TuyetNhien.comTuyệt Nhiên
Ký giấy tờ, vay mượn và tiền bạc với người quen

Những điều không nên làm khi ký hợp đồng: mười việc đừng làm lúc sắp đặt bút

Mười điều không nên làm khi ký hợp đồng dịch vụ, mua bán: ký bản chưa đọc, ký khi còn ô trống, tin lời hứa ngoài giấy, để đối phương giữ cả hai bản.

A young woman seen from behind sitting at a wooden office table, holding a pen above blank sheets of paper, over-the-shoulder view, soft morning daylight

Ba điều tuyệt nhiên không nên làm khi ký hợp đồng là: ký bản mình chưa đọc hết, ký khi trên giấy còn ô trống hoặc chỗ “sẽ bổ sung sau”, và tin vào lời hứa không nằm trong văn bản. Gần như mọi tranh chấp về hợp đồng dịch vụ, mua bán giữa người thường với nhau đều bắt đầu ở một trong ba chỗ đó, chứ ít khi ở những điều khoản phức tạp.

Ký hợp đồng hay hỏng vì nó thường diễn ra trong không khí vội: bên kia đã in sẵn, đã chuẩn bị bút, người đứng chờ, câu “mẫu chuẩn bên em ký với ai cũng vậy” vang lên đúng lúc bạn đang ngại hỏi. Bài này đi theo ba chặng: trước khi cầm bút, lúc đang ký, và sau khi ký xong; cuối bài có bảng tự soát và cách gỡ khi lỡ ký rồi. Đây không phải hướng dẫn soạn điều khoản; chỉ là danh sách những việc đừng làm.

Lúc ký là lúc khó quay lại nhất

Một hợp đồng thuê dịch vụ, mua đồ nội thất đặt làm, thuê dọn nhà, đăng ký khoá học, mua hàng trả nhiều đợt… thường được ký ở một trong hai nơi: tại quầy của bên bán, hoặc ngay bàn ăn nhà bạn khi người tư vấn ghé qua. Cả hai nơi đều có chung một đặc điểm: bên kia đã quen với giấy tờ đó, còn bạn đọc nó lần đầu.

Trước khi ký, mọi thứ vẫn còn thương lượng được: sửa một chữ, gạch một dòng, thêm một câu. Sau khi ký, muốn sửa phải được bên kia đồng ý, và họ không có lý do gì để đồng ý nếu điều khoản đang có lợi cho họ. Chữ ký là điểm không quay lại được, nên mấy phút trước nó đáng giá hơn mọi cuộc gọi phàn nàn về sau.

Người hay vấp không phải người thiếu hiểu biết, mà thường là người tốt tính: ngại làm mất thời gian của người khác, ngại tỏ ra nghi ngờ, ngại hỏi câu “ngớ ngẩn”. Những điều cấm dưới đây đều xoay quanh cái ngại đó. Chúng dùng được cho hợp đồng in sẵn của cửa hàng lẫn tờ thoả thuận hai người tự viết tay, vì chỗ hớ thường không nằm ở chữ nghĩa pháp lý mà ở cách mình ngồi vào bàn ký.

Trước khi cầm bút: bốn điều đừng làm

Đừng ký ngay trong buổi được đưa bản hợp đồng lần đầu. Người ta hay ký luôn vì không muốn đi lại lần nữa, hoặc vì được báo “ưu đãi chỉ trong hôm nay”. Cái sai là bạn đọc dưới áp lực, mắt lướt qua những chỗ quan trọng nhất. Hậu quả hay gặp: vài tuần sau mới phát hiện điều khoản phạt huỷ ngang nặng hơn hẳn mức mình nghĩ. Thay vào đó, xin bản nháp mang về hoặc chụp lại toàn bộ, nói: “Anh chị gửi trước để em đọc tối nay, mai em ký.” Ưu đãi thật thì không biến mất sau một đêm.

Đừng đọc lướt rồi chỉ dò phần giá và ngày giao. Giá và ngày là thứ ai cũng nhìn, nên đó thường là phần rõ ràng nhất. Phần dễ hớ nằm ở đoạn “trường hợp chậm trễ”, “điều kiện hoàn tiền”, “bảo hành không áp dụng khi”. Thay vào đó, đọc kỹ ba nhóm: ai chịu khi chậm, khi nào được lấy lại tiền, và khi nào bên kia được từ chối trách nhiệm. Gạch chân những chữ “tuỳ”, “có thể”, “theo quyết định của bên A”.

Đừng ký khi tên, giấy tờ tuỳ thân hay địa chỉ của bên kia ghi chung chung. Hợp đồng ghi “cửa hàng”, “đại diện kinh doanh” mà không có tên người hoặc tên đơn vị đầy đủ thì về sau bạn không biết đòi ai. Một người đặt đóng tủ bếp chỉ có tờ giấy ghi tên cửa hàng; khi xưởng đổi chủ, không ai nhận đơn cũ. Thay vào đó, đề nghị ghi đủ tên, địa chỉ, người đại diện ký; nếu là cá nhân thì ghi họ tên và số giấy tờ tuỳ thân.

