Khi mua xe cũ của người quen, ba điều tuyệt nhiên đừng làm là: đừng bỏ qua việc xem xe và lái thử chỉ vì ngại, đừng để giá ở dạng "tuỳ em, bao nhiêu cũng được", và đừng mua xong rồi để xe đứng tên người cũ "cho tiện". Ba việc này không làm bạn mất tiền ngay, nhưng là nguồn của hầu hết những lần anh em, bạn bè giận nhau vì một chiếc xe.
Mua của người quen hỏng không phải vì ai gian, mà vì cả hai bên nể nhau nên bỏ qua những việc mà với người lạ ai cũng làm. Người bán ngại nói xe từng hỏng gì, người mua ngại xem kỹ, giá thì nói lấp lửng, tiền thì trả dần không ghi. Bài này đi theo thứ tự: trước khi nhận lời mua, lúc chốt giá và cách trả tiền, sau khi đã mang xe về, rồi tới bảng tóm tắt, cách gỡ khi đã lỡ và vài điều tưởng là thất lễ mà thật ra nên làm.
Vì sao mua của người quen lại hay sứt mẻ hơn mua người lạ
Tình huống quen thuộc: một người anh họ đổi xe mới và muốn bán lại chiếc cũ, một đồng nghiệp chuyển công tác, một người bạn cần tiền gấp. Bạn đang cần xe, nghe giá có vẻ mềm, lại là người quen nên nhận lời ngay. Sinh viên mua lại xe của anh chị khoá trên, con cháu mua lại xe của chú bác là những trường hợp hay gặp nhất.
Khác với mua của người lạ, ở đây không ai bị lừa theo nghĩa thông thường. Rủi ro nằm ở chỗ mọi thứ được làm bằng lời nói và sự tin cậy. Khi xe hỏng sau một tháng, người mua nghĩ người bán biết mà không nói; người bán nghĩ người mua đi không cẩn thận. Khi xe bị phạt hay va chạm mà vẫn đứng tên người cũ, người cũ bị gọi lên làm việc, còn người mới thì nghĩ chuyện nhỏ.
Điểm không quay lại được ở đây không phải lúc đưa tiền, mà là lúc một trong hai bên bắt đầu kể chuyện chiếc xe với người khác trong họ hay trong nhóm bạn. Lúc đó chuyện tiền đã thành chuyện thể diện.
Trước khi nhận lời mua: những điều đừng làm vì nể
Đừng bỏ qua việc xem xe kỹ và lái thử vì sợ người quen nghĩ mình nghi ngờ. Người mua nghĩ "anh ấy đi kỹ lắm, xem làm gì cho mất lòng". Nhưng người bán đi xe hằng ngày thường đã quen với tiếng lạ, độ rung, cái phanh hơi lệch, tới mức không còn thấy đó là lỗi. Một tháng sau bạn phát hiện, và câu hỏi "sao anh không nói" làm cả hai khó xử. Thay vào đó, nói trước một câu nhẹ nhàng: "Em xem kỹ chút để biết xe, sau này có gì em tự lo, không làm phiền anh." Xem như với người lạ, chạy thử một vòng, nếu được thì mang tới tiệm quen.
Đừng ngại hỏi lịch sử của chiếc xe. Người bán không nói vì nghĩ chuyện cũ không quan trọng, người mua không hỏi vì sợ tò mò. Xe từng ngập nước, từng va chạm, từng sửa lớn là những chuyện ảnh hưởng tới việc bạn dùng xe sau này. Thay vào đó, hỏi thẳng ba câu: "Xe từng bị ngập lần nào chưa anh? Từng đổ hay va chạm mạnh chưa? Đã thay hay sửa gì lớn chưa?" Hỏi theo kiểu để biết mà chăm xe, không phải để trả giá.
Đừng mua chỉ để giúp người quen đang kẹt tiền khi mình không thật cần xe. Người quen ngỏ lời bán vì cần tiền, bạn nhận mua cho họ đỡ khó dù chưa định đổi xe. Kết quả là bạn có một chiếc xe không hợp, phải bán lại với giá thấp hơn, rồi cả hai đều cảm thấy mình thiệt. Thay vào đó, nếu thật lòng muốn giúp, nói rõ: "Em chưa cần xe, nhưng em giới thiệu người mua giúp anh." Giúp tìm người mua thường hữu ích hơn mua một thứ mình không cần.
