Ba điều tuyệt nhiên đừng làm khi nộp hồ sơ cho nhiều nơi một lúc: đừng gửi một bản hồ sơ y hệt cho mọi vị trí, đừng gửi ảnh căn cước, bằng cấp gốc hay số tài khoản cho một tin tuyển dụng mình chưa kiểm, và đừng nộp mà không ghi lại mình đã nộp ở đâu, cho ai, vị trí gì. Rải hồ sơ không có lỗi; lỗi là rải như phát tờ rơi rồi ngồi chờ điện thoại reo.
Tình huống này hay hỏng vì ba thứ cùng lúc: sốt ruột vì chưa có việc, tiếc công sửa hồ sơ cho từng nơi, và tâm lý "nộp càng nhiều càng chắc". Bài sắp các điều cấm theo ba giai đoạn: lúc chuẩn bị bộ hồ sơ, lúc bấm gửi, và mấy ngày sau khi gửi, khi bắt đầu có cuộc gọi lạ. Cuối bài có bảng soát nhanh và cách gỡ nếu bạn lỡ gửi giấy tờ cho chỗ không rõ ràng.
Rải hồ sơ diễn ra thế nào và chỗ nào không quay lại được
Người hay rải hồ sơ nhất là sinh viên năm cuối, người vừa nghỉ việc cũ và người muốn đổi nghề. Thường họ mở vài trang tuyển dụng, lọc theo khu vực, rồi bấm nộp liên tục trong một buổi tối, có khi ba bốn chục chỗ. Vài ngày sau điện thoại bắt đầu có cuộc gọi: có cuộc mời phỏng vấn thật, có cuộc hỏi lại thông tin, có cuộc mời "học việc có lương" mà người nghe không nhớ mình đã nộp vào đâu.
Điểm không quay lại được trong chặng này không phải chuyện bị từ chối. Bị từ chối thì nộp chỗ khác. Điểm không quay lại được là lúc thông tin cá nhân đã ra khỏi tay bạn: ảnh căn cước hai mặt, ảnh bằng gốc, số tài khoản, địa chỉ nhà cụ thể. Gửi rồi thì không rút về được, và bạn không biết nó nằm trong máy ai. Điểm thứ hai là ấn tượng đầu với một nhà tuyển dụng mà bạn thật lòng muốn vào: một bản hồ sơ ghi nhầm tên vị trí của chỗ khác thường đủ để bị gạt ngay vòng đầu, và lần sau nộp lại cũng khó được đọc kỹ.
Lúc chuẩn bị bộ hồ sơ: những thói quen làm hỏng từ đầu
Đừng dùng một bản hồ sơ cho mọi vị trí. Người ta làm vậy vì sửa từng bản mất công, và nghĩ người tuyển sẽ tự thấy cái hợp. Thật ra người đọc hồ sơ thường lướt rất nhanh, họ tìm đúng vài chữ của tin tuyển dụng; không thấy là chuyển sang bản khác. Một người nộp cùng một bản cho cả vị trí kinh doanh lẫn hành chính thường nhận được im lặng từ cả hai phía. Thay vào đó, chia các tin thành ba bốn nhóm việc gần nhau, mỗi nhóm một bản gốc, và trước khi gửi chỉ sửa hai chỗ: dòng mục tiêu ở đầu và ba gạch đầu dòng kinh nghiệm hợp nhất với tin đó.
Đừng để tên tệp là "CV mới nhất" hay "hồ sơ sửa lần ba". Tên tệp là thứ đầu tiên người tuyển nhìn thấy trong hộp thư, và cũng là thứ lộ ra bạn đang rải. Tên kiểu "bản sửa cuối" cho thấy bạn quên đổi, tên mang tên vị trí của chỗ khác còn tệ hơn. Đã có người gửi cho nơi này tệp mang tên vị trí ở nơi kia và nhận lại một câu trả lời lịch sự nhưng rõ ý. Thay vào đó, đặt tên theo mẫu cố định: họ tên, vị trí ứng tuyển, tháng năm; xuất ra tệp không sửa được trước khi gửi.
