TuyetNhien.comTuyệt Nhiên
Chăm cha mẹ già và người thân

Cha mẹ già bị lừa qua điện thoại: những điều con cái không nên làm trước và sau

Cha mẹ già bị lừa qua điện thoại: những điều con cái không nên làm khi dặn dò, khi cha mẹ nhận cuộc gọi lạ và sau khi đã mất tiền, kèm cách gỡ và cách phòng lại.

An elderly woman in profile turned away sitting on a sofa holding a mobile phone with the screen off, her daughter's hand resting on her shoulder, warm afternoon light, side view

Ba điều không nên làm nhất khi lo chuyện cha mẹ già bị lừa qua điện thoại: chỉ dặn chung chung “đừng nghe người lạ” mà không cho cha mẹ một quy tắc làm được; mắng cha mẹ sau khi đã lỡ mất tiền; và chậm báo nơi giữ tiền, cơ quan chức năng vì xấu hổ. Kẻ lừa đảo dựa vào nỗi sợ và sự vội của người già; con cái giúp cha mẹ bằng một quy tắc đơn giản và một chỗ dựa không bị trách, chứ không phải bằng lời rầy.

Chuyện này hay hỏng vì con nghĩ cha mẹ mình tỉnh táo, không ai lừa được, nên không dặn kỹ; khi chuyện xảy ra lại giận vì cha mẹ “dễ tin quá”. Cha mẹ bị mắng thì lần sau giấu, mà giấu là điều kẻ lừa mong nhất. Bài chia ba chặng: dặn dò trước, khi cha mẹ đang nghe một cuộc gọi lạ, và sau khi đã mất tiền. Bài chỉ tả thủ đoạn đủ để nhận ra, không đi vào cách cài đặt máy móc.

Những cuộc gọi nhắm vào người già thường diễn ra thế nào

Có vài kiểu hay gặp. Một là giả người quen hoặc nhân viên nơi khám báo con, cháu đang cấp cứu, cần chuyển tiền ngay. Hai là giả cơ quan nhà nước báo cha mẹ dính vào một vụ việc, yêu cầu giữ bí mật và chuyển tiền để “chứng minh trong sạch”. Ba là báo trúng thưởng, được nhận quà, chỉ cần nộp một khoản phí trước. Điểm chung là gấp, là sợ, và là dặn đừng nói với ai.

Người già dễ bị nhắm tới vì hay ở nhà một mình, tin người, sợ cơ quan, thương con cháu nên nghe tin con gặp nạn là cuống. Kẻ lừa thường giữ máy liên tục để người nghe không kịp gọi hỏi ai.

Điểm không quay lại được là lúc tiền đã chuyển đi và bị rút. Mọi thứ phía trước mốc này là để cha mẹ dừng lại kịp một nhịp; mọi thứ sau mốc này là để báo thật nhanh và giữ cha mẹ khỏi bị lừa lần hai.

Lúc dặn dò trước: đừng dặn những điều không ai làm theo được

Đừng chỉ dặn “đừng nghe điện thoại người lạ”. Người già vẫn phải nghe máy lạ: nơi khám gọi hẹn, người giao hàng, họ hàng đổi số. Lời dặn chung chung không giúp được gì lúc cần. Thay vào đó, cho cha mẹ một quy tắc duy nhất, dễ nhớ: bất kỳ ai gọi tới mà nhắc tới chuyển tiền, đọc mã số, hay dặn giữ bí mật, thì cúp máy và gọi cho một người con trước. Viết quy tắc đó ra, dán cạnh chỗ để điện thoại.

Đừng nghĩ cha mẹ mình tỉnh táo nên không cần nói. Kẻ lừa không nhắm vào người kém hiểu biết, mà nhắm vào lúc người ta hoảng. Một ông giáo về hưu vẫn chuyển tiền khi nghe tin cháu nội “đang trong phòng mổ”. Thay vào đó, nói chuyện này như chuyện chung của cả nhà, kể các kiểu lừa hay gặp, và nói rõ: con cũng có thể bị, nên cả nhà cùng giữ quy tắc.

Đừng để cha mẹ không có cách nào kiểm tra nhanh tin dữ về con cháu. Nghe tin con gặp nạn, cha mẹ gọi cho con không được thì càng cuống. Thay vào đó, cả nhà thống nhất một câu hỏi riêng mà người ngoài không biết, và đưa cho cha mẹ số của vợ hoặc chồng con, số của một anh chị em khác, để nếu không gọi được người này thì gọi người kia.

Đừng nói với cha mẹ rằng cơ quan nhà nước có thể gọi điện bắt chuyển tiền. Có người con, vì không biết, lại dặn cha mẹ “công an gọi thì phải nghe theo”. Thay vào đó, nói rõ nguyên tắc: cơ quan nhà nước làm việc bằng giấy mời, ở trụ sở, không yêu cầu chuyển tiền qua điện thoại; gặp cuộc gọi như vậy thì cúp máy, gọi cho con hoặc tự tới công an nơi cư trú để hỏi.

