TuyetNhien.comTuyệt Nhiên
Xin việc, phỏng vấn và đi làm

Những sai lầm trong thời gian thử việc: điều đừng làm khi chưa ký chính thức

Thử việc mà không hỏi tiêu chí, làm thử không giấy tờ, im lặng khi hết hạn không có kết quả: những sai lầm khiến người thử việc thiệt mà không biết đòi.

A man in his twenties in profile turned away, sitting at a workbench in a bright small workshop, sleeves rolled up, sorting tools into a box, warm late-afternoon light, side view

Ba điều tuyệt nhiên đừng làm khi đang thử việc: đừng làm thử mà không có thoả thuận thử việc bằng văn bản, đừng đi hết thời gian thử việc mà không biết mình được đánh giá theo tiêu chí nào, và đừng im lặng làm tiếp khi hết hạn thử việc mà chưa ai báo kết quả. Ba khoảng trống này là chỗ người thử việc hay thiệt nhất.

Thử việc hay hỏng vì người mới ngại hỏi, sợ hỏi về quyền lợi là bị đánh rớt, và vì nghĩ thử việc là "chưa có gì chính thức nên thôi". Bài đi qua các điều cần tránh theo ba chặng: trước khi bắt đầu thử việc, trong lúc thử việc, và khi gần hết hạn. Pháp lý chỉ nêu nguyên lý; các mốc cụ thể nên tra văn bản hiện hành.

Thử việc là gì về nguyên lý và chỗ người mới hay hiểu sai

Về nguyên lý, thử việc là khoảng thời gian hai bên làm quen với nhau trước khi ký hợp đồng chính thức. Pháp luật lao động hiện hành đặt giới hạn tối đa cho thời gian thử việc tuỳ theo tính chất công việc, đặt mức sàn cho lương thử việc so với lương chính thức, và cho phép mỗi bên chấm dứt thử việc mà không cần báo trước. Khi hết thử việc, nơi làm việc phải báo kết quả. Các con số cụ thể bạn nên tra văn bản hiện hành, vì bài này không nêu.

Người mới hay hiểu sai ở mấy chỗ: nghĩ thử việc thì không cần giấy tờ, nghĩ thử việc bao lâu cũng được, nghĩ được thử lại lần hai cùng một vị trí là bình thường, và nghĩ làm thử vài ngày không lương là chuyện ai cũng chịu. Điểm không quay lại được là ngày hết thử việc: nếu bạn không hỏi trước, không có giấy tờ, thì lúc đó rất khó đòi điều mình đáng được.

Trước khi bắt đầu thử việc

Đừng làm thử mà không có thoả thuận bằng văn bản. Nơi nhỏ thường bảo "cứ làm đi, hết thử việc rồi ký". Người mới ngại đòi giấy vì sợ bị coi là khó. Khi có chuyện, như bị cho nghỉ, bị trả thấp hơn lời hứa, bạn không có gì chứng minh mình đã làm, làm từ ngày nào, với điều kiện gì. Thay vào đó, xin thoả thuận thử việc hoặc hợp đồng có điều khoản thử việc, ghi rõ công việc, thời gian, lương thử việc. Nếu nơi đó không có, ít nhất xin một thư điện tử xác nhận các điều này.

Đừng nhận "thử việc không lương" kéo dài. Lời đề nghị thường là: "Em làm thử một tuần không lương, được thì nhận". Người cần việc gật đầu. Một số người làm hết tuần rồi bị báo không đạt, việc đã làm vẫn được dùng. Thay vào đó, phân biệt rõ một buổi làm thử ngắn để hai bên xem nhau, và một khoảng thời gian làm việc thật. Làm việc thật thì có lương theo thoả thuận; nếu thấy điều kiện lạ, tra văn bản hiện hành hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.

Đừng bắt đầu mà không hỏi tiêu chí đánh giá. Người ta nghĩ cứ làm tốt là được nhận. Nhưng "tốt" theo người quản lý có thể là đúng hạn, có thể là doanh số, có thể là ít lỗi. Hết hạn mới biết tiêu chí thì đã muộn. Thay vào đó, hỏi ngay tuần đầu: "Dạ hết thử việc, anh chị sẽ đánh giá em dựa trên những điều gì, và giữa chừng em có được nhận xét không ạ?". Ghi lại, gửi thư xác nhận lại cho chắc.