Đừng ghi địa chỉ nhà tới số nhà, số ngõ trên hồ sơ. Nhiều mẫu hồ sơ cũ có dòng địa chỉ đầy đủ nên người ta điền theo. Với hồ sơ rải cho vài chục nơi, bạn đang phát địa chỉ nhà mình cho vài chục người lạ, chưa kể những trang gom hồ sơ không rõ chủ. Người tuyển chỉ cần biết bạn ở khu vực nào để tính đường đi. Thay vào đó, ghi tên phường hoặc xã và tỉnh, thành phố là đủ; địa chỉ đầy đủ đưa khi đã nhận việc và làm giấy tờ ở phòng nhân sự.
Đừng nhét ảnh căn cước, ảnh bằng gốc vào chung tệp hồ sơ. Người ta làm thế để "chứng minh cho chắc", hoặc vì một tin nào đó yêu cầu. Nhưng tệp hồ sơ sẽ được chuyển tiếp, lưu lại, in ra, đi qua nhiều tay. Ảnh căn cước hai mặt kèm họ tên, ngày sinh là đủ để kẻ xấu mạo danh mở tài khoản hay vay tiền trên mạng. Thay vào đó, hồ sơ chỉ ghi tên bằng, trường, năm tốt nghiệp; giấy tờ gốc mang theo khi phỏng vấn để người ta xem tận mắt, bản sao nộp khi đã có thư mời làm việc rõ ràng.
Lúc bấm gửi: chọn chỗ nộp và cách nộp
Đừng nộp vào tin không có tên đơn vị, không có địa chỉ làm việc. Tin kiểu "việc nhẹ lương cao, không cần kinh nghiệm, làm tại nhà" thường được nộp vì hấp dẫn và vì bạn đang nộp theo đà. Hồ sơ gửi vào đó không đưa bạn tới phỏng vấn mà đưa số điện thoại của bạn vào danh sách mời chào. Thay vào đó, trước khi bấm nộp, dừng mười giây kiểm ba thứ: tên đơn vị, địa chỉ làm việc, mô tả việc cụ thể. Thiếu một trong ba thì bỏ qua, không tiếc.
Đừng gửi cùng một thư cho nhiều nơi bằng cách điền tất cả vào ô người nhận. Gửi chung một lần cho nhanh, nhưng mọi nơi đều thấy địa chỉ của nhau và hiểu bạn đang gửi đại trà. Có người còn gửi nhầm cả thư kèm lời chào "Kính gửi anh chị phòng nhân sự" với tên một nơi khác trong thân thư. Thay vào đó, mỗi nơi một thư riêng, dòng tiêu đề ghi vị trí và họ tên, thân thư ba câu: ứng tuyển vị trí gì, vì sao hợp, kèm hồ sơ.
Đừng nộp cùng một đơn vị cho bốn năm vị trí khác hẳn nhau. Người ta nghĩ nộp nhiều vị trí thì tăng cơ hội. Nhưng ở một đơn vị, hồ sơ thường về cùng một bộ phận nhân sự; họ thấy bạn nộp cả kế toán, thiết kế lẫn chăm sóc khách hàng thì hiểu là bạn chưa biết mình muốn gì. Thay vào đó, ở mỗi đơn vị chỉ chọn một vị trí, cùng lắm hai vị trí sát nhau, và nói rõ trong thư mình ưu tiên vị trí nào.
Sau khi gửi: cuộc gọi lạ, yêu cầu lạ và trí nhớ của chính bạn
Đừng nộp mà không ghi lại. Lúc rải thì nhớ, ba ngày sau là quên. Khi có cuộc gọi, người nghe ấp úng "dạ em nộp nhiều chỗ quá" và mất điểm ngay câu đầu. Thay vào đó, giữ một bảng đơn giản trên điện thoại hay sổ tay: ngày nộp, tên đơn vị, vị trí, kênh nộp, người liên hệ, trạng thái. Khi nghe máy, câu đầu là "Dạ anh chị cho em xin tên vị trí để em mở lại thông tin", rồi tra bảng.
