Khi nhận sang lại một quán, ba điều tuyệt nhiên đừng làm là: đừng trả tiền sang nhượng dựa trên doanh thu do người bán tự kể, đừng giao tiền khi chưa nói chuyện trực tiếp với chủ nhà, và đừng nhận luôn quán mà không làm rõ ai chịu các khoản nợ, hợp đồng và lời hứa của chủ cũ. Phần lớn người mất tiền khi sang quán là mất ở ba chỗ này.
Sang quán hấp dẫn vì có sẵn bàn ghế, bếp, khách quen, mở cửa là bán. Nhưng chính chữ "có sẵn" làm người nhận lơ là: người ta mua một thứ đang chạy mà không kiểm vì sao người chủ muốn buông. Thứ tự trong bài bám theo ba bước: lúc nghe chào sang, lúc định giá và giao tiền, và tuần đầu sau khi nhận quán. Bài không bàn chuyện chọn ngành hay tự thuê mặt bằng mới từ đầu.
Vì sao sang quán là tình huống dễ hỏng
Một vụ sang quán có ba bên chứ không phải hai: người đang kinh doanh muốn sang, người nhận sang, và chủ nhà đứng sau. Tiền sang nhượng trả cho người chủ cũ, nhưng quyền ở lại mặt bằng lại nằm ở chủ nhà. Đây là chỗ nhiều người nhận sang quên mất: họ trả một khoản lớn cho người sắp rời đi, trong khi người quyết định họ ở được bao lâu lại chưa hề gặp.
Khoản tiền sang nhượng thường gồm nhiều thứ trộn lẫn: đồ đạc, phần sửa sang, cái gọi là "khách quen", đôi khi cả tên quán. Đồ đạc thì đếm được, còn khách quen và tên quán thì không cầm nắm được, mà lại hay là phần đắt nhất. Điểm không quay lại được là lúc giao tiền sang nhượng: chủ cũ cầm tiền rời đi, mọi chuyện phát sinh sau đó gần như người nhận tự gánh.
Người hay gặp cảnh này là người muốn mở quán nhanh, không muốn chờ sửa sang, hoặc người đi làm thuê lâu năm cho chính quán đó và tin rằng mình hiểu hết. Người làm thuê biết rõ bếp, nhưng thường không biết sổ sách, nợ và hợp đồng thuê của chủ.
Lúc nghe chào sang: đừng mua câu chuyện thay vì mua quán
Đừng trả tiền sang nhượng dựa trên doanh thu do người bán tự kể. Người chào sang thường nói một con số doanh thu đẹp và đưa ra vài tấm ảnh quán đông. Người nhận tin vì không có cách nào khác để kiểm. Hậu quả hay gặp: nhận quán xong mới thấy ngày đông chỉ là ngày lễ, ngày thường vắng hẳn, khoản sang nhượng không bao giờ thu lại được. Thay vào đó, xin ngồi quan sát quán vài ngày ở các khung giờ khác nhau, đếm khách bằng mắt mình, và xin xem sổ nhập hàng của vài tháng gần nhất. Lượng hàng nhập nói thật hơn lời kể doanh thu.
Đừng bỏ qua câu hỏi vì sao quán đang bán được mà lại sang. Người bán thường có sẵn lý do nghe hợp lý: về quê, đổi việc, chuyện gia đình. Có khi đúng thật. Nhưng cũng có khi chủ nhà sắp lấy lại mặt bằng, sắp tăng giá mạnh, con đường sắp làm lại, hoặc quán gần đó sắp có đối thủ lớn. Hậu quả: người nhận sang vào đúng lúc khó khăn bắt đầu. Thay vào đó, hỏi hàng xóm, hỏi người bán hàng rong quanh đó, và hỏi chính chủ nhà về kế hoạch với căn nhà trong vài năm tới.
Đừng để việc ngồi xem quán diễn ra đúng lúc người bán sắp xếp. Người bán có thể mời bạn tới đúng giờ đông, thậm chí nhờ người quen tới ngồi cho quán có vẻ đông. Đây là chỗ cần tỉnh: một buổi được hẹn trước không nói lên cả tuần. Thay vào đó, tự ghé thêm những lần không báo trước, nhất là ngày thường giữa tuần và lúc trời mưa, gọi một món, ngồi nhìn.
