Ba điều tuyệt nhiên không nên làm nếu muốn lấy lại đủ tiền cọc khi trả nhà thuê là nhận nhà mà không ghi lại hiện trạng có ngày giờ, tự ý không đóng tiền tháng cuối để "trừ vào cọc" khi chủ chưa đồng ý, và giao lại chìa khoá trước khi hai bên kiểm nhà và thống nhất số tiền hoàn. Phần lớn các vụ mất cọc oan bắt đầu từ ngày nhận nhà, không phải ngày trả.
Lúc dọn vào, ai cũng vội sắp xếp đồ đạc, chẳng ai nghĩ tới ngày dọn đi. Lúc dọn đi, ai cũng vội chuyển đồ, chẳng còn sức để tranh luận từng vết trên tường. Chủ nhà thì đã quen việc nhận và trả nhà, biết chỗ nào hay bị trừ. Bài này đi qua ba thời điểm: ngày nhận nhà, những tháng đang ở, và tuần trả nhà. Không phải hướng dẫn chuyển nhà hay lập biên bản chi tiết, chỉ là những việc không nên làm để khoản cọc quay về đúng tay bạn.
Tiền cọc nhà thuê hay bị trừ vì đâu
Tiền cọc nhà thuê là khoản bảo đảm bên thuê sẽ giữ nhà cẩn thận, trả tiền đầy đủ và báo trước khi chuyển đi theo đúng thoả thuận. Khi trả nhà, chủ nhà thường trừ cọc vì ba nhóm lý do: hư hỏng nhà cửa đồ đạc, tiền thuê hoặc điện nước còn thiếu, và chuyển đi không đúng thoả thuận về thời gian báo trước. Ba nhóm này đều có thể đúng, nhưng cũng đều có thể bị đẩy lên nếu bên thuê không có gì để đối chiếu.
Điểm không quay lại được có hai lúc. Lúc đầu là ngày nhận nhà: nếu không ghi lại hiện trạng, mọi vết nứt, vết ố, đồ hỏng có sẵn đều có thể bị coi là do bạn gây ra. Lúc cuối là lúc đưa lại chìa khoá: khi chìa đã ở trong tay chủ và bạn đã dọn hết đồ, bạn không còn vị thế gì để thương lượng. Những điều cấm dưới đây nhằm giữ cho bạn có bằng chứng ở mốc đầu và có vị thế ở mốc cuối.
Điều cấm ngày nhận nhà
Đừng nhận nhà mà không chụp ảnh, quay video hiện trạng có ngày giờ. Ngày dọn vào bận rộn, người thuê nghĩ "nhà mới sơn, có gì đâu mà chụp". Tới lúc trả nhà, chủ chỉ vào vết nứt ở góc tường, vết ố trên trần, cánh tủ lệch, và bạn không chứng minh được chúng có từ trước. Thay vào đó, trước khi đưa đồ vào, quay một đoạn video chậm qua từng phòng, từng góc, mở từng cánh tủ, bật từng thiết bị. Gửi đoạn video hoặc vài ảnh quan trọng cho chủ nhà qua tin nhắn với một câu: "Em gửi anh chị hiện trạng ngày em nhận nhà." Tin nhắn ghi lại ngày giờ, và cả hai bên cùng có.
Đừng ký biên bản bàn giao chỉ ghi chung chung "nhà và đồ đạc tốt". Một số chủ nhà đưa sẵn biên bản ghi "nhận nhà trong tình trạng tốt", và người thuê ký cho xong. Câu đó về sau nghĩa là mọi khiếm khuyết bạn chưa ghi đều được coi là không có. Thay vào đó, đề nghị ghi cụ thể những chỗ đã có vấn đề: "tường phòng ngủ có vết nứt nhỏ góc trái", "vòi bồn rửa chảy yếu", "rèm cửa sổ rách một góc". Nếu chủ nhà không muốn sửa biên bản, ít nhất gửi danh sách đó qua tin nhắn ngay hôm nhận.
Đừng quên chốt số điện, số nước ngày nhận nhà. Người thuê thường tính tiền điện nước từ hoá đơn tháng đầu, không nghĩ có thể phải trả phần người trước dùng. Khi không chốt, khoản này dễ bị lẫn vào hoá đơn của bạn. Thay vào đó, chụp ảnh đồng hồ điện, đồng hồ nước ngay ngày nhận, gửi cho chủ nhà. Nếu nhà có đồng hồ ga, máy nước nóng tính riêng, chụp luôn.