Đừng gửi thêm giấy tờ, số tài khoản hay mã xác nhận qua tin nhắn chỉ vì người gọi xưng là bên tuyển dụng. Sau khi rải hồ sơ, bạn dễ tin mọi cuộc gọi đều từ chỗ mình đã nộp. Thủ đoạn hay gặp là xin "ảnh căn cước để tạo hồ sơ" hoặc đọc giúp một mã vừa gửi về máy. Thay vào đó, nói rõ: "Dạ em sẽ mang giấy tờ khi tới phỏng vấn trực tiếp ạ", và tuyệt nhiên không đọc mã xác nhận cho bất cứ ai.
Đừng nhận lời phỏng vấn ở địa điểm mình không kiểm được. Có lời mời tới quán cà phê, nhà riêng hay một văn phòng không có tên đơn vị. Bạn nhận vì sợ lỡ cơ hội. Thay vào đó, hỏi lại tên đơn vị, địa chỉ, người phỏng vấn; tra địa chỉ trên bản đồ; báo người nhà giờ đi và giờ về. Địa chỉ mập mờ thì từ chối nhẹ nhàng.
Bảng soát nhanh trước khi bấm nộp
Trước mỗi lần nộp, đọc qua bảng này. Mất chừng một phút, nhưng chặn được phần lớn những lỗi khiến hồ sơ rơi vào im lặng hoặc thông tin của bạn rơi vào tay lạ.
| Đừng | Hậu quả hay gặp | Thay vào đó |
|---|---|---|
| Một bản hồ sơ cho mọi vị trí | Bị lướt qua vì thiếu đúng chữ người tuyển tìm | Ba bốn bản gốc theo nhóm việc, sửa mục tiêu và ba ý kinh nghiệm |
| Tên tệp lộn xộn, mang tên vị trí nơi khác | Lộ việc rải, bị gạt ngay | Họ tên, vị trí, tháng năm |
| Ghi địa chỉ tới số nhà | Địa chỉ nhà nằm ở vài chục chỗ lạ | Chỉ ghi phường hoặc xã và tỉnh, thành phố |
| Kèm ảnh căn cước, bằng gốc | Giấy tờ bị dùng để mạo danh | Mang bản gốc khi phỏng vấn, bản sao khi đã có thư mời |
| Nộp vào tin không tên, không địa chỉ | Số điện thoại vào danh sách mời chào | Kiểm tên đơn vị, địa chỉ, mô tả việc |
| Một thư cho nhiều người nhận | Bị coi là gửi đại trà | Mỗi nơi một thư riêng |
| Nộp cùng nơi nhiều vị trí khác hẳn | Bị coi là chưa biết mình muốn gì | Một vị trí, cùng lắm hai vị trí sát nhau |
| Không ghi lại đã nộp ở đâu | Ấp úng ngay câu đầu cuộc gọi | Bảng theo dõi sáu cột |
| Gửi thêm giấy tờ, đọc mã qua điện thoại | Mất tài khoản, bị mạo danh | Chỉ đưa giấy tờ tại chỗ, không đọc mã cho ai |
Nếu thấy mình đang nộp quá hai mươi chỗ một tuần mà không sửa được bản nào cho riêng chỗ nào, đó là dấu hiệu nên giảm số lượng, tăng độ khớp.
Lỡ gửi giấy tờ cho chỗ không rõ ràng thì gỡ thế nào
Nếu bạn đã gửi ảnh căn cước, số tài khoản hoặc đọc mã xác nhận cho một người tự xưng là bên tuyển dụng, làm theo thứ tự này, càng sớm càng tốt:
- Chụp lại toàn bộ tin nhắn, số điện thoại, tin tuyển dụng gốc và thời điểm gửi. Đừng xoá cuộc trò chuyện, kể cả khi thấy xấu hổ.
- Nếu đã đọc mã xác nhận hay gửi thông tin tài khoản: gọi ngay tổng đài của ngân hàng mình đang dùng để báo và tạm khoá, đổi mật khẩu các tài khoản liên quan.
- Nếu đã gửi ảnh căn cước: để ý tin nhắn, cuộc gọi đòi nợ lạ trong thời gian tới; đừng trả lời những lời đề nghị vay tiền mình không yêu cầu.
