Khi muốn đổi ý giữa lúc đang sửa nhà, ba điều tuyệt nhiên đừng làm là: dặn thẳng thợ phụ đang làm mà không qua người phụ trách, đổi khi vật liệu đã cắt hoặc đã đặt mà không hỏi phần nào mất trắng, và đổi trước rồi mới hỏi thêm bao nhiêu tiền, bao nhiêu ngày. Đổi ý không có lỗi; đổi theo cách mù giá và mù lịch mới là chỗ tốn kém.
Ai sửa nhà cũng đổi ý ít nhất vài lần. Tường đục ra rộng hơn tưởng, ánh sáng khác hẳn bản vẽ, người nhà ghé xem góp thêm một ý, mạng xã hội đăng một căn bếp đẹp hơn. Vấn đề là mỗi lần đổi đều kéo theo một chuỗi việc mà chủ nhà không nhìn thấy: vật liệu đặt rồi, phần đã làm phải phá, thợ phải xếp lại lịch. Bài đi theo thứ tự: trước khi quyết định đổi, lúc báo cho thợ, sau khi đã đổi; rồi bảng tự soát và cách gỡ khi đổi ý đã làm công trình rối.
Vì sao đổi ý giữa chừng tốn hơn mình tưởng
Mỗi phần việc trong lúc sửa nhà đứng trên phần trước đó. Ổ cắm nằm trên đường dây đã đi trong tường, gạch ốp nằm trên lớp chống thấm, tủ bếp nằm trên vị trí ống nước đã chờ sẵn. Đổi một thứ ở trên thường kéo theo việc đục lại thứ ở dưới. Trên giấy, dời ổ cắm sang trái một đoạn chỉ là một nét vẽ; ngoài thực tế, đó là đục rãnh mới, đi dây nối, trát lại, chờ khô, sơn dặm.
Điểm không quay lại được của một thay đổi là khi phần bên dưới đã bị phủ: tường đã trát, nền đã lát, trần đã đóng. Trước điểm đó, đổi gần như chỉ tốn công; sau điểm đó, đổi là phá. Người hay rơi vào vòng đổi ý liên tục thường là gia đình nhiều thế hệ ở chung, mỗi người một mong muốn, hoặc chủ nhà vừa sửa vừa xem thêm ý tưởng mới mỗi tối. Những điều cấm dưới đây không bắt ai phải giữ nguyên ý ban đầu; chúng chỉ giúp mỗi lần đổi là một quyết định có giá, có lịch, có người chịu.
Trước khi quyết định đổi: ba điều đừng làm
Đừng đổi ngay trong lúc đứng ở công trình vì một cảm giác chợt đến. Đứng giữa căn phòng đang dở, ánh sáng và kích thước khác bản vẽ nên rất dễ nảy ý mới, và thợ đang có mặt nên người ta muốn chốt luôn. Một chủ nhà ghé công trình buổi chiều, thấy phòng tối nên bảo trổ thêm cửa sổ, hôm sau mới biết bức tường đó giáp nhà bên. Thay vào đó, nói với thợ: "Em đang nghĩ đổi chỗ này, anh tạm làm phần khác, tối nay em báo." Về nhà ngủ một đêm, ý nào sáng hôm sau vẫn còn thấy đáng thì mới đổi.
Đừng đổi theo một bức ảnh đẹp mà không hỏi điều kiện của nhà mình. Ảnh bếp, phòng tắm trên mạng thường được chụp ở căn rộng, nhiều ánh sáng, với vật liệu khác. Chủ nhà đổi gạch, đổi màu, đổi bố cục theo ảnh, rồi thấy kết quả không giống. Thay vào đó, đưa ảnh cho thợ xem và hỏi: "Nhà mình làm kiểu này được không, khác gì so với cái đang làm, có phải đục thêm gì không?" Nếu thợ ngập ngừng, đó là dấu hiệu nên giữ phương án cũ.
Đừng để mỗi người trong nhà đổi một ý mà không chốt chung. Ông muốn kê giường chỗ này, con muốn tủ ở đó, cháu muốn ổ cắm thêm bên giường. Mỗi người dặn thợ một câu khi ghé qua. Thợ làm theo người dặn sau cùng, và cả nhà trách nhau. Thay vào đó, gom mọi ý đổi trong tuần vào một buổi tối, cả nhà chốt một danh sách, rồi người đầu mối mới báo thợ một lần.
Lúc báo thợ: bốn điều đừng làm
Đừng dặn thợ phụ đang làm mà bỏ qua người phụ trách. Thấy người đang cầm bay ở ngay đó, chủ nhà dặn luôn cho nhanh. Thợ phụ làm theo, người phụ trách không biết, tới khi đối chiếu bản vẽ thì phải làm lại, và không ai chịu phần công làm lại. Thay vào đó, gọi hoặc nhắn đúng người nhận việc: "Anh ơi em muốn đổi chỗ này, anh xem rồi dặn các em giúp em nhé." Một đầu mối ở mỗi bên là đủ tránh phần lớn rắc rối.