Lúc chốt giá và trả tiền: đừng để con số và cách trả ở dạng lấp lửng
Đừng chấp nhận giá "tuỳ em, bao nhiêu cũng được". Người bán nói vậy vì ngại nêu giá với người quen; người mua đưa một con số theo cảm nhận. Sau đó người bán nghe người khác nói xe mình đáng hơn, và trong lòng thấy bị thiệt. Thay vào đó, đề nghị cả hai cùng tham khảo vài tin đăng xe tương tự, rồi chốt một con số rõ ràng: "Em thấy xe như vầy ngoài thị trường quanh mức này, anh thấy được không?" Con số nói ra miệng và cả hai gật đầu thì không ai phải nghĩ lại.
Đừng trả dần cho người quen mà không ghi lại. Người mua chưa đủ tiền, người bán thông cảm cho trả dần. Không ai ghi gì vì "người nhà cả". Vài tháng sau, hai bên nhớ hai con số khác nhau về số đã trả, số còn lại, hạn trả. Thay vào đó, viết một tờ giấy ngắn có chữ ký hai bên: tổng giá, số đã trả, số còn lại, trả mỗi đợt bao nhiêu và vào khi nào. Mỗi lần trả thì chuyển khoản có ghi nội dung hoặc ký nhận. Ghi lại không phải vì nghi nhau, mà để không ai phải nhớ.
Đừng mua xe đang đứng tên một người khác trong nhà người bán mà người đó không có mặt. Xe đứng tên vợ, chồng, bố mẹ của người bán, và người bán nói "nhà anh cả, không sao". Đến lúc sang tên, người đứng tên lại không đồng ý hoặc đang ở xa. Thay vào đó, xin gặp người đứng tên hoặc nhờ người đó có văn bản đồng ý hợp lệ. Nguyên tắc chung là quyền bán xe thuộc người đứng tên; giấy tờ cụ thể thì tra quy định hiện hành.
Sau khi mang xe về: những điều đừng làm khiến chuyện nhỏ thành chuyện lớn
Đừng để xe đứng tên người bán "cho tiện, khi nào cần thì sang". Hai bên đều thấy thủ tục phiền nên hẹn lần sau. Lần sau thành mãi mãi. Trong thời gian đó, mọi chuyện liên quan tới chiếc xe trên giấy tờ vẫn gắn với người bán: vi phạm giao thông, va chạm, mất xe. Người bán bị gọi lên làm việc vì việc mình không làm, và tình thân sứt mẻ. Thay vào đó, hẹn cụ thể một ngày đi làm thủ tục sang tên, càng sớm càng tốt sau khi nhận xe. Thời hạn và thủ tục cụ thể thì tra quy định hiện hành.
Đừng quay lại đòi bớt giá sau khi đã đi xe vài tuần. Xe có lỗi nhỏ, người mua thấy mình mua đắt và nhắn đòi người bán bớt. Với người lạ, chuyện này đã khép lại từ lúc giao tiền; với người quen, nó mở ra một vết nứt. Thay vào đó, nếu lỗi là thứ người bán biết rõ mà giấu, nói chuyện trực tiếp, bình tĩnh và cụ thể. Còn nếu là hao mòn bình thường của xe cũ, chấp nhận và tự sửa.
Đừng kể lể xe hỏng với người khác trước khi nói với người bán. Bực mình, người mua kể với anh em trong họ, với nhóm bạn chung. Câu chuyện tới tai người bán theo một phiên bản khác hẳn. Thay vào đó, nếu có chuyện cần nói, nói thẳng với người bán trước, riêng tư. Câu mở đầu: "Xe đang bị thế này, em báo anh biết, không phải trách anh, chỉ hỏi anh có biết trước không."
Bảng tóm tắt: mua xe của người quen, đừng làm gì
Bảng này giúp bạn soát lại trước khi nhận lời và trước khi giao tiền.
| Đừng | Hậu quả hay gặp | Thay vào đó |
|---|---|---|
| Bỏ qua xem xe vì ngại | Phát hiện lỗi sau, hai bên khó xử | Xem như với người lạ, nói rõ lý do |
| Ngại hỏi lịch sử xe | Không biết xe từng ngập, va chạm | Hỏi ba câu: ngập, va chạm, sửa lớn |
| Mua chỉ để giúp người quen | Có xe không hợp, cả hai thấy thiệt | Giúp tìm người mua khác |
| Để giá "tuỳ em" | Người bán thấy bị thiệt về sau | Cùng tham khảo, chốt con số rõ |
| Trả dần không ghi | Hai bên nhớ hai con số khác nhau | Giấy ngắn có chữ ký, trả có dấu vết |
| Mua khi người đứng tên vắng mặt | Không sang tên được | Gặp người đứng tên hoặc có văn bản hợp lệ |
| Để xe đứng tên người cũ | Người cũ chịu chuyện của người mới | Hẹn ngày sang tên ngay |
| Đòi bớt giá sau vài tuần | Vết nứt trong quan hệ | Chỉ nói khi có lỗi bị giấu |
| Kể lể với người khác trước | Câu chuyện bị méo | Nói riêng với người bán trước |
Lỡ mua rồi và có chuyện thì gỡ thế nào
Mục tiêu khi gỡ là giữ được cả chiếc xe lẫn quan hệ. Đi theo thứ tự này để không làm chuyện lớn thêm.