- Báo cho trang tuyển dụng nơi đăng tin để họ gỡ tin, và nhắn cho bạn bè đang tìm việc biết dấu hiệu của tin đó.
- Nếu đã mất tiền hoặc bị dùng giấy tờ để vay: mang toàn bộ bằng chứng đến công an cấp xã nơi mình ở để trình báo; trường hợp phức tạp, có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn về hướng xử lý.
Không tự liên lạc lại với kẻ đã lấy thông tin để "đòi lại" hay doạ; việc đó thường chỉ khiến họ xoá dấu vết nhanh hơn.
Những điều tưởng cấm mà thật ra không sao
Không phải mọi lời khuyên truyền miệng về rải hồ sơ đều đúng. Mấy điều sau đây người ta hay dặn nhau tránh, nhưng thật ra làm được:
- Nộp nhiều nơi cùng lúc không có gì sai và không phải điều đáng giấu. Người tuyển cũng hiểu ứng viên đang cân nhắc nhiều chỗ; điều họ để ý là bản hồ sơ có viết cho họ hay không.
- Nộp lại cùng một đơn vị sau vài tháng, khi họ đăng tin mới, là chuyện bình thường. Chỉ cần bản hồ sơ mới có thêm điều gì đó so với lần trước.
- Hỏi thăm tiến độ một lần sau khoảng một tuần không bị coi là phiền, miễn là hỏi ngắn và lịch sự.
- Từ chối một lời mời phỏng vấn khi đã có lựa chọn khác là được, miễn là báo sớm thay vì im lặng không tới.
Điều cần nhớ: rải hồ sơ là cách tăng số lần được nhìn thấy, không phải cách thay cho việc đọc kỹ tin tuyển dụng.
Câu hỏi thường gặp
Nộp hồ sơ cho bao nhiêu nơi một tuần là vừa?
Không có con số chuẩn. Mốc dễ dùng là số nơi bạn còn đủ sức sửa riêng mục tiêu và ba ý kinh nghiệm cho từng chỗ. Với nhiều người, khoảng mười tới mười lăm nơi một tuần là mức vừa đủ chăm chút.
Có nên ghi số căn cước lên hồ sơ xin việc không?
Không cần. Người tuyển chưa cần số căn cước để đọc hồ sơ hay mời phỏng vấn. Số này chỉ đưa khi đã nhận việc và làm hợp đồng, bảo hiểm với phòng nhân sự của đơn vị có địa chỉ rõ ràng.
Nhà tuyển dụng gọi tới mà mình không nhớ đã nộp chỗ đó thì nói sao?
Nói thật nhưng gọn: xin tên đơn vị và vị trí để mở lại thông tin, hẹn gọi lại sau vài phút nếu cần. Tra bảng theo dõi rồi trả lời, đừng đoán bừa vị trí vì dễ lộ việc nộp không chọn lọc.
Tin tuyển dụng yêu cầu gửi ảnh căn cước ngay khi nộp có phải lừa đảo không?
Không hẳn, nhưng là dấu hiệu cần dừng lại kiểm. Hãy tra tên đơn vị, địa chỉ, cách liên hệ chính thức của họ. Nếu không kiểm được, chỉ gửi hồ sơ và đề nghị mang giấy tờ gốc khi tới phỏng vấn.
Có nên nộp hồ sơ qua tin nhắn mạng xã hội cho người đăng tin không?
Được, nếu người đăng là đơn vị có trang chính thức và thông tin kiểm được. Với tài khoản cá nhân không rõ ai, nên xin địa chỉ thư công việc của đơn vị để gửi, và không gửi giấy tờ tuỳ thân qua tin nhắn.
Rải hồ sơ nhiều mà không ai gọi thì nên làm gì?
Dừng rải vài ngày, đọc lại mười tin mình đã nộp và so với hồ sơ: hồ sơ có đúng chữ, đúng việc tin đó cần không. Thường sửa lại phần đầu hồ sơ và nộp ít chỗ hơn nhưng khớp hơn sẽ có phản hồi tốt hơn.