Trong lúc thử việc

Đừng ôm hết việc, làm quá giờ liên tục để chứng tỏ. Muốn được nhận, người thử việc nhận mọi thứ, ở lại muộn mỗi ngày. Sức có hạn, tới giữa đợt thì đuối, lỗi bắt đầu nhiều, và người quản lý quen với một mức bạn không giữ được lâu. Thay vào đó, làm đủ và làm chắc phần việc chính; nhận thêm khi đã xong phần chính; nếu phải ở lại muộn, báo người quản lý để họ biết khối lượng thật.

Đừng giấu lỗi mình gây ra. Sợ bị đánh rớt, người mới sửa lỗi lén hoặc lờ đi. Lỗi nhỏ để lâu thành lỗi lớn, và khi lộ ra thì vấn đề không còn là lỗi mà là sự trung thực. Thay vào đó, báo sớm: điều gì xảy ra, đã ảnh hưởng tới đâu, mình đề xuất sửa thế nào. Người quản lý thường chấm cách bạn xử lý lỗi nặng hơn chính lỗi đó.

Đừng chỉ chờ tới cuối kỳ mới biết mình đang ở đâu. Không ai nói gì, người thử việc nghĩ là ổn. Có người tới ngày cuối mới nghe "em chưa đạt ở mấy điểm này", trong khi suốt mấy tuần không ai nhắc. Thay vào đó, xin một buổi ngắn giữa kỳ: "Dạ em đã làm được nửa thời gian thử việc, anh chị thấy em cần chỉnh điều gì ạ?".

Đừng nghỉ ngang không báo khi thấy không hợp. Vì biết thử việc cho phép nghỉ không cần báo trước, có người bỏ luôn, không bàn giao, không chào. Đúng là nguyên lý cho phép chấm dứt, nhưng bỏ đi im lặng để lại việc dở cho người khác, và người ta nhớ. Thay vào đó, báo người quản lý trực tiếp, bàn giao những việc đang cầm, chào nhóm.

Khi gần hết và đã hết thời gian thử việc

Đừng im lặng làm tiếp khi hết hạn mà chưa ai báo kết quả. Ngại hỏi, nghĩ "chắc là đạt rồi", người ta làm tiếp hết tuần này qua tuần khác. Không có hợp đồng mới, lương vẫn là lương thử việc, bảo hiểm chưa đóng. Thay vào đó, trước hạn vài ngày gửi thư hỏi: "Dạ thời gian thử việc của em kết thúc vào ngày..., em xin phép hỏi về kết quả và các bước tiếp theo ạ". Nguyên lý về việc báo kết quả và tình trạng khi tiếp tục làm sau thử việc nên tra văn bản hiện hành.

Đừng đồng ý thử việc thêm một đợt nữa cho cùng công việc mà không hỏi rõ. Người quản lý nói "em thử thêm một tháng nữa nhé", bạn gật vì sợ mất việc. Về nguyên lý, thử việc thường chỉ áp dụng một lần cho một công việc; kéo dài hoặc thử lại cần xem kỹ. Thay vào đó, hỏi lại lý do cụ thể, xin nhận xét bằng văn bản, tra văn bản hiện hành về giới hạn thử việc, và hỏi luật sư trên AI Cố Vấn nếu thấy quyền lợi bị ảnh hưởng.

Bảng tóm tắt các sai lầm khi thử việc

Chín điều cấm ở trên gom lại để soát theo từng chặng.

ĐừngHậu quả hay gặpThay vào đó
Làm thử không có văn bảnKhông chứng minh được đã làmThoả thuận thử việc hoặc thư xác nhận
Nhận thử việc không lương kéo dàiLàm không công rồi bị báo không đạtPhân biệt buổi làm thử và làm việc thật
Không hỏi tiêu chí đánh giáHết hạn mới biết mình chưa đạtHỏi tuần đầu, ghi lại
Ôm việc, làm quá giờ liên tụcĐuối giữa kỳ, lỗi nhiềuLàm chắc phần chính, báo khối lượng
Giấu lỗiMất lòng tin vì thiếu trung thựcBáo sớm kèm đề xuất sửa
Chờ cuối kỳ mới biết kết quảBất ngờ ngày cuốiXin buổi nhận xét giữa kỳ
Nghỉ ngang không báoĐể lại việc dở, mang tiếngBáo, bàn giao, chào nhóm
Im lặng làm tiếp sau hạnVẫn lương thử việc, chưa có hợp đồngHỏi kết quả trước hạn vài ngày
Gật đầu thử thêm một đợtKéo dài tình trạng chưa chính thứcHỏi lý do, tra quy định

