Có thể cho mượn xe, nhưng ba điều tuyệt nhiên đừng làm là: đừng cho mượn khi chưa biết người mượn có giấy phép lái xe phù hợp và đang tỉnh táo, đừng cho mượn mà không hẹn rõ đi đâu, bao giờ trả, và nếu đem xe đi cầm thì đừng ký giấy "mua bán xe" thay cho giấy cầm. Chiếc xe vẫn đứng tên bạn, nên chuyện người khác làm với nó có thể tìm về bạn.
Cho mượn xe và cầm xe là hai việc rất đời thường: một người bạn cần xe đi vài hôm, một người họ hàng mượn xe về quê, một lúc kẹt tiền phải đem xe đi cầm. Chúng hay hỏng vì nể, vì vội, và vì nghĩ chỉ là chuyện nhỏ. Bài này không khuyên ai đi cầm hay vay tiền, chỉ nêu những việc không nên làm theo hai chặng: khi cho mượn xe và khi đem xe đi cầm; sau đó là bảng tóm tắt, cách gỡ và vài điều tưởng cấm mà không sao. Pháp lý chỉ nêu nguyên lý, chi tiết cần tra văn bản hiện hành.
Vì sao cho mượn xe và cầm xe hay thành chuyện
Khi cho mượn xe, bạn giao một tài sản đứng tên mình cho người khác dùng mà không có người giám sát. Nếu người mượn vi phạm giao thông, va chạm, hay đơn giản là làm hỏng xe, bạn sẽ là người đầu tiên được hỏi tới, vì giấy tờ ghi tên bạn. Tuỳ trường hợp, người giao xe cho người không đủ điều kiện điều khiển cũng có thể bị xử lý theo quy định hiện hành.
Khi đem xe đi cầm, bạn giao xe và có khi cả giấy tờ cho một người hoặc một cơ sở khác để đổi lấy một khoản tiền. Nếu giấy tờ ký không rõ, quá hạn không chuộc kịp, hoặc nơi nhận cầm không đàng hoàng, bạn có thể mất xe với giá thấp hơn hẳn giá trị của nó.
Điểm không quay lại được ở cả hai chuyện là lúc chìa khoá và giấy tờ rời tay bạn. Sau đó, bạn chỉ còn lời hứa của người kia.
Khi cho mượn xe: những điều đừng làm vì nể
Đừng cho mượn khi chưa biết người mượn có giấy phép lái xe phù hợp. Người mượn là bạn thân, em họ, đồng nghiệp, bạn ngại hỏi. Nhưng nếu người lái không có giấy phép phù hợp và gặp chuyện, rắc rối không chỉ dành cho họ mà có thể cả cho người giao xe. Thay vào đó, hỏi nhẹ: "Em có bằng lái loại này chưa, anh hỏi cho chắc thôi." Nếu chưa có, từ chối khéo hoặc đề nghị chở họ đi.
Đừng cho mượn khi người mượn đã uống rượu bia hoặc đang mệt. Cuối bữa tiệc, một người bạn mượn xe về vì xe của họ hết xăng. Bạn nể nên đưa. Một người đã uống rượu bia cầm lái là chuyện nguy hiểm cho chính họ và người khác, và chiếc xe đứng tên bạn. Thay vào đó, nói thẳng: "Hôm nay em đã uống rồi, anh gọi xe cho em về, mai qua lấy xe sau." Gọi giúp một chiếc xe là cách giữ cả người lẫn xe.
Đừng cho mượn mà không hẹn rõ đi đâu và bao giờ trả. "Cho anh mượn xe vài hôm" là câu hay gặp. Vài hôm thành một tuần, một tuần thành một tháng, và bạn không biết xe đang ở đâu. Thay vào đó, hẹn cụ thể: "Anh dùng tới tối thứ năm nhé, đi trong thành phố thôi phải không?" Nếu người mượn muốn đi xa, đó là một cuộc nói chuyện khác.
Đừng để người mượn tự ý sửa, thay đồ hay cho người khác mượn tiếp. Xe hỏng dọc đường, người mượn mang vào một tiệm bất kỳ thay đồ cho nhanh, hoặc cho bạn của họ mượn tiếp. Khi xe về tay bạn, bạn không biết nó đã qua những gì. Thay vào đó, dặn trước: "Có gì hỏng thì gọi anh trước nhé, và em đừng cho ai mượn tiếp." Một câu dặn trước dễ nói hơn một câu trách sau.
