Khi thuê nhà nguyên căn để ở ghép, ba điều tuyệt nhiên không nên làm là để một người đứng tên hợp đồng mà giữa những người ở không có tờ giấy nào, góp tiền cọc bằng tiền mặt đưa cho một người mà không ghi lại, và thuê căn to hơn nhu cầu với suy nghĩ "rủ thêm người là đủ tiền". Ba chuyện này khiến người đứng tên phải gánh khi có người bỏ đi, và khiến tình bạn tan theo tiền cọc.
Thuê nguyên căn chia nhau thường rẻ và rộng hơn mỗi người một phòng trọ, nên rất hợp với nhóm bạn mới đi làm, sinh viên năm cuối, hay vài đồng nghiệp. Vấn đề là nhóm thường bắt đầu bằng sự tin nhau, và chính sự tin nhau đó khiến không ai muốn nói chuyện giấy tờ. Bài đi qua ba chặng: lúc chọn nhà và ký với chủ, lúc góp và chia tiền, rồi lúc có người muốn đi. Không bàn chuyện chọn người ở cùng hợp tính, chỉ bàn những việc có tiền và giấy tờ.
Ở ghép nguyên căn hỏng ở đâu
Với chủ nhà, căn nhà chỉ có một người thuê: người ký hợp đồng. Với nhóm bạn, căn nhà có ba bốn người cùng trả tiền. Hai cách nhìn đó lệch nhau, và mọi rắc rối của ở ghép nằm ở khoảng lệch này. Khi một người chuyển đi giữa chừng, chủ nhà vẫn đòi đủ tiền từ người đứng tên. Khi chủ nhà giữ cọc vì hư hỏng, không ai biết phần trừ đó là của ai. Khi điện nước tăng vọt, mỗi người đổ cho người khác.
Điểm không quay lại được có hai lúc: lúc người đại diện ký hợp đồng và chuyển cọc cho chủ nhà, và lúc người đầu tiên trong nhóm muốn rời đi. Trước lúc đầu, mọi điều kiện còn bàn được; sau lúc sau, nhóm thường đã căng thẳng và rất khó ngồi lại tính toán bình tĩnh. Vì vậy những điều cấm dưới đây đều hướng về một việc: nói và ghi những chuyện khó ngay từ tuần đầu, khi mọi người còn vui vẻ.
Điều cấm lúc chọn nhà và ký với chủ
Đừng thuê căn to hơn nhu cầu vì nghĩ "rủ thêm người là đủ tiền". Nhà rộng, giá chia đầu người thấp, ai cũng thích. Nhưng phép tính đó chỉ đúng khi đủ người ở suốt thời hạn. Một nhóm từng thuê nhà bốn phòng cho ba người, chờ người thứ tư mãi không có, ba người gánh thêm suốt nửa năm. Thay vào đó, tính tiền nhà theo số người đã chắc chắn, không tính người "chắc sẽ vào". Nếu chỉ chia đủ khi thêm người, căn đó đang vượt khả năng của nhóm.
Đừng để một người đứng tên mà giữa nhóm không có tờ giấy nào. Chủ nhà thường muốn một người ký cho gọn, và nhóm đẩy người "tin được nhất" hay người có thu nhập ổn nhất ra đứng tên. Từ lúc đó, người này chịu mọi nghĩa vụ với chủ nhà, còn những người khác chỉ có lời hứa. Thay vào đó, ngoài hợp đồng với chủ, cả nhóm viết thêm một tờ thoả thuận nội bộ: mỗi người góp bao nhiêu cọc, trả bao nhiêu mỗi tháng, ở phòng nào, muốn đi thì báo trước bao lâu và phần cọc của người đó xử lý thế nào. Mọi người cùng ký, mỗi người giữ một bản ảnh chụp.
Đừng đồng ý cho "ai đi thì tự tìm người thay" mà chưa hỏi chủ nhà. Cơ chế tự tìm người thay nghe rất tiện, nhưng chủ nhà có thể không muốn người lạ vào ở, nhất là khi họ chỉ biết người đứng tên. Người mới vào mà chủ không đồng ý là nguyên cớ để chủ nhà chấm dứt hợp đồng. Thay vào đó, hỏi chủ nhà ngay lúc ký: "Trong thời hạn thuê, nếu có bạn chuyển đi và có người khác vào thay thì anh chị có đồng ý không, cần làm gì?" Ghi câu trả lời vào hợp đồng.
Điều cấm khi góp và chia tiền
Đừng góp cọc bằng tiền mặt đưa cho một người mà không ghi lại. Giữa bạn bè, đưa tiền mặt cho người đứng tên là chuyện tự nhiên. Một năm sau, khi trả nhà và chủ trừ một phần cọc, không ai nhớ ai đã góp bao nhiêu, ai góp thiếu, ai được ứng hộ. Thay vào đó, mỗi người chuyển khoản phần cọc của mình cho người đứng tên với nội dung rõ, ví dụ "gop coc nha thue phan cua Lan", và ghi vào tờ thoả thuận nội bộ.