Đừng ngại hỏi lại một chữ mình không hiểu. Người ta hay im vì sợ bị đánh giá là kém. Nhưng chữ mình không hiểu chính là chỗ mình đang chấp nhận mà không biết. Thay vào đó, hỏi thẳng: “Chỗ này nghĩa là trường hợp nào thì em mất tiền cọc?” và xin bên kia ghi câu trả lời thành một dòng giải thích ngay trên hợp đồng.

Lúc đang ký: ba điều đừng làm

Đừng ký khi còn ô trống, dòng chấm chấm hoặc chỗ ghi “bổ sung sau”. Bên kia hay nói “số lượng chưa chốt, anh chị ký trước em điền sau”. Ô trống sau khi bạn ký có thể được điền bất cứ thứ gì. Thay vào đó, điền hết trước khi ký; chỗ nào thật sự chưa biết thì gạch chéo và ký nháy cạnh chỗ gạch, hoặc ghi rõ “không áp dụng”.

Đừng chỉ ký trang cuối của hợp đồng nhiều trang. Hợp đồng dài không được ký nháy từng trang thì trang giữa có thể bị thay mà khó chứng minh. Thay vào đó, ký nháy góc mỗi trang của cả hai bản, đề nghị bên kia cũng làm vậy; với phụ lục, kiểm xem phụ lục có ghi là một phần không tách rời của hợp đồng không.

Đừng tin vào lời hứa nói miệng ngay lúc ký. “Yên tâm, trễ một tuần em giảm cho”, “bảo hành thêm sáu tháng, không cần ghi”. Câu đó dễ nghe vì người nói đang thân thiện. Hậu quả: khi có chuyện, người nói đã nghỉ việc hoặc không nhớ. Thay vào đó, đáp: “Vậy mình ghi thêm một dòng vào đây cho chắc, em ký nháy cạnh.” Người hứa thật sẽ không ngại ghi.

Sau khi ký xong: ba điều đừng làm

Đừng để bên kia giữ cả hai bản rồi hẹn gửi sau. Lý do hay được đưa ra là “để em trình ký giám đốc rồi gửi lại”. Bạn ra về tay không, không có bằng chứng mình đã ký điều gì. Thay vào đó, chỉ ký khi hai bên ký cùng lúc; nếu bên kia cần người có thẩm quyền ký sau, bạn giữ lại bản đã có chữ ký của mình và nhận bản đủ chữ ký khi họ hoàn tất, trước khi chuyển khoản.

Đừng chuyển tiền trước khi có bản hợp đồng đủ chữ ký trong tay. Đây là chỗ hay bị lách nhất: “anh chị cứ cọc trước giữ suất”. Tiền đã chuyển mà chưa có giấy thì mọi lời hứa vẫn chỉ là lời hứa. Thay vào đó, chuyển khoản đúng tên tài khoản của bên ký hợp đồng, nội dung chuyển khoản ghi số hoặc tên hợp đồng.

Đừng cất hợp đồng vào ngăn kéo rồi quên luôn các mốc trong đó. Nhiều điều khoản có hạn: thời gian báo huỷ, thời gian khiếu nại hàng lỗi, hạn đổi trả. Quá hạn là mất quyền dù lỗi thuộc bên kia. Thay vào đó, chụp toàn bộ hợp đồng lưu vào một thư mục riêng, ghi các mốc ngày vào lịch điện thoại ngay hôm ký.

Bảng tự soát trước khi đặt bút

Đọc lướt bảng này trong hai phút trước khi ký. Còn một dòng chưa chắc thì dừng lại hỏi.

Trước khi ký, hãy chắc mình KHÔNG…Hậu quả hay gặpThay vào đó
Ký bản mới thấy lần đầuBỏ sót điều khoản phạt, điều kiện hoàn tiềnXin bản nháp, đọc ở nhà một đêm
Để ô trống hoặc chỗ “điền sau”Nội dung bị điền khác ý mìnhĐiền đủ hoặc gạch chéo, ký nháy
Chỉ ký trang cuốiTrang giữa bị thay khó chứng minhKý nháy từng trang cả hai bản
Tin lời hứa ngoài giấyKhông ai nhận lời hứa đóGhi thêm một dòng vào hợp đồng
Ra về không cầm bản nàoKhông có bằng chứng đã thoả thuận gìMỗi bên giữ một bản đủ chữ ký
Chuyển tiền trước khi có giấyĐòi lại rất vất vảChuyển đúng tên bên ký, ghi số hợp đồng

Bảng này không thay cho việc đọc hợp đồng; nó chỉ nhắc những chỗ người ta hay bỏ qua vì vội.