Điều cấm trong thời gian ở
Đừng giấu hỏng hóc tới tận ngày trả nhà. Người thuê làm vỡ một viên gạch, làm hỏng tay nắm cửa, và ngại báo, nghĩ chờ tới cuối sẽ tính một lần. Hỏng nhỏ để lâu thường thành hỏng lớn, và khi chủ phát hiện lúc trả nhà, họ có lý do để nghi ngờ mọi thứ khác. Thay vào đó, báo ngay khi có chuyện: "Em lỡ làm nứt viên gạch chỗ bếp, em gọi thợ thay hay anh chị gọi thợ quen?" Xử lý sớm thường rẻ hơn và giữ được sự tin tưởng.
Đừng khoan, đóng đinh, sơn lại tường hay đổi khoá mà không hỏi. Treo một kệ sách, đổi màu một bức tường, lắp thêm ổ khoá là việc người thuê muốn làm cho thấy nhà là của mình. Nhưng khi trả, chủ nhà có thể yêu cầu trả lại như cũ và trừ chi phí. Thay vào đó, nhắn hỏi trước: "Em muốn khoan hai lỗ để treo kệ, khi trả nhà em trám lại, anh chị đồng ý không?" Chủ đồng ý bằng chữ thì yên tâm, còn không thì dùng loại móc dán không cần khoan.
Điều cấm tuần trả nhà
Đừng báo chuyển đi bằng lời nói miệng hoặc sát ngày. Người thuê hay nói qua một câu khi gặp chủ ở cầu thang, hoặc báo trước một tuần vì mới quyết định. Nếu thoả thuận yêu cầu báo trước một khoảng thời gian, báo miệng hay báo muộn đều có thể bị coi là không báo. Thay vào đó, đọc lại thoả thuận, báo bằng tin nhắn đúng hạn: "Em xin báo sẽ trả nhà vào ngày 30 tháng sau, theo thoả thuận báo trước một tháng." Giữ lại tin nhắn đó.
Đừng tự ý không đóng tiền tháng cuối để "trừ vào cọc". Cách làm "ở trừ cọc" khá phổ biến vì người thuê sợ không đòi được cọc. Nhưng nếu chủ nhà chưa đồng ý, việc này có thể bị coi là nợ tiền thuê, và khi kiểm nhà phát hiện hư hỏng, bạn vừa mất cọc vừa bị đòi thêm. Thay vào đó, hỏi trước bằng tin nhắn: "Tháng cuối em xin trừ vào tiền cọc, phần chênh nếu có hư hỏng thì mình tính sau, anh chị thấy được không?" Chủ đồng ý bằng chữ thì làm, không thì đóng đủ.
Đừng dọn đi rồi mới hẹn chủ kiểm nhà. Người thuê dọn đồ xong, gửi chìa cho hàng xóm hay bỏ vào hộp thư rồi về, định hôm khác hẹn. Chủ kiểm nhà một mình, liệt kê hư hỏng, và bạn không có mặt để giải thích. Thay vào đó, hẹn chủ kiểm nhà cùng bạn ngay trong ngày trả, sau khi đồ đã dọn và nhà đã lau sạch. Đi từng phòng cùng nhau, so với video ngày nhận nhà.
Đừng chấp nhận trừ cọc cho hao mòn tự nhiên mà không hỏi lại. Sau một hai năm ở, tường sẽ ngả màu, sàn sẽ có vết xước nhẹ, rèm sẽ phai. Đây là hao mòn do sử dụng bình thường, khác với hư hỏng do làm vỡ, làm hỏng. Người thuê không biết nên chấp nhận bị trừ tiền sơn lại cả nhà. Thay vào đó, hỏi cụ thể từng khoản: "Khoản này là hư hỏng do em hay là cũ đi theo thời gian ạ?" và đối chiếu với ảnh ngày nhận.
Đừng trả chìa khoá trước khi có tin nhắn thống nhất số tiền và ngày hoàn cọc. Trả chìa là bước cuối cùng, và người thuê thường làm nó trước khi chốt tiền vì muốn xong cho nhanh. Khi chìa đã trả, mọi lời hẹn "mai chuyển" dễ kéo dài thành vài tuần. Thay vào đó, trước khi giao chìa, chốt bằng tin nhắn: số tiền hoàn lại, các khoản đã trừ và lý do, ngày chuyển trả. Chủ trả lời đồng ý rồi mới giao chìa.
Bảng tóm: đừng gì, hậu quả, làm gì thay
Mười điều cấm trên trải từ ngày nhận nhà tới ngày trả. Lưu bảng này ngay khi dọn vào, đọc lại một lần trước khi báo chuyển đi.