Khi cha mẹ đang nghe một cuộc gọi lạ

Đừng để cha mẹ nghĩ rằng cúp máy ngang là bất lịch sự. Người già được dạy phải lễ phép, nên cứ nghe tới cùng. Thay vào đó, dặn trước một câu để thoát: “Dạ, để hỏi lại con cháu trong nhà rồi gọi lại sau,” rồi cúp máy luôn. Nói với cha mẹ rằng người tốt sẽ chờ được, chỉ kẻ lừa mới không cho cúp máy.

Đừng để cha mẹ một mình làm mọi việc chuyển tiền lớn. Cho tiện, cha mẹ tự chuyển mọi khoản. Thay vào đó, thống nhất trong nhà: khoản nào lớn hơn mức tiêu thường ngày thì có một người con biết trước khi chuyển; nếu cha mẹ muốn, cùng cha mẹ tới nơi giữ tiền hỏi cách đặt giới hạn chuyển tiền cho phù hợp.

Đừng để cha mẹ đọc bất kỳ mã số nào nhận qua tin nhắn cho người đang gọi. Kẻ lừa hay nói “bác đọc giúp mã vừa gửi để xác nhận”, nghe như thủ tục bình thường. Người già không biết mã đó là chìa khoá vào tiền của mình. Thay vào đó, dặn đơn giản: mã số gửi về điện thoại là của riêng mình, không đọc cho ai, kể cả người xưng là nhân viên, là con cháu.

Đừng gọi lại vào số vừa gọi tới để kiểm tra. Nhiều người nghĩ gọi lại là biết thật giả, nhưng đầu bên kia vẫn là kẻ lừa. Thay vào đó, dặn cha mẹ tự tra số của người thân, của cơ quan từ chỗ quen thuộc, không dùng số người lạ đọc cho.

Sau khi cha mẹ đã lỡ mất tiền

Đừng mắng cha mẹ. Giận vì mất tiền, con buột miệng “sao má dễ tin vậy”. Cha mẹ vốn đã xấu hổ, nghe thêm càng suy sụp, có người bỏ ăn mất ngủ nhiều ngày, lần sau có chuyện thì giấu. Thay vào đó, câu đầu tiên là: “Má không sao là được, mình cùng lo, tiền tính sau.”

Đừng chần chừ báo nơi giữ tiền và công an vì sợ mất mặt. Mỗi giờ chậm trễ là tiền đi xa thêm. Thay vào đó, ngay khi biết, gọi nơi giữ tiền của cha mẹ báo giao dịch bị lừa, đề nghị tạm khoá, rồi trình báo công an nơi cư trú, mang theo điện thoại, giấy tờ, ghi lại số đã gọi, thời gian, nội dung.

Đừng tin người tự xưng giúp lấy lại tiền bị lừa. Sau khi mất tiền, nhiều người nhận được cuộc gọi hay tin nhắn hứa lấy lại tiền nếu nộp phí trước. Đó thường là lần lừa thứ hai. Thay vào đó, chỉ làm việc với công an và nơi giữ tiền, tự tới hoặc tự gọi số đã biết.

Đừng tịch thu điện thoại hay cắt hết tiền của cha mẹ. Hoảng quá, con lấy luôn điện thoại, giữ hết tiền. Cha mẹ thấy như bị phạt, mất liên lạc với bạn bè, họ hàng. Thay vào đó, giữ cho cha mẹ quyền tự chủ, chỉ thêm các lớp an toàn đã bàn ở trên.

Những lời khuyên truyền miệng không nên theo

“Cứ không nghe máy số lạ là xong.” Nghe thì gọn, nhưng người già sẽ lỡ cả cuộc gọi của nơi khám, của người giao thuốc, của họ hàng. Nghe máy không nguy hiểm; nguy hiểm là làm theo yêu cầu chuyển tiền, đọc mã. Quy tắc cúp máy khi nhắc chuyện tiền thực tế hơn.

“Kẻ lừa nói giọng lạ, nghe là biết.” Nhiều cuộc gọi lừa nói giọng rất bình thường, xưng hô lễ phép, biết cả tên con cháu. Không nên dạy cha mẹ nhận ra bằng giọng; dạy cha mẹ nhận ra bằng nội dung: gấp, sợ, tiền, bí mật.

“Bị lừa một lần là nhớ đời, không bị lại.” Người đã bị lừa lại dễ bị nhắm tới lần nữa, nhất là bằng lời hứa lấy lại tiền. Sau một lần, càng cần nhắc lại quy tắc và ở gần cha mẹ nhiều hơn trong vài tuần.

Bảng tóm: những điều không nên làm và việc thay thế

Dán bảng này ở nhà cha mẹ hay gửi vào nhóm gia đình đều được.