Lỡ ký rồi mới thấy không ổn: gỡ thế nào

Ký rồi không có nghĩa là hết đường. Làm theo thứ tự, càng sớm càng tốt:

  1. Chụp lại toàn bộ hợp đồng, tin nhắn, ghi chú buổi tư vấn và biên lai chuyển tiền; đặt tên tệp theo ngày.
  2. Đọc lại phần điều kiện huỷ, đổi trả, khiếu nại để biết mình còn bao nhiêu ngày và phải báo theo cách nào.
  3. Nhắn hoặc gửi văn bản cho bên kia nói rõ chỗ không đồng ý và đề nghị sửa; giữ giọng bình tĩnh, nêu điều khoản cụ thể chứ không trách chung.
  4. Nếu bên kia đồng ý, lập phụ lục sửa đổi có chữ ký hai bên; đừng chấp nhận lời “thôi được, em linh động cho anh chị” bằng miệng.
  5. Nếu số tiền lớn hoặc bên kia từ chối, tra văn bản hiện hành về hợp đồng và quyền lợi người tiêu dùng, hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi làm bước tiếp theo.

Đừng tự ý ngừng thanh toán các đợt còn lại khi chưa hỏi ý người có chuyên môn: có khi chính việc đó biến bạn thành bên vi phạm trước.

Mấy điều tưởng là cấm mà thật ra bình thường

Xin mang hợp đồng về đọc không phải là thiếu tin tưởng. Bên làm ăn đàng hoàng quen với việc này; bên nào phản ứng gay gắt khi bạn xin thêm một đêm thì chính phản ứng đó đã là thông tin.

Sửa tay trên hợp đồng in sẵn vẫn được, miễn hai bên cùng ký nháy cạnh chỗ sửa. Nhiều người nghĩ hợp đồng mẫu thì không được đụng vào; thật ra “mẫu” chỉ là bản đề xuất của một bên.

Hỏi ý một người thân có kinh nghiệm cũng không phải là làm phiền. Một người đọc thứ hai thường nhìn ra đúng chỗ bạn đã quen mắt bỏ qua. Với hợp đồng lao động, các mốc thử việc, lương và bảo hiểm có quy định riêng; khi có chỗ không rõ, tra văn bản hiện hành thay vì đoán theo lời người tuyển.

Cuối cùng, không phải hợp đồng nào cũng cần luật sư. Đơn dịch vụ nhỏ, số tiền bạn mất được, thì một lần đọc kỹ và một bản lưu trong máy là đủ. Việc nên hỏi người có chuyên môn là những hợp đồng có giá trị lớn so với thu nhập của bạn, kéo dài nhiều năm, hoặc có điều khoản phạt mà bạn đọc ba lần vẫn không chắc mình hiểu đúng.

Câu hỏi thường gặp

Hợp đồng ký tay giữa hai người có giá trị không?

Nhiều loại hợp đồng giữa cá nhân ký tay vẫn có giá trị nếu hai bên tự nguyện và nội dung không trái luật. Một số giao dịch như mua bán nhà đất phải công chứng hoặc chứng thực; trường hợp cụ thể nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi luật sư.

Bên kia không cho mang hợp đồng về đọc thì làm sao?

Bạn có thể đọc tại chỗ bao lâu tuỳ ý, chụp lại từng trang và hỏi từng điểm. Nếu họ vẫn ép ký ngay với lý do ưu đãi sắp hết, nên coi đó là tín hiệu để dừng lại, vì bên thật lòng muốn bán sẽ chờ được.

Có cần ký nháy từng trang không?

Không bắt buộc với mọi hợp đồng, nhưng với văn bản nhiều trang thì ký nháy từng trang giúp tránh việc thay trang giữa. Hai bên cùng ký nháy, cả hai bản, là cách đơn giản mà ít ai từ chối.

Lời hứa qua tin nhắn có được tính không?

Tin nhắn là bằng chứng có ích khi có tranh chấp, nhưng không chắc bằng một dòng ghi trong hợp đồng hoặc phụ lục. Điều gì quan trọng với bạn thì đề nghị ghi vào văn bản có chữ ký hai bên.

Ký rồi có được huỷ hợp đồng không?

Tuỳ điều khoản huỷ trong hợp đồng và quy định áp dụng cho loại giao dịch đó. Đọc lại phần huỷ ngang, xem mình còn trong thời hạn nào không, và với số tiền lớn thì hỏi luật sư trước khi gửi thông báo huỷ.

Có nên nhờ người khác ký thay mình không?

Chỉ nên khi có giấy uỷ quyền rõ phạm vi, và người được uỷ quyền đã đọc kỹ bản hợp đồng. Ký thay bằng cách nhại chữ ký hay ký tên người khác là việc tuyệt nhiên không nên làm, kể cả khi người đó đồng ý bằng miệng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138