất thì nói về việc, không so người.
Đừng dùng chuyện trông cháu làm áp lực khi ông bà muốn nghỉ. Khi ông bà xin nghỉ một thời gian, có người con buột miệng: “Ba má không trông thì con phải nghỉ việc.” Câu đó làm ông bà thấy mình có lỗi vì mệt. Thay vào đó, cảm ơn vì ông bà đã nói thật, rồi vợ chồng tự tính phương án khác, và chỉ hỏi lại ông bà khi đã có cách giảm bớt việc.
Những thay đổi tưởng làm ông bà buồn mà thật ra không sao
Gửi cháu đi nhà trẻ khi ông bà vẫn còn trông được không phải là chê ông bà. Nhiều nhà ngại ông bà buồn nên giữ cháu ở nhà mãi. Thật ra nhiều ông bà nhẹ người khi được chuyển sang vai đón cháu buổi chiều, chơi với cháu cuối tuần. Nói với ông bà rằng cả nhà muốn ông bà khoẻ để chơi với cháu lâu dài.
Thuê người giúp việc theo giờ phụ ông bà không phải là không tin ông bà. Một người dọn nhà, nấu một bữa, hay đưa đón cháu đoạn đường đông giúp ông bà giữ sức cho phần việc chỉ ông bà làm được: kể chuyện, dỗ cháu ngủ, dạy cháu những điều nhỏ.
Ông bà có lúc từ chối trông cháu cũng là bình thường. Một buổi ông bà bận đi khám, đi đám, đi chơi với bạn, con cái nên coi như một lịch nghỉ, không phải sự bỏ rơi. Có kế hoạch dự phòng sẵn từ trước thì không ai phải khó xử.
Bảng tóm: những điều không nên làm khi nhờ ông bà trông cháu
Mỗi dòng là một thói quen hay gặp, kèm cách đổi làm được ngay trong tuần.
| Đừng | Hậu quả hay gặp | Thay vào đó |
|---|---|---|
| Mặc định ông bà trông | Ông bà gật vì thương, giấu mệt | Hỏi bằng câu cho phép từ chối |
| Nhờ không hẹn thời hạn | Tạm thành lệ, không ai được nghỉ | Hẹn mốc, xem lại mỗi sáu tháng |
| Trông cả tuần không nghỉ | Ông bà kiệt sức | Ít nhất một ngày nghỉ hẳn mỗi tuần |
| Giao việc vượt sức | Đau lưng, té ngã | Con làm việc nặng, thuê đưa đón đường xa |
| Dồn thêm việc nhà | Ông bà ngã bệnh | Ông bà chỉ trông cháu |
| Để ông bà bù tiền nuôi cháu | Lương hưu cạn dần | Đưa khoản chi cho cháu hằng tháng |
| Bỏ qua dấu hiệu mệt | Bệnh nặng mới phát hiện | Để ý, đưa đi khám định kỳ |
| Để ông bà mất đời sống riêng | Buồn, thấy mình chỉ là người trông trẻ | Giữ giờ riêng cho ông bà |
| Chê trước mặt cháu | Ông bà tủi thân, mất uy với cháu | Thống nhất vài điều, nói riêng |
| Quên cảm ơn | Công sức thành đương nhiên | Nói ra, có bữa ăn, chuyến đi |
Lỡ rồi: ông bà đã quá sức hoặc đã có mâu thuẫn
Khi thấy ông bà mệt rõ, hoặc giữa ông bà và vợ, chồng mình đã căng:
- Người con ruột nói chuyện với cha mẹ mình trước, riêng, hỏi ông bà mệt ở đâu, có muốn giảm bớt không; con dâu, con rể không nên là người mở lời đầu.
- Giảm ngay số ngày trông, kể cả phải xin nghỉ phép hay gửi cháu tạm chỗ khác vài tuần.
- Đưa ông bà đi khám nếu có đau nhức kéo dài, mất ngủ, sụt cân, hay quên tăng lên; kể với bác sĩ rõ việc ông bà đang trông cháu bao nhiêu giờ mỗi ngày.
- Nếu đã có lời nặng nhẹ về cách nuôi cháu, vợ chồng thống nhất với nhau trước, rồi người con ruột thay mặt nói lời xin lỗi và đề nghị cách làm mới.
- Tính dần phương án gửi trẻ hoặc thuê người trông theo giờ, để ông bà trở về vai ông bà: chơi với cháu chứ không phải trông cháu cả ngày.
Câu hỏi thường gặp
Có nên nhờ ông bà trông cháu cả ngày không?
Chỉ khi ông bà thật sự muốn và đủ sức, và nên có ngày nghỉ hằng tuần, có thời hạn rõ. Trông trẻ nhỏ cả ngày là việc nặng với người già, nhất là khi kèm thêm việc nhà và đưa đón.
Làm sao biết ông bà trông cháu đang quá sức?
Để ý ông bà ngủ gật nhiều, đi lại chậm, cáu hơn, hay quên, bỏ khám bệnh định kỳ, than đau lưng gối. Khi thấy những dấu hiệu này, giảm số ngày trông và đưa ông bà đi khám.
Ông bà chăm cháu khác cách mình muốn thì góp ý thế nào?
Chọn hai ba điều thật cần, nói riêng, không trước mặt cháu, nói như nhờ và có lý do. Để người con ruột nói với cha mẹ mình. Những điều nhỏ thì nhường ông bà.
Có nên đưa tiền cho ông bà khi nhờ trông cháu không?
Ít nhất nên đưa đủ khoản chi tiêu cho cháu để ông bà không phải bù bằng lương hưu. Có nhà đưa thêm như một lời cảm ơn, tuỳ cách mỗi nhà, miễn là ông bà không thấy bị coi như người làm thuê.
Ông bà trông cháu bị ngã hoặc mệt đột ngột thì làm sao?
Dặn trước ông bà: khi chóng mặt, đau ngực, ngã, gọi 115 trước, rồi gọi cho con hoặc hàng xóm đã nhờ sẵn để trông cháu. Dán sẵn số người thân ở chỗ dễ thấy.
Khi nào nên thôi nhờ ông bà trông cháu?
Khi ông bà yếu đi rõ, khi ông bà nói muốn nghỉ, hoặc khi cháu đã tới tuổi đi nhà trẻ. Chuyển dần, cho ông bà vẫn được gặp cháu thường xuyên để không thấy hụt hẫng.