Khi xuất cảnh lần đầu, ba điều tuyệt nhiên không nên làm là: để hộ chiếu sát hạn mà không tra yêu cầu của nước đến, giao hồ sơ làm thị thực cho trung gian lạ hứa "bao đậu", và trả lời vòng vo hoặc khai khác sự thật ở quầy nhập cảnh. Ba việc này đều có thể khiến bạn dừng lại ngay ở sân bay, khi vé và phòng đã trả tiền xong.
Người đi lần đầu hay hỏng ở đây vì hai lý do: thủ tục chỉ làm vài năm một lần nên không ai nhớ, và cảm giác hồi hộp ở sân bay khiến người ta làm những việc không cần thiết như trả lời quá dài, đưa thêm giấy tờ lung tung, hay tranh cãi với nhân viên an ninh. Bài đi theo trình tự: trước ngày bay, ở sân bay đi, ở quầy nhập cảnh nước đến; rồi tới bảng tự soát và các bước khi bị giữ lại. Mọi quy định cụ thể về thời hạn hộ chiếu, thị thực, hải quan thay đổi theo từng nước và từng thời điểm, nên bạn cần tra quy định hiện hành.
Những điểm không quay lại được trên đường ra nước ngoài
Chuyến xuất cảnh đầu tiên có vài cánh cửa mà qua rồi khó lùi lại. Cánh cửa đầu tiên là lúc gửi hồ sơ thị thực: giấy tờ đã nằm trong tay người khác, nếu là trung gian không rõ ràng thì có khi không lấy lại được. Cánh cửa thứ hai là quầy làm thủ tục hàng không: hành lý đã gửi đi, giờ bay đã tới sát. Cánh cửa thứ ba, nặng nhất, là quầy nhập cảnh ở nước đến: nếu bị từ chối, bạn thường phải quay về trên chuyến sớm nhất và tốn thêm chi phí.
Người hay gặp rắc rối ở các cánh cửa này là người đi theo đoàn nhưng tự lo giấy tờ, người đi thăm thân lần đầu, người lớn tuổi đi một mình và người trẻ đi tự túc với ngân sách sát nút. Chung một điểm: họ tin rằng "vé có rồi, phòng có rồi, thị thực có rồi" là đủ, trong khi người kiểm tra ở mỗi cửa lại nhìn những thứ khác.
Trước ngày bay: hộ chiếu, thị thực và giấy tờ đi kèm
Đừng chỉ nhìn ngày hết hạn trên hộ chiếu rồi yên tâm. Người ta hay nghĩ hộ chiếu còn hạn tới sau ngày về là được. Nhưng nhiều nước yêu cầu hộ chiếu còn hạn thêm một khoảng nhất định tính từ ngày nhập cảnh, và yêu cầu còn đủ trang trống. Hậu quả điển hình: một người ra tới quầy làm thủ tục mới được báo hộ chiếu không đủ thời hạn theo yêu cầu nước đến, bị từ chối cho lên máy bay. Thay vào đó: ngay khi định đi, tra yêu cầu hiện hành của nước đến về thời hạn hộ chiếu và số trang trống; thiếu thì làm mới trước, đừng để sát ngày.
Đừng giao hồ sơ và hộ chiếu cho trung gian lạ hứa "bao đậu" thị thực. Lời hứa bao đậu đánh đúng vào nỗi lo bị từ chối, nên rất dễ nghe. Nhưng không ai bao được quyết định của cơ quan cấp thị thực; ai hứa bao thường đang tính làm đẹp hồ sơ bằng giấy tờ không thật. Hậu quả: hồ sơ có giấy tờ giả bị phát hiện, người đứng tên hồ sơ chịu trách nhiệm, có thể bị ghi nhận và khó xin lại về sau. Thay vào đó: tự nộp qua kênh chính thức của cơ quan cấp thị thực hoặc qua đơn vị có văn phòng, hợp đồng rõ ràng; hỏi thẳng "Giấy tờ nào trong hồ sơ do bên anh chị làm hộ?" và từ chối mọi giấy tờ mình không tự có.
Đừng khai mục đích chuyến đi trong hồ sơ khác với việc mình định làm thật. Có người khai đi du lịch cho dễ, trong khi thật ra là đi thăm người thân dài ngày, đi tìm việc hay đi dự khoá học. Hậu quả: tới quầy nhập cảnh, câu trả lời không khớp hồ sơ, bị giữ lại hỏi thêm hoặc từ chối nhập cảnh. Thay vào đó: chọn đúng loại thị thực theo việc mình sẽ làm; phân vân giữa hai loại thì hỏi thẳng cơ quan cấp thị thực.
Đừng chỉ lưu giấy tờ trên điện thoại. Điện thoại hết pin, mất sóng hay bị khoá đúng lúc cần đưa xác nhận đặt phòng, vé chiều về. Thay vào đó: in một bộ giấy gồm xác nhận phòng, vé khứ hồi, lịch trình, bảo hiểm du lịch nếu có, kẹp chung với bản sao hộ chiếu; bộ thứ hai để trong hành lý xách tay của người đi cùng.