Đừng chia mọi phòng cùng một giá khi phòng to nhỏ, sáng tối khác nhau. Chia đều nghe công bằng và dễ tính, nhưng người ở phòng nhỏ không cửa sổ sẽ bắt đầu khó chịu sau vài tháng, và sự khó chịu đó dồn vào những chuyện khác. Thay vào đó, ngồi lại trước khi chọn phòng: phòng to, có ban công, có nhà vệ sinh riêng thì góp nhiều hơn một chút. Thống nhất xong rồi mới bốc phòng hoặc chọn phòng.
Đừng gộp điện nước chung mà không có cách chia rõ. Điện nước chung là nguồn cãi nhau lớn nhất trong nhà ở ghép: người làm ở nhà cả ngày, người mở máy lạnh suốt đêm, người hầu như không về. Chia đều thì có người thấy thiệt. Thay vào đó, thống nhất cách chia ngay từ đầu: chia đều phần cơ bản, phần máy lạnh từng phòng thì tính riêng nếu lắp được công tơ phụ, hoặc thống nhất giờ dùng. Ghi cách chia vào tờ thoả thuận nội bộ.
Đừng để một người cầm hết hoá đơn và tiền mà không ai xem. Người đứng tên thường kiêm luôn việc thu tiền và trả chủ. Không ai nghi ngờ ai, nhưng khi có chênh lệch nhỏ mà không ai xem hoá đơn, sự nghi ngờ tự sinh ra. Thay vào đó, mỗi tháng người giữ tiền chụp hoá đơn điện nước và biên lai trả tiền nhà gửi vào nhóm chung. Cách này bảo vệ chính người giữ tiền nhiều hơn ai hết.
Điều cấm khi có người muốn đi
Đừng giữ khó chịu trong bụng tới lúc bỏ đi giữa hạn. Nhiều người ở ghép chịu đựng chuyện ồn, chuyện bừa bộn, chuyện khách ở lại suốt nhiều tháng mà không nói, rồi một ngày dọn đi đột ngột. Những người còn lại vừa thiếu tiền nhà vừa mất bạn. Thay vào đó, hẹn nhau mỗi tháng một buổi ngắn để nói chuyện nhà, mỗi người nêu một điều muốn đổi. Nói sớm khi chuyện còn nhỏ dễ hơn nhiều so với khi đã thành cớ bỏ đi.
Đừng rời đi mà không chốt phần cọc của mình bằng chữ. Người đi muốn nhận lại cọc ngay, người ở lại nói phải chờ trả nhà mới biết chủ trừ bao nhiêu. Hai bên đều có lý, và chính vì đều có lý nên dễ giận nhau. Thay vào đó, lúc rời đi viết một tin nhắn chốt trong nhóm: phần cọc của người đi là bao nhiêu, người vào thay trả lại ngay hay chờ tới lúc trả nhà, nếu chủ trừ cọc vì hư hỏng thì chia thế nào. Mọi người trả lời đồng ý là xong.
Bảng tóm: đừng gì, hậu quả, làm gì thay
Chín điều cấm ở trên gom thành bảng để cả nhóm cùng đọc trước buổi ký hợp đồng. Một người đọc to, cả nhóm trả lời từng dòng, mất chừng mười lăm phút.
| Đừng | Hậu quả hay gặp | Thay vào đó |
|---|---|---|
| Thuê căn to vì chờ thêm người | Thiếu người, cả nhóm gánh thêm | Tính theo số người đã chắc |
| Một người đứng tên, không giấy nội bộ | Người đứng tên chịu hết khi có người đi | Tờ thoả thuận nội bộ, mọi người ký |
| Tự tìm người thay mà chủ chưa đồng ý | Chủ chấm dứt hợp đồng | Hỏi và ghi điều này lúc ký |
| Góp cọc tiền mặt không ghi | Không ai nhớ ai góp bao nhiêu | Chuyển khoản có nội dung, ghi vào giấy |
| Chia mọi phòng cùng giá | Người phòng nhỏ khó chịu dần | Phòng tốt hơn góp nhiều hơn |
| Gộp điện nước không cách chia | Cãi nhau mỗi tháng | Thống nhất cách chia, công tơ phụ nếu được |
| Một người cầm tiền, không ai xem | Nghi ngờ tự sinh ra | Chụp hoá đơn gửi nhóm mỗi tháng |
| Giữ khó chịu đến lúc bỏ đi | Thiếu tiền nhà, mất bạn | Buổi nói chuyện nhà mỗi tháng |
| Rời đi không chốt cọc | Giận nhau vì tiền cọc | Tin nhắn chốt trong nhóm, mọi người đồng ý |
Nếu cả nhóm thấy những điều này "làm quá", hãy nhớ rằng giấy tờ giữa bạn bè không phải để đề phòng nhau, mà để khi có chuyện thì không ai phải đoán hay phải nhớ.