| Đừng | Hậu quả hay gặp | Thay vào đó |
|---|---|---|
| Nhận nhà không chụp, quay hiện trạng | Hỏng có sẵn bị tính cho người thuê | Quay video từng phòng, gửi chủ nhà |
| Ký biên bản chung chung | Mọi khiếm khuyết coi như không có | Ghi cụ thể chỗ có vấn đề |
| Quên chốt điện nước ngày nhận | Trả phần người trước dùng | Chụp đồng hồ, gửi chủ nhà |
| Giấu hỏng hóc tới cuối | Hỏng lớn hơn, mất tin tưởng | Báo ngay, xử lý sớm |
| Tự khoan, sơn, đổi khoá | Bị yêu cầu trả như cũ, trừ cọc | Hỏi trước, xin đồng ý bằng chữ |
| Báo miệng hoặc báo muộn | Bị coi là không báo đúng hạn | Tin nhắn đúng thời hạn thoả thuận |
| Tự ở trừ cọc | Bị coi là nợ tiền thuê | Xin đồng ý trước bằng chữ |
| Dọn đi rồi mới hẹn kiểm | Chủ kiểm một mình, bạn không giải thích được | Kiểm cùng nhau ngay ngày trả |
| Chịu trừ cho hao mòn tự nhiên | Mất tiền sơn sửa không phải của mình | Hỏi từng khoản, đối chiếu ảnh |
| Trả chìa trước khi chốt tiền | Hẹn chuyển tiền kéo dài | Chốt số tiền và ngày hoàn rồi mới giao chìa |
Phần lớn chủ nhà không cố tình giữ cọc. Những vụ mất cọc thường do hai bên nhớ khác nhau và không có gì để đối chiếu, và ba việc ở ngày nhận nhà giải quyết được gần hết chuyện đó.
Lỡ bị giữ cọc rồi thì làm gì
Nếu đã trả nhà mà chủ không hoàn cọc hoặc trừ nhiều hơn bạn thấy hợp lý, đi theo thứ tự này trước khi nghĩ tới chuyện căng thẳng hơn:
- Gom bằng chứng: thoả thuận thuê, biên lai đóng cọc và tiền thuê, video ngày nhận nhà, tin nhắn báo chuyển đi, ảnh ngày trả nhà.
- Gửi một tin nhắn rõ ràng, lịch sự: nêu số tiền cọc, các khoản bạn đồng ý trừ, các khoản không đồng ý kèm lý do và ảnh, đề nghị hoàn trong một thời hạn cụ thể.
- Nếu chủ nhà không phản hồi, nhắn lại sau vài ngày, giữ giọng bình tĩnh. Tránh những lời có thể bị coi là đe doạ.
- Nhờ tổ dân phố hoặc chính quyền cấp xã nơi có nhà hoà giải, mang theo toàn bộ bằng chứng.
- Với khoản tiền lớn mà hoà giải không được, hỏi luật sư trên AI Cố Vấn về hướng xử lý tiếp theo.
Đừng đăng thông tin cá nhân hay ảnh nhà của chủ nhà lên mạng để gây sức ép. Việc đó hiếm khi lấy lại được tiền mà còn có thể khiến bạn gặp rắc rối khác.
Câu hỏi thường gặp
Chủ nhà có được giữ tiền cọc khi người thuê chuyển đi không?
Tuỳ thoả thuận và lý do. Thường chủ được trừ cọc khi có hư hỏng do người thuê gây ra, tiền thuê hoặc điện nước còn thiếu, hoặc người thuê không báo trước đúng hạn. Ngoài các trường hợp đã thoả thuận, cọc nên được hoàn lại.
Ở trừ cọc tháng cuối có được không?
Chỉ nên làm khi chủ nhà đồng ý bằng chữ. Tự ý không đóng tháng cuối có thể bị coi là nợ tiền thuê, và nếu kiểm nhà có hư hỏng, bạn có thể bị đòi thêm ngoài khoản cọc.
Hao mòn tự nhiên có bị trừ tiền cọc không?
Hao mòn do sử dụng bình thường như tường ngả màu, sàn xước nhẹ thường khác với hư hỏng do làm vỡ, làm hỏng. Hãy hỏi lại từng khoản bị trừ và đối chiếu với ảnh ngày nhận nhà.
Nên chụp ảnh nhà thuê thế nào để làm bằng chứng?
Quay một đoạn video chậm qua từng phòng, từng góc, mở tủ, bật thiết bị ngay ngày nhận nhà, trước khi đưa đồ vào. Gửi video hoặc ảnh quan trọng cho chủ nhà qua tin nhắn để có ngày giờ.
Chủ nhà hẹn chuyển trả cọc mãi không chuyển thì làm gì?
Gửi tin nhắn rõ số tiền và đề nghị hoàn trong một thời hạn, giữ bằng chứng. Không được thì nhờ tổ dân phố hoặc chính quyền cấp xã hoà giải, khoản lớn thì hỏi luật sư.
Có nên trả chìa khoá trước rồi chờ chủ chuyển cọc sau không?
Không nên. Hãy chốt số tiền hoàn, các khoản trừ và ngày chuyển bằng tin nhắn, chủ trả lời đồng ý rồi mới giao chìa. Giao chìa trước là mất vị thế thương lượng.