Ba điều tuyệt nhiên đừng làm khi bán chịu ở quán: đừng cho ghi sổ chỉ vì ngại từ chối lần đầu, đừng nhận cơm văn phòng trả cuối tháng mà không biết rõ ai là người chịu trả, và đừng ghi nợ một phía bằng trí nhớ mà không có xác nhận của khách. Phần lớn khoản nợ khó đòi ở quán nhỏ bắt đầu từ một trong ba chỗ này.
Quán nhỏ sống nhờ khách quen, và bán chịu là cách giữ khách quen rất tự nhiên: hôm nay quên ví, cuối tháng chưa có lương, văn phòng gần đó đặt cơm mỗi ngày. Cái khó là khoản ghi sổ nằm im trên giấy, không ai thấy nó lớn dần. Bài chia làm ba quãng: lúc bắt đầu cho ghi, trong lúc ghi, và lúc đòi. Bài nói chuyện quán ăn, quán nước, không bàn bán chịu cho doanh nghiệp lớn.
Bán chịu ở quán diễn ra thế nào
Thường có hai kiểu. Kiểu thứ nhất là khách lẻ quen mặt: người làm gần đó ăn sáng mỗi ngày, cuối tuần trả một lần, hoặc một hôm quên ví xin ghi lại. Kiểu thứ hai là đặt theo nhóm: một văn phòng, một công trình, một lớp học đặt cơm hay nước mỗi ngày, hẹn cuối tháng thanh toán. Kiểu thứ hai nghe chắc ăn hơn, nhưng thường lại là chỗ khoản nợ lớn nhất.
Điểm không quay lại được trong bán chịu không phải lúc cho ghi lần đầu, mà là lúc khoản nợ đã lớn tới mức khách ngại quay lại. Khi đó, quán vừa mất tiền, vừa mất luôn khách quen. Người hay vấp là chủ quán dễ tính, quán ở khu dân cư nơi ai cũng biết nhau, và quán mới mở đang cần giữ khách.
Khoản ghi sổ của một quán nhỏ thường không lớn ở từng người, nhưng cộng lại có thể bằng cả tiền nhập hàng của một tuần. Cái nguy là nó lớn dần một cách lặng lẽ, và chủ quán thường chỉ nhận ra khi đến hạn trả tiền nhà hay tiền hàng mà quầy không đủ.
Lúc bắt đầu cho ghi: đừng để cái ngại quyết thay mình
Đừng cho ghi sổ chỉ vì ngại từ chối lần đầu. Khách nói "em quên ví, mai em gửi", chủ quán gật cho đẹp lòng. Lần đầu thì không sao, nhưng nó mở ra một thói quen mà sau đó rất khó đóng lại. Thay vào đó, đặt sẵn một quy tắc của quán và nói nhẹ nhàng: "Quán em nhỏ nên chỉ cho ghi trong ngày, mai anh ghé gửi giúp em". Có quy tắc chung thì từ chối không còn là chuyện cá nhân.
Đừng nhận cơm văn phòng trả cuối tháng mà không biết ai là người chịu trả. Người đặt cơm thường là một nhân viên đứng ra gom. Chủ quán nghĩ đó là việc của công ty, công ty lại nghĩ từng người tự trả. Cuối tháng, người gom nghỉ việc, những người còn lại nói đã đưa tiền cho người đó. Thay vào đó, hỏi rõ ngay từ đầu: "Cuối tháng công ty chuyển hay từng anh chị tự trả ạ? Em gửi bảng kê cho ai xác nhận?". Mỗi tuần gửi bảng kê cho đúng người đó xác nhận bằng tin nhắn.
Đừng cho ghi mà không có hạn mức. Không có hạn mức thì khoản nợ tăng theo thói quen của khách, không theo khả năng chịu đựng của quán. Thay vào đó, tự đặt cho mỗi khách một mức tối đa và một thời hạn, chạm một trong hai là nhắc trả trước khi ghi tiếp.
Trong lúc ghi: đừng để sổ chỉ có một người biết
Đừng để nhân viên tự quyết cho ai ghi sổ. Khách quen hay xin ghi lúc chủ quán vắng, nhân viên ngại từ chối nên gật. Nhân viên nghỉ việc, sổ nợ thành một mớ không ai rõ. Thay vào đó, nói rõ với nhân viên chỉ chủ quán mới được đồng ý cho ghi, và đưa sẵn một câu để nói với khách: "Dạ em không được tự cho ghi, anh chờ em gọi hỏi chị chủ một chút".