Lỡ rơi vào tình huống khó thì gỡ thế nào

Nếu bạn đã làm thử không giấy tờ, hoặc hết thử việc mà chưa được ký, các bước sau giúp giữ quyền lợi mà không làm căng ngay từ đầu:

  1. Gom lại mọi bằng chứng bạn đã làm việc: tin nhắn giao việc, thư điện tử, bảng chấm công, ảnh ca làm, sản phẩm đã nộp.
  2. Gửi thư hỏi người quản lý và phòng nhân sự về tình trạng của mình, giọng bình tĩnh, nêu rõ ngày bắt đầu và ngày hết thử việc.
  3. Nếu được trả lời không rõ ràng, xin một buổi gặp, mang theo bằng chứng và hỏi thẳng: kết quả, hợp đồng, lương kể từ khi hết thử việc.
  4. Nếu quyền lợi bị ảnh hưởng rõ, tra văn bản hiện hành về thử việc và hỏi luật sư trên AI Cố Vấn về hướng xử lý.
  5. Nếu quyết định rời đi, rời đi đàng hoàng: bàn giao, xin xác nhận thời gian đã làm nếu cần cho hồ sơ sau này.

Những lời khuyên truyền miệng về thử việc không hẳn đúng

Quanh chuyện thử việc có nhiều lời truyền tai, có cái đúng một nửa, có cái làm người mới tự thiệt:

  • "Thử việc thì không được hỏi về quyền lợi": không đúng. Hỏi về lương thử việc, tiêu chí đánh giá, ngày có kết quả là hỏi về công việc, không phải đòi hỏi. Cách hỏi mới là điều quan trọng.
  • "Thử việc không đạt là vết đen trong hồ sơ": không hẳn. Hai bên không hợp nhau là chuyện bình thường; điều người tuyển sau này để ý là bạn rời đi thế nào và học được gì.
  • "Phải làm hơn hẳn người cũ mới được nhận": người quản lý thường chỉ cần bạn đạt đúng những tiêu chí đã nói, làm đều và đáng tin, không cần bạn vượt mọi người.
  • "Thử việc xong tự nhiên thành chính thức, không cần giấy": đừng dựa vào điều này. Tình trạng sau thử việc cần được xác nhận rõ, tốt nhất bằng hợp đồng mới; nguyên lý cụ thể tra văn bản hiện hành.

Nói chung, người thử việc thiệt nhiều nhất không phải vì làm kém, mà vì im lặng ở những chỗ đáng ra phải hỏi một câu.

Câu hỏi thường gặp

Thử việc có cần ký hợp đồng không?

Nên có thoả thuận thử việc bằng văn bản hoặc điều khoản thử việc trong hợp đồng lao động. Hình thức cụ thể theo quy định hiện hành; văn bản giúp bạn chứng minh thời gian và điều kiện thử việc khi cần.

Lương thử việc tối thiểu là bao nhiêu?

Pháp luật lao động hiện hành đặt mức sàn cho lương thử việc tính theo tỷ lệ so với lương chính thức của công việc đó. Tỷ lệ cụ thể nên tra văn bản hiện hành, vì bài này không nêu con số.

Đang thử việc có được nghỉ ngay không?

Về nguyên lý, trong thời gian thử việc mỗi bên được chấm dứt mà không cần báo trước. Dù vậy, báo trước một vài ngày và bàn giao việc dở là cách cư xử giúp bạn giữ uy tín trong nghề.

Hết thử việc mà công ty không báo gì thì sao?

Hỏi bằng văn bản ngay khi tới hạn. Tình trạng pháp lý khi bạn tiếp tục làm sau thử việc mà không được báo kết quả cần tra văn bản hiện hành; nếu lo ngại, hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.

Công ty bắt thử việc lần hai có đúng không?

Về nguyên lý, thử việc thường chỉ thoả thuận một lần cho một công việc. Nếu bị đề nghị thử lại, hỏi rõ lý do, xin nhận xét bằng văn bản và tra văn bản hiện hành trước khi đồng ý.

Làm thử một buổi không lương có bình thường không?

Một buổi làm thử ngắn để hai bên xem nhau, có thoả thuận trước, là chuyện nhiều nơi làm. Kéo dài nhiều ngày làm việc thật mà không lương thì cần dừng lại hỏi rõ, vì bạn đang làm việc chứ không còn là xem thử.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138