Ở sân bay đi: quầy thủ tục và khu kiểm tra an ninh
Đừng tới sân bay sát giờ chỉ vì đã làm thủ tục trực tuyến. Làm thủ tục trực tuyến giúp bớt một bước, nhưng chuyến quốc tế vẫn còn quầy gửi hành lý, kiểm tra giấy tờ, kiểm soát xuất cảnh và soi chiếu an ninh, mỗi chặng đều có thể xếp hàng dài vào giờ cao điểm. Hậu quả: chạy qua từng quầy trong hoảng loạn, quên đồ ở khay soi chiếu, có khi lỡ chuyến. Thay vào đó: tới sớm theo khuyến cáo của hãng cho chuyến quốc tế, cộng thêm thời gian nếu đi dịp lễ.
Đừng đùa về bom, vũ khí hay "trong vali có gì đâu mà soi" ở khu an ninh. Nói đùa cho đỡ căng thẳng là phản xạ của nhiều người. Ở khu an ninh sân bay, câu đùa đó được xử lý như một tình huống thật. Hậu quả: bị đưa ra khỏi hàng, kiểm tra kỹ toàn bộ hành lý, có khi không được lên chuyến bay. Thay vào đó: trả lời đúng điều được hỏi, ngắn gọn, giữ mọi câu đùa tới khi lên máy bay.
Đừng cãi lý với nhân viên soi chiếu khi bị giữ lại một món đồ. Bị giữ chai nước, lọ kem hay đồ dùng sắc nhọn, người ta hay tranh luận vì tiếc. Nhân viên làm theo quy định, tranh cãi chỉ làm chậm cả hàng và khiến bạn bị kiểm tra kỹ hơn. Thay vào đó: hỏi nhân viên một câu ngắn: món này có gửi lại được không, hay phải bỏ; rồi chọn phương án nhanh nhất. Những gì có thể bị giữ thì xếp riêng một chỗ trong túi để đưa ra ngay.
Ở quầy nhập cảnh nước đến
Đừng trả lời vòng vo, kể dài hay đưa giấy tờ khi không ai hỏi. Hồi hộp làm người ta nói nhiều, giải thích thừa, đưa cả xấp giấy cho nhân viên. Càng dài càng dễ lộ chỗ mâu thuẫn, và nhân viên có lý do để hỏi thêm. Thay vào đó: nghe câu hỏi, trả lời đúng một hai câu: mục đích chuyến đi, ở bao lâu, ở đâu. Được yêu cầu giấy tờ gì thì đưa đúng giấy đó.
Đừng mang đồ nghề làm việc khi khai đi du lịch. Có người tranh thủ mang theo dụng cụ để làm dịch vụ cho người quen ở bên kia, nghĩ rằng không ai kiểm. Nếu hành lý bị mở và có đồ nghề không khớp mục đích du lịch, bạn có thể bị coi là đi làm không phép. Thay vào đó: chỉ mang những gì phục vụ đúng mục đích đã khai.
Đừng khai bừa tờ khai hải quan về tiền mặt, thực phẩm, đồ tươi sống. Nhiều người mang đồ ăn khô, thịt, trái cây, hạt giống để biếu người thân và đánh dấu "không mang gì cần khai". Nhiều nước kiểm tra thực phẩm và mức tiền mặt rất chặt. Hậu quả: bị tịch thu, bị phạt, thậm chí bị ghi nhận vi phạm. Thay vào đó: tra quy định hiện hành của nước đến về thực phẩm và tiền mặt; khi không chắc thì khai, vì khai rồi bị từ chối món đồ vẫn nhẹ hơn nhiều so với không khai mà bị phát hiện.
Bảng tự soát: trước khi ra sân bay, hãy chắc mình KHÔNG…
Đọc bảng này vào tối hôm trước ngày bay, đánh dấu từng dòng.
| Đừng | Hậu quả hay gặp | Thay vào đó |
|---|---|---|
| Để hộ chiếu sát hạn, thiếu trang | Bị từ chối lên máy bay | Tra yêu cầu nước đến, làm mới sớm |
| Giao hồ sơ cho trung gian "bao đậu" | Hồ sơ có giấy giả, bị ghi nhận | Kênh chính thức, tự có giấy tờ |
| Khai mục đích khác việc thật | Bị giữ lại hỏi, từ chối nhập cảnh | Chọn đúng loại thị thực |
| Chỉ lưu giấy tờ trên điện thoại | Không đưa được giấy khi cần | In một bộ, người đi cùng giữ bộ hai |
| Tới sân bay sát giờ | Lỡ chuyến, quên đồ | Tới sớm theo khuyến cáo |
| Đùa về vũ khí ở khu an ninh | Bị kiểm tra kỹ, có thể bị cấm bay | Trả lời đúng điều được hỏi |
| Cãi lý khi bị giữ đồ | Chậm cả hàng, bị soi kỹ hơn | Hỏi phương án gửi lại hoặc bỏ |
| Trả lời vòng vo ở quầy nhập cảnh | Lộ mâu thuẫn, bị hỏi thêm | Một hai câu, đưa đúng giấy được hỏi |
| Mang đồ nghề khi khai du lịch | Bị coi là đi làm không phép | Chỉ mang đồ đúng mục đích |
| Khai bừa tờ khai hải quan | Bị tịch thu, phạt | Không chắc thì khai |
Khi bị giữ lại hỏi thêm hoặc bị từ chối nhập cảnh
Bị mời vào phòng hỏi thêm không có nghĩa là bạn đã làm sai; xử lý bình tĩnh thì phần lớn trường hợp vẫn được nhập cảnh.