Đừng đổi trước rồi mới hỏi thêm bao nhiêu tiền và bao nhiêu ngày. Ngại hỏi tiền vì sợ bị coi là kẹt, người ta nói "anh cứ làm, tính sau". Tới cuối, phần "tính sau" cộng dồn thành một khoản lớn và không còn gì để bàn. Thay vào đó, trước khi đồng ý, hỏi đủ ba câu: "Đổi vậy thêm bao nhiêu tiền, chậm thêm mấy ngày, phần đã làm có phải bỏ không?" Có câu trả lời rồi mới nói "làm".
Đừng đổi khi vật liệu đã cắt hoặc đã đặt mà không hỏi phần nào mất trắng. Gạch đã cắt theo kích thước cũ, đá mặt bếp đã đặt gia công, cửa đã đo đặt làm. Đổi lúc này nghĩa là phần đó thành phế liệu hoặc phải đặt lại, và người trả thường là chủ nhà. Thay vào đó, hỏi thợ trước mỗi lần đổi: "Món nào liên quan đã đặt hay đã cắt rồi chưa?" Món nào đã đặt mà vẫn muốn đổi thì chấp nhận khoản mất đó một cách tỉnh táo, đừng đòi thợ gánh.
Đừng để các thay đổi lớn chỉ nằm trong lời nói. Đổi vị trí phòng, nâng nền, thêm một ô cửa là thay đổi lớn, nhưng thường được nói ra trong cuộc gọi hai phút. Về sau hai bên nhớ khác nhau về kích thước, vị trí. Thay vào đó, vẽ tay một sơ đồ đơn giản, ghi kích thước, chụp lại gửi thợ, nhờ thợ xác nhận. Thay đổi đụng tới tường chịu lực hay mặt tiền thì hỏi người có chuyên môn và tra quy định nơi ở trước.
Sau khi đã đổi: ba điều đừng làm
Đừng giữ tiền của thợ vì công trình chậm khi chính mình là người đổi. Đến hạn bàn giao, chủ nhà thấy chậm thì sốt ruột và giữ tiền. Nhưng phần chậm có khi đến từ ba lần đổi ý của chính nhà mình. Thợ thấy bất công, làm việc uể oải, công trình càng chậm thêm. Thay vào đó, tách bạch phần chậm vì đổi ý và phần chậm vì thợ; phần thứ nhất mình chịu, phần thứ hai mới bàn.
Đừng tự gọi thợ khác vào sửa lại phần vừa làm mà không báo đội đang làm. Không ưng một chỗ, chủ nhà gọi người quen vào sửa cho nhanh. Đội chính thấy có người khác can thiệp, từ chối bảo hành phần đó và cả các phần liên quan. Thay vào đó, nói với đội đang làm trước. Nếu vẫn muốn người khác làm phần riêng, thống nhất rõ ranh giới trách nhiệm bằng tin nhắn.
Đừng quên cập nhật bản vẽ hoặc ghi chú sau mỗi lần đổi. Đổi xong ai cũng quên. Vài năm sau khoan tường treo tủ, nhà khoan trúng đường dây vì vị trí thật khác bản vẽ cũ. Thay vào đó, sau mỗi thay đổi, chụp ảnh phần ẩn trước khi phủ, ghi chú vào bản vẽ hoặc sổ tay: "Ổ cắm bếp dời sang trái, dây đi chéo từ góc trần."
Những lần đổi ý đáng làm dù tốn thêm
Không phải lần đổi nào cũng là thiếu suy nghĩ. Khi đục tường ra thấy đường ống cũ đã mục, dây điện cũ đã giòn, thì đổi phương án để thay luôn là quyết định đúng, dù tốn thêm. Làm tiếp theo kế hoạch cũ rồi phủ lên một thứ đã hỏng mới là chỗ đáng tiếc.
Cũng đáng đổi khi nhận ra phương án cũ bất tiện cho người già hay trẻ nhỏ trong nhà: bậc cửa nhà vệ sinh quá cao, lối đi quá hẹp, công tắc đặt quá cao. Những thay đổi kiểu này nên làm sớm, càng trước khi phủ càng rẻ. Điều cần giữ vẫn như các mục trên: hỏi giá, hỏi ngày, ghi lại, và báo đúng người phụ trách. Đổi vì một lý do rõ ràng thì nhà mình ít khi phải đổi lần nữa, và thợ cũng dễ thông cảm hơn nhiều so với những lần đổi chỉ vì thấy một bức ảnh đẹp.