Đừng im lặng khi xe về tay mà có dấu hiệu bị phạt hay va chạm. Người mượn trả xe kèm một vết trầy mới, hoặc vài tuần sau bạn nhận được thông báo vi phạm ở thời điểm xe đang được cho mượn. Bạn ngại hỏi nên bỏ qua, rồi tự chịu. Thay vào đó, khi nhận lại xe, nhìn quanh một vòng ngay lúc đó và hỏi luôn. Nếu có thông báo vi phạm trong thời gian cho mượn, báo cho người mượn biết và cùng giải quyết theo quy định hiện hành.
Khi đem xe đi cầm: những điều đừng làm lúc đang kẹt tiền
Đừng ký giấy "mua bán xe" thay cho giấy cầm. Có nơi nhận cầm đề nghị ký giấy mua bán "cho nhanh, chuộc lại thì huỷ". Trên giấy, bạn đã bán xe. Nếu quá hạn một chút, hoặc nơi nhận cầm không giữ lời, bạn rất khó chứng minh đó chỉ là cầm. Thay vào đó, chỉ ký giấy ghi đúng bản chất là cầm cố, có ngày cầm, khoản tiền, hạn chuộc, những gì xảy ra khi quá hạn. Không hiểu điều nào thì hỏi lại cho tới khi hiểu.
Đừng giao giấy tờ gốc và chìa dự phòng mà không có biên nhận. Nơi nhận cầm giữ xe, giữ giấy, giữ cả chìa dự phòng. Bạn chỉ có lời hứa. Khi đến chuộc, có thể có tranh cãi về tình trạng xe hay những gì đã giao. Thay vào đó, xin biên nhận ghi rõ giao những gì, tình trạng xe lúc giao, có chữ ký và tên nơi nhận cầm; chụp ảnh xe và giấy tờ trước khi giao.
Đừng đem đi cầm chiếc xe không đứng tên mình. Xe đứng tên bố mẹ, vợ chồng, hay xe đang mượn của người khác, người kẹt tiền nghĩ "chuộc lại nhanh thôi, không ai biết". Đem tài sản không phải của mình đi cầm khi chưa được người đứng tên đồng ý là chuyện có thể vướng pháp lý nghiêm trọng, chưa kể mất lòng người thân. Thay vào đó, nếu không phải xe của bạn, không đem đi cầm. Nếu là xe gia đình, phải có sự đồng ý của người đứng tên theo cách hợp lệ.
Đừng cầm khi chưa tính rõ ngày chuộc và chuyện gì xảy ra nếu quá hạn. Người kẹt tiền chỉ nghĩ tới khoản tiền trước mắt. Nhưng khoản phí khi cầm thường cao hơn hẳn mặt bằng chung, và quá hạn có thể dẫn tới mất xe. Thay vào đó, trước khi ký, đọc kỹ điều khoản quá hạn và hỏi lại bằng lời: "Nếu em chậm vài ngày thì sao?" Nếu thấy mình không chắc chuộc kịp, cân nhắc các cách khác trước khi giao xe.
Bảng tóm tắt: cho mượn xe và cầm xe, đừng làm gì
Bảng gom cả hai tình huống để bạn soát lại trước khi đưa chìa khoá.
| Đừng | Hậu quả hay gặp | Thay vào đó |
|---|---|---|
| Cho mượn khi chưa biết có bằng lái | Người giao xe có thể bị liên quan | Hỏi nhẹ, chưa có thì chở đi |
| Cho người đã uống rượu bia mượn | Nguy hiểm, xe đứng tên mình | Gọi xe cho họ về |
| Không hẹn rõ đi đâu, bao giờ trả | Không biết xe đang ở đâu | Hẹn ngày giờ và phạm vi đi |
| Để người mượn tự sửa, cho mượn tiếp | Xe qua tay nhiều người | Dặn trước gọi mình khi hỏng |
| Im lặng khi có dấu hiệu phạt, va chạm | Tự chịu chuyện người khác gây ra | Kiểm xe khi nhận, hỏi ngay |
| Ký giấy mua bán thay giấy cầm | Mất xe khi có chuyện | Giấy ghi đúng là cầm cố |
| Giao giấy, chìa không biên nhận | Tranh cãi khi chuộc | Biên nhận, chụp ảnh trước khi giao |
| Cầm xe không đứng tên mình | Vướng pháp lý, mất lòng người thân | Không cầm nếu không phải xe mình |
| Cầm khi chưa tính hạn chuộc | Quá hạn mất xe | Đọc kỹ điều khoản quá hạn |
Lỡ cho mượn hoặc đem cầm rồi và có chuyện thì gỡ thế nào
Đi theo thứ tự, ưu tiên giữ bằng chứng và nói chuyện trực tiếp trước.
