Ba điều tuyệt nhiên đừng làm khi phỏng vấn qua video: đừng vào cuộc gọi mà chưa thử trước đường truyền, âm thanh, ứng dụng trên đúng thiết bị sẽ dùng; đừng ngồi ở chỗ có người qua lại hay tiếng ồn mà không báo trước với người nhà; và đừng dán bài soạn sẵn quanh màn hình để đọc. Người hỏi nhìn thấy mắt bạn đảo, nghe thấy tiếng bát đũa, và chấm cả những thứ đó.
Phỏng vấn qua video hay hỏng vì người ta coi nó nhẹ hơn phỏng vấn trực tiếp: ở nhà, mặc áo đẹp nửa trên là xong. Thật ra nó có thêm cả một lớp rủi ro kỹ thuật và một lớp rủi ro nhà cửa. Bài đi theo ba chặng: ngày hôm trước, mười phút trước giờ gọi, và trong lúc gọi; cuối bài là cách gỡ khi mất mạng giữa chừng.
Vì sao phỏng vấn qua màn hình dễ trượt hơn bạn nghĩ
Vòng đầu ở nhiều nơi giờ là cuộc gọi video ngắn, khoảng hai mươi tới bốn mươi phút. Người ứng tuyển ngồi ở phòng ngủ, phòng khách, quán cà phê, thậm chí trên xe. Người phỏng vấn thường gặp nhiều ứng viên liền nhau trong một buổi, nên mấy phút đầu trục trặc đã là một vết trừ. Họ không có cái bắt tay hay dáng đi vào phòng để nhìn, chỉ có khuôn hình, giọng nói và độ trễ của đường truyền.
Điểm không quay lại được ở đây là năm phút đầu. Nếu bạn vào muộn vì phải cài ứng dụng, hay người hỏi phải chờ bạn chỉnh tiếng, cuộc nói chuyện bắt đầu từ thế hụt. Điểm thứ hai là những gì lọt vào khung hình và micro: một câu người nhà nói vọng vào, một tiếng nhạc, một bóng người đi ngang. Những thứ đó không ai nhắc, nhưng người hỏi đều thấy. Với vị trí làm việc từ xa, họ còn dùng chính buổi gọi này để đoán xem bạn sẽ làm việc ở nhà ra sao.
Một điều nữa ít ai để ý: ở phỏng vấn trực tiếp, người hỏi tự lo phòng họp, bàn ghế, ánh sáng; ở phỏng vấn video, toàn bộ phần đó chuyển sang bạn. Mọi trục trặc ở phía bạn đều được hiểu là phần chuẩn bị của bạn, dù lỗi thật nằm ở cục phát mạng hay ở chiếc máy cũ. Vì thế danh sách điều cấm dưới đây phần lớn nằm ở ngày hôm trước, không nằm ở câu trả lời.
Ngày hôm trước: những chỗ bỏ qua rồi trả giá
Đừng để tới lúc gọi mới cài ứng dụng, mới đăng nhập. Người ta nghĩ bấm vào đường dẫn là vào được ngay. Thực tế ứng dụng đòi cập nhật, đòi cấp quyền micro, camera, đòi tạo tài khoản; mười phút trôi qua trong khi người hỏi ngồi chờ. Một người đã vào trễ gần mười lăm phút chỉ vì máy tính đòi khởi động lại để cập nhật. Thay vào đó, hôm trước mở đúng đường dẫn trên đúng thiết bị, vào thử phòng chờ, kiểm camera, micro, tên hiển thị. Tên hiển thị nên là họ tên thật, không phải biệt danh hay tên người khác trong nhà.
Đừng chọn chỗ ngồi theo thói quen mà không nhìn qua khung hình. Góc quen thường là giường, bàn sát cửa sổ ngược sáng, hoặc phòng khách có ti vi phía sau. Ngược sáng làm mặt bạn tối đen, phía sau lộn xộn kéo mắt người hỏi đi chỗ khác. Thay vào đó, ngồi quay mặt về phía cửa sổ hoặc nguồn sáng, sau lưng là tường trơn hay giá sách gọn; mở camera xem trước khung hình, dọn những thứ không muốn người lạ nhìn.
Đừng giữ bí mật buổi phỏng vấn với người trong nhà. Ngại nói, sợ bị hỏi han, nhiều người im lặng rồi giữa buổi bị gõ cửa, gọi ăn cơm, hay có người bật máy giặt sát phòng. Thay vào đó, báo trước giờ bắt đầu và giờ kết thúc, nhờ người nhà giữ yên, dán một tờ giấy trắng lên cửa làm dấu, và để vật nuôi ở phòng khác.