Lúc định giá và giao tiền: đừng trả tiền cho thứ không có trên giấy
Đừng giao tiền sang nhượng khi chưa gặp trực tiếp chủ nhà. Người bán hay nói "chủ nhà dễ lắm, em lo được". Người nhận ngại làm phiền nên không hỏi. Hậu quả nặng nhất: sau khi nhận quán, chủ nhà không đồng ý cho người mới thuê tiếp, hoặc đồng ý nhưng với giá mới, hoặc hợp đồng gốc chỉ còn vài tháng. Thay vào đó, gặp chủ nhà trước khi đưa bất kỳ khoản nào, hỏi thẳng: "Nếu con nhận lại quán, cô có đồng ý ký hợp đồng mới với con không, thời hạn bao lâu, giá thế nào ạ?". Tốt nhất là hợp đồng thuê mới hoặc văn bản chuyển hợp đồng được ký cùng lúc với giấy sang nhượng.
Đừng gộp mọi thứ vào một con số sang nhượng. Một con số tròn nghe gọn, nhưng lúc có chuyện thì không biết mình đã trả bao nhiêu cho cái gì. Hậu quả: đồ đạc hỏng thì không đòi được, tên quán không được dùng tiếp thì cũng không có căn cứ. Thay vào đó, đề nghị lập danh sách đồ đạc kèm tình trạng, ghi riêng phần đồ đạc, phần sửa sang, phần tên quán và công thức nếu có, để hai bên đều rõ.
Đừng nhận quán mà không làm rõ ai chịu các khoản nợ và hợp đồng cũ. Quán đang chạy thường có nợ nhà cung cấp, tiền điện nước chưa thanh toán, khách đã mua thẻ trả trước, nhân viên chưa nhận đủ lương. Người nhận nghĩ đó là chuyện của chủ cũ. Hậu quả: nhà cung cấp tới đòi, khách cầm thẻ tới dùng, nhân viên cũ đòi lương, và tất cả đều tìm tới người đang đứng ở quầy. Thay vào đó, ghi rõ vào giấy sang nhượng: mọi khoản nợ và cam kết phát sinh trước ngày bàn giao do bên sang chịu, chốt chỉ số điện nước ngày bàn giao, và giữ lại một phần tiền tới khi qua một khoảng thời gian không ai tới đòi.
Đừng trả hết tiền một lần trước khi nhận đủ quán. Người bán hay muốn nhận đủ để đi cho nhanh. Người nhận nể nên chiều. Thay vào đó, chia làm nhiều đợt: một phần khi ký, một phần khi bàn giao đủ đồ đạc và chủ nhà đã ký với mình, phần còn lại sau một thời gian ngắn vận hành. Nguyên tắc pháp lý về đặt cọc và chuyển giao nên tra văn bản hiện hành, số tiền lớn thì hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Tuần đầu sau khi nhận quán: đừng đổi tất cả cùng lúc
Đừng giữ nguyên toàn bộ nhân viên cũ mà không nói chuyện lại từ đầu. Giữ người cũ cho tiện là tâm lý dễ hiểu. Nhưng người cũ quen cách của chủ cũ, có khi còn được hứa những điều bạn không biết. Thay vào đó, gặp từng người, nói rõ điều kiện làm việc mới, thoả thuận lại bằng giấy, và hỏi thẳng: "Chủ cũ có hứa gì với anh chị mà chưa làm không?".
Đừng đổi tên, đổi món, đổi giá ngay tuần đầu. Người mới nhận quán muốn đóng dấu của mình. Nhưng khách quen ghé vì thói quen, thấy lạ là bỏ. Hậu quả: phần "khách quen" vừa trả tiền mua bốc hơi trong một tháng. Thay vào đó, giữ nguyên một thời gian, quan sát khách gọi món gì, rồi đổi dần từng thứ một.
Đừng để tài khoản nhận tiền, hợp đồng điện nước, mạng và tài khoản quán trên mạng vẫn đứng tên chủ cũ. Mấy thứ này chạy ngầm nên ai cũng quên. Có quán nhận sang vài tuần vẫn để mã chuyển khoản của chủ cũ trên quầy, tiền khách trả rơi vào tài khoản người khác; có quán bị cắt mạng vì hợp đồng cũ hết hạn, trang của quán trên mạng xã hội vẫn do chủ cũ nắm. Thay vào đó, lập một danh sách mọi thứ mang tên chủ cũ và chuyển hết sang tên mình trong tuần đầu, ghi việc chuyển giao này vào giấy sang nhượng.