Lỡ có người bỏ đi giữa hạn rồi thì gỡ thế nào
Nếu nhóm đã ở mà không có giấy nội bộ và một người vừa báo sẽ chuyển đi, vẫn còn cách làm cho êm:
- Ngồi lại ngay trong tuần, khi người đó còn ở. Đừng để tới hôm dọn đồ mới bàn tiền.
- Cùng nhau viết lại những gì đã góp từ đầu: cọc, tiền nhà, điện nước, đồ dùng chung. Dùng lịch sử chuyển khoản và tin nhắn để đối chiếu, không dựa vào trí nhớ.
- Thống nhất ba chuyện: người đi có phải trả tiếp phần tiền nhà tới khi có người thay không, phần cọc trả lúc nào, đồ dùng chung mua góp thì để lại hay tính tiền.
- Báo chủ nhà nếu có người mới vào thay, xin đồng ý trước khi người mới dọn tới.
- Ghi kết quả thành một tin nhắn trong nhóm và để mọi người trả lời đồng ý. Nếu số tiền lớn và không thống nhất được, nhờ một người ngoài cả nhóm tin tưởng ngồi cùng; tranh chấp kéo dài thì hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Phần lớn các nhóm ở ghép gỡ được nếu ngồi lại sớm và nói bằng con số. Những cuộc cãi nhau dài nhất thường bắt đầu từ việc ai đó đã dọn đi mà chưa ai nói gì.
Những chuyện tưởng khó nói mà nên nói sớm
Nhiều nhóm né bàn tiền vì sợ bị nghĩ là tính toán với bạn. Thật ra hỏi "mỗi người góp cọc bao nhiêu, ai giữ" hay "nếu ai đó đi thì sao" ngay buổi đầu là cách giữ tình bạn, vì lúc đó chưa ai có lý do để giận ai. Đề nghị viết tờ thoả thuận nội bộ cũng vậy: người đề nghị thường được cả nhóm cảm ơn về sau, khi có chuyện đầu tiên xảy ra.
Một chuyện khác nên nói sớm là khách và người yêu ở lại. Không cần cấm, chỉ cần thống nhất mức chấp nhận được, chẳng hạn báo trước trong nhóm và không quá vài đêm mỗi tuần, ai ở lâu hơn thì góp thêm điện nước. Chuyện dọn dẹp chung, giờ giấc ồn ào cũng nên có một hai câu thống nhất. Những thoả thuận nhỏ này nghe vụn vặt, nhưng chính chúng quyết định một nhóm ở ghép giữ được nhau tới hết hạn hay tan giữa chừng.
Câu hỏi thường gặp
Thuê nhà ở ghép có nên để một người đứng tên hợp đồng không?
Thường chủ nhà chỉ muốn một người ký, nên một người đứng tên là bình thường. Điều quan trọng là cả nhóm có thêm tờ thoả thuận nội bộ ghi rõ phần góp, phần trả và cách xử lý khi có người chuyển đi.
Người ở ghép bỏ đi giữa chừng thì người đứng tên có phải trả thay không?
Với chủ nhà, người ký hợp đồng chịu nghĩa vụ trả đủ tiền. Phần của người bỏ đi giữa nhóm với nhau thì dựa vào thoả thuận nội bộ. Không có giấy thì phải thương lượng, vì vậy nên viết từ đầu.
Ở ghép thì chia tiền điện nước thế nào cho công bằng?
Không có một cách đúng cho mọi nhóm. Cách hay dùng là chia đều phần cơ bản, còn phần máy lạnh hay thiết bị riêng từng phòng thì tính riêng bằng công tơ phụ. Điều quan trọng là thống nhất từ đầu và ghi lại.
Có được tự đưa người khác vào ở thay khi mình chuyển đi không?
Nên hỏi chủ nhà trước. Chủ nhà có thể không đồng ý người lạ vào ở, và việc tự ý đưa người vào có thể khiến hợp đồng bị chấm dứt. Tốt nhất ghi điều này vào hợp đồng ngay lúc ký.
Tiền cọc góp chung bị chủ nhà trừ thì chia thế nào?
Nếu hư hỏng gắn với phòng của ai thì người đó chịu, phần chung thì chia đều, là cách nhiều nhóm thống nhất. Muốn tránh cãi nhau, ghi cách chia này vào thoả thuận nội bộ từ trước.
Giữa bạn bè với nhau có cần viết giấy thoả thuận không?
Nên có, dù chỉ là một tin nhắn mọi người cùng trả lời đồng ý. Giấy không phải để đề phòng nhau mà để khi có người đi hay có chuyện tiền bạc, không ai phải nhớ hay đoán.