ĐừngHậu quả hay gặpThay vào đó
Dặn chung “đừng nghe người lạ”Không dùng được lúc cầnQuy tắc: nhắc chuyển tiền thì cúp máy, gọi con
Nghĩ cha mẹ tỉnh táo, không cần nóiHoảng là chuyển tiềnNói như chuyện chung của cả nhà
Không có cách kiểm tra tin dữCuống, chuyển ngayCâu hỏi riêng, số người thân thứ hai
Dặn “công an gọi thì phải nghe”Bị giả danh doạ dẫmCơ quan không bắt chuyển tiền qua điện thoại
Ngại cúp máy ngangBị giữ máy, không kịp hỏi aiCâu thoát: hỏi con rồi gọi lại
Để cha mẹ tự chuyển khoản lớnMất khoản lớn một lầnKhoản lớn có một người con biết trước
Gọi lại số vừa gọi tớiVẫn gặp kẻ lừaTự tra số từ chỗ quen
Mắng cha mẹSuy sụp, lần sau giấuTrấn an trước, tiền tính sau
Chậm báoTiền bị rút hếtBáo nơi giữ tiền, công an ngay
Tin người hứa lấy lại tiềnBị lừa lần haiChỉ làm việc với công an, nơi giữ tiền

Lỡ rồi: các bước trong giờ đầu sau khi biết cha mẹ bị lừa

Làm theo thứ tự, người con nào biết trước thì làm luôn, báo anh chị em sau:

  1. Trấn an cha mẹ, ngồi cạnh, hỏi lại từ đầu: ai gọi, nói gì, đã chuyển bao nhiêu, vào đâu, lúc mấy giờ; ghi lại ngay.
  2. Gọi nơi giữ tiền của cha mẹ qua số đã biết từ trước, báo giao dịch bị lừa, đề nghị tạm khoá tài khoản và hỏi các bước tiếp theo.
  3. Trình báo công an nơi cư trú, mang theo điện thoại của cha mẹ, giấy tờ tuỳ thân, các tin nhắn, biên lai nếu có.
  4. Đổi mật khẩu, mã số mà cha mẹ đã đọc cho người lạ (nếu có) cùng với nhân viên nơi giữ tiền; không nhờ người ngoài làm hộ.
  5. Theo dõi sức khoẻ và tâm trạng của cha mẹ trong những ngày sau; nếu cha mẹ bỏ ăn, mất ngủ kéo dài, buồn chán nặng, đưa đi khám bác sĩ, khẩn cấp thì gọi 115.

Chuyện có lấy lại được tiền hay không tuỳ từng vụ, không ai hứa trước được. Điều chắc là cha mẹ không bị mất thêm, và không phải chịu cảm giác mình có lỗi một mình.

Câu hỏi thường gặp

Làm sao dặn bố mẹ già để không bị lừa qua điện thoại?

Cho cha mẹ một quy tắc duy nhất, dễ nhớ: ai gọi tới mà nhắc chuyện chuyển tiền, đọc mã số hay dặn giữ bí mật thì cúp máy và gọi cho một người con trước. Viết ra, dán cạnh chỗ để điện thoại, nhắc lại vài tháng một lần.

Bố mẹ đã chuyển tiền cho kẻ lừa thì phải làm gì ngay?

Trấn an cha mẹ, ghi lại thông tin cuộc gọi, gọi ngay nơi giữ tiền qua số đã biết để báo và đề nghị tạm khoá, rồi trình báo công an nơi cư trú. Càng báo sớm càng có cơ hội ngăn tiền bị rút.

Có nên mắng bố mẹ vì để bị lừa không?

Không nên. Cha mẹ đã xấu hổ, mắng thêm dễ làm suy sụp và lần sau giấu chuyện. Trấn an trước, cùng lo các bước báo cáo, rồi bàn lại quy tắc an toàn khi mọi người đã bình tĩnh.

Có người gọi hứa lấy lại tiền bị lừa với điều kiện nộp phí, có nên tin?

Không nên. Đó thường là lần lừa thứ hai nhắm vào người vừa mất tiền. Chỉ làm việc với công an và nơi giữ tiền, tự tới hoặc gọi qua số mình đã biết từ trước.

Cơ quan nhà nước có gọi điện yêu cầu chuyển tiền không?

Theo nguyên tắc, cơ quan nhà nước làm việc bằng giấy mời và tại trụ sở, không yêu cầu người dân chuyển tiền qua điện thoại. Gặp cuộc gọi như vậy thì cúp máy và tự tới công an nơi cư trú để hỏi.

Có nên giữ hết tiền và điện thoại của bố mẹ sau khi bị lừa?

Không nên tước hết. Cha mẹ cần giữ quyền tự chủ và liên lạc với bạn bè, họ hàng. Thay vào đó, thêm lớp an toàn: khoản lớn có một người con biết trước, đặt giới hạn chuyển tiền phù hợp, quy tắc cúp máy khi bị hỏi chuyện tiền.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138