Bảng tự soát: trước khi đưa tiền sang nhượng, hãy chắc mình KHÔNG
Đọc lại từng dòng. Chỉ cần một dòng còn "có" thì nên dừng lại hỏi thêm trước khi giao tiền.
| Đừng | Hậu quả hay gặp | Thay vào đó |
|---|---|---|
| Tin doanh thu do người bán kể | Trả giá cao cho quán vắng | Tự ngồi quan sát, xem sổ nhập hàng |
| Bỏ qua lý do sang quán | Vào đúng lúc khó khăn bắt đầu | Hỏi hàng xóm, hỏi chủ nhà |
| Chỉ xem quán lúc được hẹn | Thấy cảnh đông dựng sẵn | Ghé bất ngờ ngày thường |
| Giao tiền khi chưa gặp chủ nhà | Bị từ chối thuê tiếp hoặc tăng giá | Ký hợp đồng thuê cùng lúc |
| Gộp một con số tròn | Không biết đòi lại cái gì | Danh sách đồ đạc, ghi tách từng phần |
| Không chốt nợ cũ | Nhà cung cấp, khách, nhân viên cũ tới đòi | Ghi rõ nợ trước bàn giao bên sang chịu |
| Trả đủ một lần | Hết cách ràng buộc chủ cũ | Chia đợt theo việc bàn giao |
| Đổi hết tuần đầu | Mất khách quen vừa trả tiền mua | Giữ nguyên, đổi dần |
Nếu người bán phản ứng gay gắt với việc bạn muốn kiểm những điều trên, đó cũng là một thông tin đáng giá.
Lỡ nhận quán rồi mới thấy vướng thì gỡ thế nào
Nhiều chuyện chỉ lộ ra sau khi chủ cũ đã đi. Khi đó:
- Giữ lại giấy sang nhượng, biên nhận, tin nhắn, ảnh chụp quán lúc nhận. Ghi lại lời hứa miệng của chủ cũ kèm ngày giờ.
- Liên hệ chủ cũ sớm, nói rõ khoản phát sinh và căn cứ trên giấy. Phần lớn chuyện nợ cũ giải quyết được nếu báo sớm và lịch sự.
- Nếu vướng ở chủ nhà, gặp chủ nhà để nói chuyện hợp đồng mới, đừng tiếp tục dựa vào hợp đồng của người cũ.
- Với nhà cung cấp tới đòi nợ cũ, xin xem giấy tờ, giải thích bạn đã nhận quán từ ngày nào và đưa thông tin liên lạc của chủ cũ; không ký nhận nợ thay khi chưa rõ.
- Số tiền lớn hoặc có dấu hiệu bị lừa thì hỏi luật sư trên AI Cố Vấn, và nếu cần thì trình báo cơ quan chức năng kèm bằng chứng.
Ba việc người nhận sang hay ngại mà không cần ngại
Trả giá tiền sang nhượng không phải là làm khó người bán. Con số chào sang thường là con số người bán mong, không phải con số thị trường. Đề nghị dựa trên danh sách đồ đạc và tình trạng thật của quán thường được nghe hơn một lời chê chung chung.
Xin xem sổ nhập hàng, hoá đơn điện nước vài tháng gần nhất cũng không phải là tò mò chuyện riêng. Người sang quán đàng hoàng hiểu rằng người nhận cần căn cứ, và thường đưa ra được ít nhất một phần.
Từ chối một quán đã đi xem nhiều lần cũng không có gì sai. Người ta hay ngại vì đã làm mất thời gian của người bán, rồi cố nhận cho xong. Một câu rõ ràng là đủ: "Em cảm ơn anh chị đã cho em xem kỹ, nhưng em tính lại thì chưa hợp, em xin phép không nhận". Mất vài buổi đi xem rẻ hơn rất nhiều so với nhận một quán không hợp.
Câu hỏi thường gặp
Tiền sang nhượng quán gồm những gì?
Thường gồm đồ đạc, phần sửa sang, và đôi khi cả tên quán, công thức, khách quen. Nên ghi tách từng phần để biết mình trả bao nhiêu cho cái gì và đòi lại được gì khi có chuyện.
Có cần gặp chủ nhà khi nhận sang quán không?
Rất cần. Quyền ở lại mặt bằng nằm ở chủ nhà chứ không ở người sang quán. Nên có hợp đồng thuê mới hoặc văn bản đồng ý chuyển hợp đồng trước hoặc cùng lúc giao tiền sang nhượng.
Làm sao biết quán sang có thật sự đông khách?
Tự quan sát nhiều buổi không báo trước, xem sổ nhập hàng vài tháng, hỏi hàng xóm và người bán quanh đó. Lời kể doanh thu và ảnh chụp lúc đông chỉ nên coi là tham khảo.
Nhận sang quán rồi có phải trả nợ cũ của chủ trước không?
Nguyên tắc là khoản nợ của ai người đó chịu, nhưng thực tế người đứng quầy thường bị tìm tới trước. Vì vậy cần ghi rõ trong giấy sang nhượng và chốt các khoản ngày bàn giao. Tranh chấp cụ thể nên hỏi luật sư.
Có nên đổi tên quán ngay sau khi nhận sang?
Không nên vội. Khách quen ghé vì thói quen; đổi tên, đổi món ngay dễ làm họ nghĩ quán đã khác. Giữ nguyên một thời gian rồi đổi dần thì an toàn hơn.