Đừng ghi nợ bằng trí nhớ hay ghi một phía. Quán đông, ghi vội một dòng không ngày tháng, hoặc nhớ trong đầu. Tới lúc đòi, khách nói "hình như anh trả rồi", chủ quán không có gì để đối chiếu. Thay vào đó, mỗi lần ghi có ngày, món, số tiền; cuối tuần nhắn cho khách một tin tổng: "Tuần này anh ghi ở quán em các khoản như sau, anh xem giúp em có đúng không". Khách trả lời là đã có xác nhận.
Đừng để mỗi người trong quán ghi sổ một kiểu. Chủ quán ghi vào sổ, vợ ghi vào điện thoại, nhân viên nhớ miệng. Cuối tháng cộng không khớp, và khách được thể nói là quán ghi sai. Thay vào đó, chỉ dùng một chỗ ghi duy nhất, ai cho ghi cũng phải ghi vào đúng chỗ đó ngay lúc ấy.
Đừng cho ghi tiếp khi khoản cũ đã quá hẹn. Khách quen nợ cũ chưa trả lại ghé ăn tiếp, chủ quán ngại nhắc nên cứ bán. Khoản nợ chồng lên, và càng lớn khách càng ngại trả. Thay vào đó, khi khoản cũ quá hẹn, nói nhẹ: "Anh trả giúp em phần cũ rồi mình ghi tiếp nhé, quán em xoay vốn theo tuần". Câu nói rõ ràng lúc nợ còn nhỏ dễ hơn rất nhiều lúc nợ đã lớn.
Đừng tính tiền ghi sổ như tiền đã có. Nhìn tổng doanh thu, chủ quán thấy ổn, nhập hàng theo con số đó. Nhưng một phần doanh thu đang nằm trong sổ nợ. Hậu quả: quán có lời trên giấy mà cuối tháng không đủ tiền trả nhà cung cấp. Thay vào đó, tách riêng tiền thu được và tiền đang ghi sổ, chỉ dùng tiền thu được để tính nhập hàng.
Lúc đòi: đừng biến khoản nợ thành chuyện mất mặt
Đừng đòi nợ trước mặt người khác hay đăng lên mạng. Bực vì khách khất mãi, chủ quán nhắc to trước bàn đông, hoặc đăng ảnh sổ nợ lên trang của quán. Khách mất mặt thì càng không muốn trả, và những khách khác cũng ngại ghé một quán như vậy. Ngoài ra, đăng thông tin người khác lên mạng có thể gây rắc rối pháp lý cho chính chủ quán. Thay vào đó, nhắc riêng, bằng tin nhắn hoặc lúc khách đi một mình, và đề nghị cách trả cụ thể.
Đừng nhắc nợ bằng bóng gió. Ngại nói thẳng, chủ quán than "dạo này quán khó quá" hay "nhiều người nợ quá", mong khách tự hiểu. Thường khách không hiểu, hoặc hiểu mà giả không biết. Thay vào đó, nói rõ số tiền và ngày: "Anh ơi, phần anh ghi ở quán em tới nay là chừng này, cuối tuần này anh gửi giúp em được không ạ?".
Đừng để nợ dồn tới cuối năm mới đòi. Người ta hay để tất toán một lần cho gọn. Nhưng nợ càng lâu càng dễ bị quên, khách càng dễ chuyển chỗ làm, đổi chỗ ở. Thay vào đó, chốt và nhắc theo tuần hoặc theo tháng, đúng ngày, như một nếp của quán. Khoản nào quá hạn lâu và khách không trả lời, chấp nhận đó là bài học và dừng cho ghi với người đó, thay vì dùng cách gây sức ép.
Bảng tự soát: trước khi cho ghi sổ, hãy chắc mình KHÔNG
Treo bảng này ở chỗ chỉ người trong quán thấy, để ai cho ghi cũng theo một luật.