- Giữ bình tĩnh, trả lời trung thực và nhất quán với những gì đã khai trong hồ sơ; không đoán ý người hỏi để trả lời cho vừa lòng.
- Nếu không hiểu câu hỏi, nói rõ là mình không hiểu và xin người phiên dịch; đừng gật đầu cho qua.
- Không ký bất cứ giấy tờ nào bằng thứ tiếng mình không đọc được khi chưa được giải thích rõ nội dung.
- Xin được liên hệ với cơ quan đại diện Việt Nam ở nước đó nếu bị giữ lâu hoặc bị từ chối; báo cho công ty lữ hành nếu đi theo tour.
- Nếu bị từ chối nhập cảnh, hỏi rõ lý do và xin giấy ghi lý do, giữ lại để lần sau làm hồ sơ đúng; hoá đơn vé, phòng thì giữ đủ để làm việc với các bên về khoản hoàn.
- Khi về, nếu chuyện liên quan tới giấy tờ do trung gian làm hộ, hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi làm việc tiếp với bên đó.
Lời khuyên truyền miệng về xuất cảnh mà không nên tin
Có vài câu truyền tai rất phổ biến mà dễ dẫn người đi lần đầu vào chỗ hỏng. "Cứ mang thật nhiều tiền mặt cho chắc" nghe hợp lý, nhưng nhiều nước có mức tiền mặt phải khai; mang nhiều mà không khai thì rắc rối hơn mang ít. "Nhân viên nhập cảnh hỏi gì cứ nói đi du lịch" chỉ đúng khi bạn thật sự đi du lịch. "Đã có thị thực là chắc chắn được vào" cũng không đúng: thị thực cho phép bạn tới cửa, còn quyết định cho vào nằm ở quầy nhập cảnh.
Ngược lại, có những điều người đi lần đầu lo thừa. Không biết nhiều ngoại ngữ không phải lý do bị từ chối; nhân viên quen với khách nói ít, chỉ cần trả lời đúng và có giấy tờ khớp. Bị hỏi nhiều câu cũng không phải dấu hiệu xấu, đó là việc thường ngày của họ. Thứ duy nhất làm câu chuyện xấu đi là khi lời nói và giấy tờ không khớp nhau.
Câu hỏi thường gặp
Hộ chiếu cần còn hạn bao lâu thì mới đi nước ngoài được?
Mỗi nước một yêu cầu, nhiều nước đòi hộ chiếu còn hạn thêm một khoảng tính từ ngày nhập cảnh, kèm số trang trống tối thiểu. Hãy tra quy định hiện hành của nước đến ngay khi lên kế hoạch, và làm mới hộ chiếu nếu thấy sát.
Có nên nhờ dịch vụ làm thị thực không?
Có thể, nếu đó là đơn vị có văn phòng, hợp đồng rõ ràng và chỉ giúp bạn sắp xếp giấy tờ thật của chính bạn. Đừng nhận lời "bao đậu" hay để ai làm hộ giấy tờ bạn không tự có, vì người đứng tên hồ sơ là bạn và mọi hậu quả cũng thuộc về bạn.
Ở quầy nhập cảnh thường bị hỏi những gì?
Thường là mục đích chuyến đi, ở bao lâu, ở đâu, có vé chiều về không. Trả lời ngắn, đúng và khớp với hồ sơ. Không cần học thuộc câu trả lời mẫu, chỉ cần biết rõ lịch trình của chính mình và mang theo giấy tờ in sẵn.
Mang đồ ăn sang biếu người thân có bị giữ không?
Nhiều nước kiểm tra thực phẩm rất chặt, nhất là thịt, đồ tươi, hạt giống, trái cây. Tra quy định hiện hành của nước đến trước khi đóng gói, và khi không chắc thì khai trên tờ khai hải quan thay vì giấu, vì không khai mà bị phát hiện thường bị xử nặng hơn.
Bị từ chối nhập cảnh thì có được hoàn tiền vé, phòng không?
Còn tuỳ điều kiện của vé, phòng và bảo hiểm du lịch nếu có. Hãy xin giấy ghi lý do từ chối, giữ mọi hoá đơn, rồi đọc kỹ điều kiện hoàn huỷ của từng bên. Chuyện có giá trị lớn thì nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Người lớn tuổi xuất cảnh lần đầu một mình cần lưu ý gì?
Nên in giấy tờ thành một bộ gọn, ghi sẵn địa chỉ chỗ ở bằng tiếng nước đến, và tập trước câu trả lời ngắn về mục đích chuyến đi. Người nhà nên dặn rõ: không hiểu thì xin phiên dịch, không ký giấy mình không đọc được.