- Bình tĩnh xác định vấn đề thuộc loại nào: hao mòn bình thường của xe cũ, lỗi người bán có thể đã biết, hay chuyện giấy tờ chưa xong.
- Nếu là chuyện giấy tờ, nhắn người bán hẹn một ngày cụ thể đi làm thủ tục, kèm lời cảm ơn. Đây là việc có lợi cho cả hai bên nên dễ nói nhất.
- Nếu là lỗi bạn nghĩ người bán đã biết, gặp riêng, kể đúng sự việc, hỏi chứ không kết luận. Nhiều khi người bán thật sự không để ý.
- Nếu là chuyện tiền trả dần đang lệch nhau, cùng ngồi lại đối chiếu từng lần chuyển khoản, ghi lại con số cuối cùng hai bên thống nhất.
- Nếu quan hệ căng tới mức không nói chuyện được, nhờ một người lớn trong nhà hoặc một người bạn chung mà cả hai tin làm trung gian. Việc lớn về giấy tờ thì hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Những điều tưởng là thất lễ mà thật ra nên làm
Nhiều người nghĩ viết giấy mua bán với người quen là thất lễ. Thật ra một tờ giấy đơn giản ghi xe nào, giá bao nhiêu, đã trả thế nào, ký hai bên là thứ bảo vệ cả hai. Người bán cũng cần nó để chứng minh mình đã bán xe từ ngày nào.
Mang xe đi tiệm kiểm tra cũng không phải nghi ngờ. Bạn nói khéo rằng mình muốn biết xe cần thay gì để chăm cho đúng. Người bán thường còn mừng vì chiếc xe của mình được chăm tiếp.
Còn chuyện trả giá, người quen cũng là người bán. Một câu đề nghị giá nhẹ nhàng, có lý do, không làm ai mất lòng. Cái làm mất lòng là im lặng chấp nhận rồi về sau kể lể là mình bị bán đắt. Nói giá lúc đầu, rõ ràng một lần, đỡ hơn nhiều so với nhắc đi nhắc lại về sau.
Câu hỏi thường gặp
Có nên mua xe cũ của người quen không?
Nên, nếu bạn làm đủ những việc như với người lạ: xem xe, hỏi lịch sử, chốt giá rõ, ghi lại cách trả tiền và sang tên ngay. Mua của người quen có lợi là biết nguồn gốc xe, chỉ hỏng khi mọi thứ bị bỏ qua vì nể.
Mua xe của người quen có cần viết giấy mua bán không?
Có. Một tờ giấy đơn giản ghi xe, giá, cách trả, ngày giao và chữ ký hai bên giúp cả người bán lẫn người mua. Việc sang tên chính thức thì làm theo thủ tục hiện hành, tờ giấy này không thay thế được.
Mua xe của người quen chưa sang tên có sao không?
Có rủi ro cho cả hai bên. Trên giấy tờ, xe vẫn gắn với người bán, nên những chuyện phát sinh có thể làm phiền người bán. Nên hẹn ngày làm thủ tục ngay sau khi nhận xe và tra quy định hiện hành về thời hạn.
Người quen cho trả góp xe thì nên làm thế nào cho rõ ràng?
Ghi một tờ giấy có tổng giá, số đã trả, số còn lại, từng đợt trả và hạn, có chữ ký hai bên. Mỗi lần trả nên chuyển khoản có ghi nội dung để cả hai tự đối chiếu được.
Mua xe của người quen về bị hỏng thì có nên đòi lại tiền?
Tuỳ lỗi. Hao mòn bình thường của xe cũ thì nên tự lo. Nếu là lỗi lớn mà bạn có lý do tin người bán đã biết và giấu, gặp riêng nói chuyện bình tĩnh trước, đừng kể với người khác trước.
Ngại xem xe kỹ khi mua của người quen thì nói thế nào?
Một câu gọn: "Em xem kỹ chút để biết xe, sau này có gì em tự lo, không làm phiền anh." Câu này cho thấy bạn xem để chịu trách nhiệm, không phải để bắt lỗi.