- Nếu người mượn không trả xe đúng hẹn và không liên lạc được, nhắn tin, gọi điện và giữ lại mọi lịch sử liên lạc. Nếu quá lâu và có dấu hiệu chiếm giữ, trình báo với công an cấp xã.
- Nếu nhận thông báo vi phạm trong thời gian cho mượn, đối chiếu thời điểm, báo người mượn và cùng làm việc với cơ quan chức năng theo quy định hiện hành.
- Nếu xe bị va chạm khi cho mượn, ưu tiên hỏi thăm người, rồi mới tới chuyện xe. Gọi 115 nếu có người bị thương. Ghi lại sự việc, không tự kết luận lỗi.
- Nếu đã ký giấy cầm không rõ ràng, đến chuộc càng sớm càng tốt, mang theo mọi giấy tờ, biên nhận và ảnh chụp.
- Nếu nơi nhận cầm không cho chuộc hoặc tự ý bán xe, giữ bằng chứng và hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi làm gì tiếp.
Những điều tưởng cấm mà thật ra không sao
Nhiều người nghĩ hỏi người mượn có bằng lái hay không là thất lễ. Thật ra đó là câu hỏi bảo vệ chính người mượn. Người hiểu chuyện sẽ không phật lòng, còn người phật lòng vì câu hỏi này thì càng nên cân nhắc.
Cũng có người nghĩ đã cho mượn thì không được nhắc giờ trả, kẻo mang tiếng tính toán. Một câu nhắc nhẹ trước giờ hẹn không phải tính toán, mà giúp người mượn sắp xếp.
Còn chuyện từ chối cho mượn, không có gì sai khi bạn nói "xe này anh cần dùng hằng ngày" hay "xe đứng tên bố anh, anh không tự quyết được". Một lời từ chối rõ ràng, nhẹ nhàng giữ quan hệ tốt hơn một lần cho mượn rồi giận nhau.
Riêng chuyện cầm xe, có người nghĩ đọc kỹ giấy và hỏi đi hỏi lại điều khoản quá hạn là làm khó nơi nhận cầm. Ngược lại, nơi làm ăn đàng hoàng thường sẵn sàng giải thích, vì giấy rõ ràng cũng bảo vệ chính họ. Chỗ nào gạt đi bằng câu "ký đi, ai cũng ký vậy" thì đó là lúc nên dừng lại.
Câu hỏi thường gặp
Có nên cho bạn bè mượn xe máy không?
Có thể, nếu bạn biết người mượn có giấy phép lái xe phù hợp, đang tỉnh táo, và hai bên hẹn rõ đi đâu, bao giờ trả. Không chắc những điều này thì nên từ chối khéo hoặc đề nghị chở họ đi.
Cho mượn xe bị phạt nguội thì ai chịu?
Xe đứng tên bạn nên thông báo thường gửi về bạn trước. Nên đối chiếu thời điểm vi phạm với thời gian cho mượn, báo người mượn và cùng làm việc với cơ quan chức năng theo quy định hiện hành.
Cho người không có bằng lái mượn xe có sao không?
Có thể có rắc rối cho cả người lái lẫn người giao xe, tuỳ quy định hiện hành. Nên hỏi trước, và nếu người mượn chưa có giấy phép phù hợp thì không giao xe.
Cầm xe có nên ký giấy mua bán không?
Không nên. Chỉ ký giấy ghi đúng bản chất là cầm cố, có ngày cầm, khoản tiền, hạn chuộc và điều xảy ra khi quá hạn. Ký giấy mua bán thay giấy cầm khiến bạn khó chứng minh khi có chuyện.
Có được đem xe của bố mẹ đi cầm không?
Không nên tự ý làm. Xe không đứng tên bạn thì cần sự đồng ý hợp lệ của người đứng tên. Tự ý đem tài sản của người khác đi cầm có thể vướng pháp lý và làm mất lòng người thân.
Người mượn xe không trả thì làm sao?
Giữ lại mọi tin nhắn, cuộc gọi, liên hệ trực tiếp và hẹn hạn trả cụ thể. Nếu không liên lạc được hoặc có dấu hiệu chiếm giữ, trình báo với công an cấp xã nơi bạn ở.