Bảng tự soát trước khi nói "đổi"
Trước mỗi lần định đổi, chỉ cần trả lời được năm dòng sau. Dòng nào chưa trả lời được thì chưa nên cho thợ làm.
| Đừng | Hậu quả hay gặp | Thay vào đó |
|---|---|---|
| Đổi ngay tại chỗ vì cảm giác | Đổi xong lại muốn đổi lại | Ngủ một đêm rồi quyết |
| Đổi theo ảnh mạng | Kết quả không giống ảnh | Hỏi thợ nhà mình làm được không |
| Mỗi người dặn một ý | Thợ làm theo người dặn cuối | Cả nhà chốt một danh sách |
| Dặn thợ phụ | Làm lại, không ai chịu công | Báo đúng người phụ trách |
| Đổi trước, hỏi giá sau | Khoản "tính sau" cộng dồn | Hỏi tiền, ngày, phần bỏ đi |
| Đổi khi vật liệu đã đặt | Phế liệu, đặt lại | Hỏi món nào đã cắt, đã đặt |
| Giữ tiền vì chậm do mình | Thợ uể oải, càng chậm | Tách phần chậm do ai |
| Không cập nhật bản vẽ | Khoan trúng dây, trúng ống về sau | Ảnh phần ẩn và ghi chú |
Không phải lần đổi nào cũng cần cân nhắc lâu. Đổi màu sơn trước khi sơn, đổi kiểu tay nắm trước khi lắp thường gần như không tốn gì. Bảng này dành cho những thay đổi đụng tới phần nằm bên dưới.
Đổi ý nhiều lần làm công trình rối: gỡ thế nào
Khi công trình đã qua nhiều lần đổi và không ai còn chắc phương án cuối là gì, dừng lại một nhịp:
- Xin thợ tạm dừng những phần chưa chắc, chỉ làm tiếp phần đã rõ.
- Cả nhà ngồi một buổi chốt phương án cuối cùng, vẽ lại bằng tay, ghi rõ kích thước và vị trí.
- Gặp thợ, đi lại từng phòng theo bản vẽ mới, cùng liệt kê phần phải làm lại, phần vật tư bỏ đi, thời gian thêm.
- Tính riêng chi phí của các lần đổi, thống nhất bằng tin nhắn; đây là phần nhà mình chịu.
- Hứa với nhau một quy tắc từ đây tới cuối: mọi thay đổi chỉ qua một người, chỉ quyết sau một đêm.
Nếu thay đổi đụng tới kết cấu, tường chung hay mặt tiền mà không chắc, đừng để thợ tự quyết; mời người có chuyên môn xem và tra quy định nơi ở trước khi làm tiếp.
Câu hỏi thường gặp
Đổi ý khi đang sửa nhà có phải trả thêm tiền cho thợ không?
Thường là có nếu thay đổi làm phát sinh công hoặc vật tư, nhất là khi phải phá phần đã làm. Mức cụ thể do hai bên thoả thuận; cách tốt nhất là hỏi rõ trước khi cho thợ bắt đầu làm theo ý mới.
Thợ từ chối làm theo ý đổi mới thì sao?
Hỏi lý do. Nhiều khi thợ thấy cách mới không hợp kỹ thuật hoặc ảnh hưởng phần khác. Nếu vẫn muốn đổi, có thể mời người có chuyên môn xem thêm, nhưng đừng ép thợ làm điều họ cho là không an toàn.
Đổi gạch khi đã lát được một nửa có nên không?
Chỉ nên khi phần đã lát thật sự không chấp nhận được, vì gạch đã lát phải đục bỏ và lớp nền có thể bị ảnh hưởng. Trước khi quyết, hỏi thợ chi phí và thời gian đục bỏ, so với việc giữ nguyên.
Làm sao biết thay đổi nào là nhỏ, thay đổi nào là lớn?
Cách nhận nhanh: thay đổi chỉ đụng lớp ngoài cùng như màu sơn, tay nắm là nhỏ; thay đổi phải đục, phải phá hoặc đụng điện nước, chống thấm là lớn. Thay đổi lớn luôn cần hỏi giá, ngày và ghi lại.
Có nên để thợ tự quyết những chi tiết nhỏ cho đỡ phiền không?
Có thể, nếu nói rõ từ đầu những chi tiết nào được tự quyết, ví dụ vị trí hộp nối hay chiều đi ống phụ. Những thứ ảnh hưởng tới cách dùng hằng ngày như vị trí ổ cắm, công tắc thì chủ nhà nên tự chốt.
Người nhà lớn tuổi muốn đổi mà mình không đồng ý thì làm sao?
Nghe hết lý do, vì người lớn thường nghĩ tới thói quen sinh hoạt mà người trẻ bỏ qua. Nếu vẫn không hợp, giải thích bằng chi phí và thời gian cụ thể thay vì bác bỏ, và chốt cùng nhau trước khi báo thợ.