Mười phút trước giờ gọi
Đừng gọi bằng điện thoại cầm tay hay dựng tạm vào cốc nước. Tiện thì cầm lên, nhưng khung hình rung, góc từ dưới cằm lên, và chỉ cần một cuộc gọi khác tới là mất kết nối. Thay vào đó, nếu buộc dùng điện thoại, dựng chắc ở ngang tầm mắt, cắm sạc, bật chế độ không làm phiền. Có máy tính thì ưu tiên máy tính, cắm dây sạc, tắt hết các thông báo tự bật lên.
Đừng mở sẵn hàng chục thẻ trình duyệt và ứng dụng chạy nền. Lúc ôn bài, bạn mở nhiều trang tra cứu, ứng dụng nhắn tin, nhạc. Tới khi chia sẻ màn hình, người hỏi thấy hết, hoặc máy chậm làm hình giật. Thay vào đó, đóng mọi thứ không cần, chỉ để một cửa sổ cuộc gọi và một tệp hồ sơ nếu cần chia sẻ; tắt âm báo tin nhắn.
Đừng mặc áo đẹp nửa trên, quần ngủ nửa dưới. Nghĩ rằng camera chỉ thấy phần trên, nhiều người mặc lệch. Rồi phải đứng dậy lấy giấy tờ, chỉnh camera, và khung hình tự lộ. Thay vào đó, mặc trọn bộ như đi phỏng vấn trực tiếp; ngoài chuyện khung hình, mặc chỉnh tề còn giúp bạn vào tâm thế làm việc.
Trong lúc gọi: lời nói, ánh mắt và những thứ sau lưng
Đừng dán bài soạn sẵn quanh màn hình hay mở tài liệu để đọc. Ai cũng muốn có "phao". Nhưng mắt đảo sang cạnh màn hình, giọng đều đều như đọc, và người hỏi nhận ra ngay. Một số người hỏi còn cố ý hỏi chệch câu để xem bạn có lúng túng không. Thay vào đó, chỉ ghi ba bốn chữ khoá trên một tờ giấy nhỏ đặt sát camera để nhắc ý, còn câu nói là của bạn lúc đó.
Đừng nhìn vào hình mình trên màn hình suốt buổi. Khung hình nhỏ của chính mình rất hút mắt; người ta chỉnh tóc, nhìn nét mặt mình. Phía bên kia thấy bạn nhìn lệch đi chỗ khác. Thay vào đó, ẩn khung hình của mình sau khi đã chỉnh, nhìn vào camera khi nói và nhìn vào người hỏi khi nghe.
Đừng nói chen khi đường truyền có độ trễ. Gọi video luôn có một nhịp trễ nhỏ; người ta tưởng người hỏi đã dừng nên nói luôn, hai bên cứ chồng tiếng lên nhau. Thay vào đó, đợi khoảng một nhịp sau khi người hỏi dứt câu rồi mới nói, và nói ngắn hơn bình thường một chút, dừng ở cuối ý để họ có chỗ chen vào.
Đừng tắt camera, tắt micro rồi im lặng khi có chuyện. Có tiếng ồn bất ngờ hay cần lấy đồ, nhiều người tắt camera mà không nói gì; người hỏi tưởng mất kết nối hoặc bạn bỏ đi. Thay vào đó, nói một câu: "Dạ xin phép anh chị nửa phút, bên em có tiếng ồn", tắt micro, xử lý xong thì bật lại và cảm ơn.
Bảng tóm tắt các điều cấm khi phỏng vấn qua video
Mười điều cấm ở trên gom lại thành một bảng để đọc nhanh trước giờ gọi.
| Đừng | Hậu quả hay gặp | Thay vào đó |
|---|---|---|
| Tới giờ mới cài ứng dụng | Vào muộn, người hỏi chờ | Thử đường dẫn, đăng nhập từ hôm trước |
| Chọn chỗ ngồi theo thói quen | Ngược sáng, phía sau lộn xộn | Quay mặt về nguồn sáng, sau lưng gọn |
| Giấu người nhà | Bị gõ cửa, tiếng ồn giữa buổi | Báo giờ, dán giấy trắng làm dấu |
| Cầm điện thoại hoặc dựng tạm | Rung hình, rớt cuộc gọi | Dựng chắc ngang tầm mắt, cắm sạc |
| Mở nhiều thẻ, ứng dụng nền | Lộ khi chia sẻ màn hình, giật hình | Chỉ để cửa sổ cuộc gọi và tệp cần dùng |
| Mặc lệch nửa trên nửa dưới | Lộ khi phải đứng dậy | Mặc trọn bộ |
| Đọc bài dán quanh màn hình | Mắt đảo, giọng đọc | Ba bốn chữ khoá sát camera |
| Nhìn hình mình suốt buổi | Như đang nhìn đi chỗ khác | Ẩn khung của mình, nhìn camera khi nói |
| Nói chen khi trễ tiếng | Chồng tiếng, cắt lời người hỏi | Đợi một nhịp rồi mới nói |
| Tắt camera im lặng | Bị tưởng mất kết nối, bỏ đi | Xin phép một câu rồi mới tắt |
Mất mạng hoặc trục trặc giữa buổi thì gỡ thế nào
Trục trặc kỹ thuật xảy ra với cả người hỏi lẫn người được hỏi. Người ta không chấm việc mất mạng; họ chấm cách bạn xử lý.