| Đừng | Hậu quả hay gặp | Thay vào đó |
|---|---|---|
| Cho ghi vì ngại | Mở ra thói quen khó đóng | Quy tắc chung của quán, nói nhẹ nhàng |
| Nhận cơm văn phòng không rõ ai trả | Người gom nghỉ, nợ treo | Hỏi rõ người trả, gửi bảng kê hằng tuần |
| Không có hạn mức | Nợ lớn theo thói quen khách | Mức tối đa và thời hạn cho mỗi khách |
| Ghi bằng trí nhớ | Khách nói đã trả | Ghi ngày, món, tiền, nhắn tin xác nhận |
| Mỗi người ghi một kiểu | Cộng không khớp | Một chỗ ghi duy nhất |
| Ghi tiếp khi nợ cũ quá hẹn | Nợ chồng, khách ngại quay lại | Trả phần cũ rồi ghi tiếp |
| Tính nợ như tiền có | Thiếu tiền trả nhà cung cấp | Tách tiền thu và tiền ghi sổ |
| Đòi trước mặt người khác | Khách mất mặt, quán mất khách | Nhắc riêng, nói rõ số và ngày |
Lỡ để nợ dồn nhiều rồi thì gỡ thế nào
Nếu sổ nợ đã dày và nhiều khoản đã cũ, đừng đòi một lượt tất cả. Làm lần lượt:
- Cộng lại toàn bộ sổ, chia ba nhóm: khách còn ghé thường xuyên, khách thỉnh thoảng ghé, khách đã lâu không thấy.
- Với nhóm còn ghé, nhắn riêng từng người số tiền cụ thể, đề nghị trả dần nếu khoản lớn, và tạm dừng cho ghi thêm tới khi xong.
- Với văn phòng hay nhóm đặt chung, gửi bảng kê cho người phụ trách hoặc bộ phận trả tiền, hỏi lịch thanh toán cụ thể.
- Với khoản đã lâu và khách không trả lời, nhắc một hai lần lịch sự; khoản lớn thì có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn về cách đòi đúng pháp luật, tuyệt đối không dùng cách đe doạ, bêu riếu.
- Từ hôm nay, đặt quy tắc mới cho quán và nói với khách quen một lần, rõ ràng, cho tất cả cùng biết.
Từ chối và nhắc nợ: những việc tưởng kém duyên mà không sao
Từ chối cho ghi sổ không làm mất khách quen nếu nói đúng cách. Phần lớn khách quen hiểu chuyện xoay vốn của quán nhỏ, và họ tôn trọng một quán có quy tắc rõ ràng hơn một quán lúc cho lúc không.
Nhắc nợ đúng hẹn cũng không phải là kém duyên. Một tin nhắn lịch sự đúng ngày đã hẹn giúp khách khỏi quên, và giúp cả hai không phải đối mặt với một con số lớn về sau.
Không cho ghi với bất kỳ ai cũng là một lựa chọn hợp lệ, nhất là với quán mới mở chưa có vốn dự phòng. Một tấm bảng nhỏ ở quầy ghi "Quán chưa nhận ghi sổ, mong anh chị thông cảm" giúp chủ quán khỏi phải từ chối từng người. Khi quán vững hơn, có thể mở lại cho một vài khách thật quen với quy tắc rõ ràng.
Câu hỏi thường gặp
Quán nhỏ có nên cho khách quen ghi nợ không?
Có thể, nhưng nên có quy tắc chung: hạn mức, thời hạn, cách ghi có xác nhận. Không nên cho ghi chỉ vì ngại từ chối. Có quy tắc thì cả quán và khách đều dễ chịu hơn.
Nhận đặt cơm văn phòng trả cuối tháng cần lưu ý gì?
Hỏi rõ ai là người chịu trả, công ty hay từng người, và ai xác nhận bảng kê. Gửi bảng kê theo tuần thay vì dồn cuối tháng, và dừng nhận đơn mới nếu tháng trước chưa được thanh toán.
Ghi sổ nợ thế nào để khách không cãi?
Ghi đủ ngày, món, số tiền ngay lúc bán, và định kỳ nhắn cho khách một tin tổng để họ xác nhận. Tin nhắn trả lời của khách là bằng chứng rõ hơn mọi cuốn sổ.
Khách nợ lâu không trả thì có nên đăng lên mạng?
Không nên. Đăng thông tin người khác lên mạng dễ gây rắc rối pháp lý cho chính chủ quán và làm khách khác ngại ghé. Nên nhắc riêng; khoản lớn thì hỏi người có chuyên môn về cách đòi đúng pháp luật.
Bán chịu có làm quán lỗ không?
Bán chịu không tự làm quán lỗ, nhưng làm quán thiếu tiền mặt. Doanh thu trên giấy có thể ổn mà cuối tháng không đủ tiền nhập hàng. Vì vậy cần tách tiền đã thu và tiền đang ghi sổ khi tính toán.