- Trước buổi gọi, xin sẵn một số liên lạc hoặc địa chỉ thư của người hẹn để có đường báo khi rớt mạng.
- Khi rớt, thử vào lại ngay một lần. Nếu sau khoảng hai phút chưa vào được, nhắn hoặc gọi báo: "Dạ đường truyền bên em vừa rớt, em đang vào lại, nếu không được em xin chuyển sang gọi thoại".
- Chuẩn bị sẵn phương án dự phòng: điện thoại có phát mạng từ dữ liệu di động, đã cài cùng ứng dụng, đã đăng nhập.
- Vào lại được thì tóm một câu chỗ đang nói dở: "Dạ lúc nãy em đang nói về...", không xin lỗi lặp lại nhiều lần.
- Nếu buổi bị cắt hẳn, gửi thư trong ngày cảm ơn và xin một lịch khác; đa số người hỏi sẵn lòng sắp xếp lại.
Đừng đổ lỗi cho nhà mạng hay cho người nhà trong cuộc nói chuyện; một câu thừa nhận gọn gàng nghe đáng tin hơn nhiều.
Những điều tưởng cấm mà thật ra không sao
Vì sợ sai, nhiều người tự đặt ra những luật quá khắt khe cho buổi gọi video. Mấy điều sau đây làm được, miễn là làm có chừng mực:
- Để một cốc nước trong tầm tay và uống một ngụm khi cổ khô là bình thường; chỉ tránh ăn, nhai kẹo hay uống ừng ực trước camera.
- Đeo tai nghe có micro không bị coi là thiếu lịch sự; nhiều khi nó còn giúp tiếng rõ hơn và chặn tiếng vọng trong phòng nhỏ.
- Liếc xuống tờ giấy ghi vài chữ khoá thỉnh thoảng là chuyện thường, người hỏi cũng ghi chép như vậy. Điều cần tránh là đọc nguyên câu.
- Xin người hỏi nhắc lại câu hỏi khi tiếng bị vỡ là việc nên làm, tốt hơn nhiều so với trả lời đoán mò.
- Nói rõ ngay đầu buổi rằng bên mình có thể có tiếng ồn nhỏ từ ngoài đường, nếu nhà bạn sát mặt đường, là cách chủ động được đánh giá cao.
Phòng không cần đẹp như ảnh quảng cáo; chỉ cần gọn, sáng và yên. Người hỏi muốn thấy bạn rõ và nghe bạn rõ, vậy thôi.
Câu hỏi thường gặp
Phỏng vấn online có cần mặc trang phục như đi phỏng vấn trực tiếp không?
Nên mặc như vậy, cả bộ chứ không chỉ áo. Khung hình có thể lộ khi bạn đứng dậy, và mặc chỉnh tề giúp bạn vào tâm thế làm việc nghiêm túc hơn so với khi mặc đồ ở nhà.
Có nên dùng hình nền ảo để che phòng không?
Dùng được nếu là hình nền trơn, màu nhạt, không có chữ hay hình vui. Hình nền ảo hay làm viền tóc, tay bị nhoè khi cử động, nên phòng gọn thật vẫn tốt hơn nếu bạn dọn được.
Mạng ở nhà yếu thì nên làm gì?
Thử trước tốc độ ở đúng chỗ ngồi vào đúng khung giờ hẹn hôm trước. Nếu yếu, ngồi gần bộ phát hơn, tắt các thiết bị khác đang dùng mạng, hoặc mượn một chỗ yên tĩnh có mạng ổn định như nhà người thân.
Ngồi ở quán cà phê phỏng vấn được không?
Không nên. Quán có tiếng nhạc, tiếng máy xay, người đi lại và mạng dùng chung không ổn định. Nếu không có chỗ khác, chọn góc khuất, đeo tai nghe có micro và báo trước với người hỏi về môi trường của mình.
Có được ghi âm buổi phỏng vấn online để nghe lại không?
Không nên tự ghi âm mà không hỏi. Nếu muốn, hãy xin phép ở đầu buổi. Phần lớn trường hợp, ghi chép vài ý chính ra giấy sau buổi gọi là đủ để rút kinh nghiệm.
Phỏng vấn online có nên gửi thư cảm ơn sau đó không?
Nên, trong ngày. Vài câu ngắn cảm ơn thời gian, nhắc lại một điều bạn thấy hứng thú ở vị trí đó, và nếu có trục trặc kỹ thuật thì cảm ơn họ đã kiên nhẫn chờ.